ਭੂਮਿਰ੍ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਰੂਪਂ ਚ ਵਿਗ੍ਰਹੇ ਕਾਰਣਾਨਿ ਚ। ਤਤ੍ਰ ਕਸ੍ਤੇ ਵਨੇ ਲੋਭੋ ਮਦੀਯੇषੁ ਫਲੇषੁ ਵਾ
ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਇਹ ਲਾਲਚ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਲੋਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਨਯਸ਼੍ਚ ਵਿਨਯਸ਼੍ਚੋਭੌ ਨਿਗ੍ਰਹਾਨੁਗ੍ਰਹਾਵਪਿ। ਰਾਜਵृਤ੍ਤਿਰਸਂਕੀਰ੍ਣਾ ਨ ਨृਪਾਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਯਃ
ਨੈਤੀਕਤਾ ਤੇ ਸੰਜਮ, ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਦਇਆ—ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਫਰਜ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ।
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਕਾਮਪ੍ਰਧਾਨਸ਼੍ਚ ਕੋਪਨਸ਼੍ਚਾਨਵਸ੍ਥਿਤਃ। ਰਾਜਵृਤ੍ਤੇषੁ ਸਂਕੀਰ੍ਣਃ ਸ਼ਰਾਸਨਪਰਾਯਣਃ
ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈਂ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ।
ਨ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਯਪਚਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮੇ ਨਾਰ੍ਥੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰਵਸ੍ਥਿਤਾ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਕृष੍ਯਸੇ ਮਨੁਜੇਸ਼੍ਵਰ
ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਨ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ।
ਹਤ੍ਵਾ ਬਾਣੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਾਮਿਹਾਨਪਰਾਧਿਨਮ੍। ਕਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਸਤਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਬੇਕਸੂਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਕੀ ਦੱਸੇਗਾ?
ਰਾਜਹਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਗੋਘ੍ਨਸ਼੍ਚੋਰਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਧੇ ਰਤਃ। ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਪਰਿਵੇਤ੍ਤਾ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ
ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਚੋਰ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਸਤਿਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭੀਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੂਚਕਸ਼੍ਚ ਕਦਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਘ੍ਨੋ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ। ਲੋਕਂ ਪਾਪਾਤ੍ਮਨਾਮੇਤੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਚੁਗਲਖੋਰ, ਕੰਜੂਸ, ਦੋਸਤ ਦਾ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਵਿਅਭੀਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਅਧਾਰ੍ਯਂ ਚਰ੍ਮ ਮੇ ਸਦ੍ਭੀ ਰੋਮਾਣ੍ਯਸ੍ਥਿ ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਭਿਃ
ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਦੇ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਨਖਾ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇਣ ਰਾਘਵ। ਸ਼ਲ੍ਯਕਃ ਸ਼੍ਵਾਵਿਧੋ ਗੋਧਾ ਸ਼ਸ਼ਃ ਕੂਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ
ਪੰਜ ਪੰਜ-ਨਖ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਰਾਘਵ: ਸੂਈਦਾਰ, ਕੁੱਤੇ ਵਾਲਾ, ਗੋਧਾ, ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕੁੰਭ (ਕੱਛੂ) ਪੰਜਵਾਂ।
ਚਰ੍ਮ ਚਾਸ੍ਥਿ ਚ ਮੇ ਰਾਮ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਨੀषਿਣਃ। ਅਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਣਿ ਚ ਮਾਂਸਾਨਿ ਸੋऽਹਂ ਪਞ੍ਚਨਖੋ ਹਤਃ
ਰਾਮ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ, ਪੰਜ-ਨਖ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਤਾਰਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਯਾ ਹਿਤਮ੍। ਤਦਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੋਹੇਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮਾਗਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸੱਚ ਤੇ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਆਖੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਸੀ; ਪਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਕismet ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਥੇਨ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਨ ਸਨਾਥਾ ਵਸੁਂਧਰਾ। ਪ੍ਰਮਦਾ ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾ ਪਤ੍ਯੇਵ ਚ ਵਿਧਰ੍ਮਣਾ
ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਸਚਮੁਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੀ ਆਦਤਾਂ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਨਿਕੰਮੇ ਪਤੀ ਨਾਲ।
ਸ਼ਠੋ ਨੈਕृਤਿਕਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੋ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਮਾਨਸਃ। ਕਥਂ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਤ੍ਵਂ ਜਾਤਃ ਪਾਪੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਵਿਅਭੀਚਾਰੀ, ਨੀਚ ਤੇ ਝੂਠੀ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ — ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦਸ਼ਰਥ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ?
ਛਿਨ੍ਨਚਾਰਿਤ੍ਰ੍ਯਕਕ੍ਸ਼੍ਯੇਣ ਸਤਾਂ ਧਰ੍ਮਾਤਿਵਰ੍ਤਿਨਾ। ਤ੍ਯਕ੍ਤਧਰ੍ਮਾਙ੍ਕੁਸ਼ੇਨਾਹਂ ਨਿਹਤੋ ਰਾਮਹਸ੍ਤਿਨਾ
ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋੜ ਕੇ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਡੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਮ-ਹਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਅਸ਼ੁਭਂ ਚਾਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਤਾਂ ਚੈਵ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍। ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਚੇਦृਸ਼ਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਭਿਃ ਸਹ ਸਮਾਗਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਐਸਾ ਅਸ਼ੁਭ ਤੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਦੱਸੇਗਾ?
ਉਦਾਸੀਨੇषੁ ਯੋऽਸ੍ਮਾਸੁ ਵਿਕ੍ਰਮੋऽਯਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਃ। ਅਪਕਾਰਿषੁ ਤੇ ਰਾਮ ਨੈਵਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਹਾਂ, ਦਿਖਾਈ, ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯੁਧ੍ਯੇਥਾ ਮਯਾ ਯੁਧਿ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ। ਅਦ੍ਯ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਹਤੋ ਮਯਾ
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੜਦਾ, ਨਰਪਤਿ ਪੁੱਤਰ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰ ਕੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ।
ਤ੍ਵਯਾਦृਸ਼੍ਯੇਨ ਤੁ ਰਣੇ ਨਿਹਤੋऽਹਂ ਦੁਰਾਸਦਃ। ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਃ ਪਨ੍ਨਗੇਨੈਵ ਨਰਃ ਪਾਪਵਸ਼ਂ ਗਤਃ
ਪਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਪ੍ਰਿਯਕਾਮੇਨ ਯਦਹਂ ਨਿਹਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ। ਮਾਮੇਵ ਯਦਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮੇਤਦਰ੍ਥਮਚੋਦਯਃ। ਮੈਥਿਲੀਮਹਮੇਕਾਹ੍ਨਾ ਤਵ ਚਾਨੀਤਵਾਨ੍ ਭਵੇਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਦੱਸਦਾ; ਮੈਂ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਚ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤਵ ਭਾਰ੍ਯਾਪਹਾਰਿਣਮ੍। ਕਣ੍ਠੇ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਂ ਤੇऽਨਿਹਤਂ ਰਾਵਣਂ ਰਣੇ
ਮੈਂ ਉਸ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਨੂੰ ਗਲ ਵਿਚ ਰੱਸਾ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿਉਂਦਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ।
ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਸਾਗਰਤੋਯੇ ਵਾ ਪਾਤਾਲੇ ਵਾਪਿ ਮੈਥਿਲੀਮ੍। ਆਨਯੇਯਂ ਤਵਾਦੇਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਾਮਸ਼੍ਵਤਰੀਮਿਵ
ਜੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੀ ਖਚਰ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤੇ ਮਯਿ। ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਯਦਧਰ੍ਮੇਣ ਤ੍ਵਯਾਹਂ ਨਿਹਤੋ ਰਣੇ
ਜਦ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਣਾ ਠੀਕ ਹੈ; ਪਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ।
ਕਾਮਮੇਵਂਵਿਧੋ ਲੋਕਃ ਕਾਲੇਨ ਵਿਨਿਯੁਜ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਸ਼ਮਂ ਚੇਦ੍ਭਵਤਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੁਤ੍ਤਰਂ ਸਾਧੁ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਸਫਾਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਉਚਿਤ ਜਵਾਬ ਦੇ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਕਵਕ੍ਤ੍ਰਃ ਸ਼ਰਾਭਿਘਾਤਾਦ੍ ਵ੍ਯਥਿਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ। ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਮਂ ਰਵਿਸਂਨਿਕਾਸ਼ਂ ਤੂष੍ਣੀਂ ਬਭੌ ਵਾਨਰਰਾਜਸੂਨੁਃ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਤੀਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੱਕਦਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
thumb|ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਹੁਣ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਹਿਤਮ੍। ਪਰੁषਂ ਵਾਲਿਨਾ ਰਾਮੋ ਨਿਹਤੇਨ ਵਿਚੇਤਸਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰ ਵਲੀ ਵੱਲੋਂ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਬੋਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰੜੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਚੁੱਪ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
ਤਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਮਿਵਾਦਿਤ੍ਯਂ ਮੁਕ੍ਤਤੋਯਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦਮ੍। ਉਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਂ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮਿਵਾਨਲਮ੍
ਉਸ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਤੱਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੁੱਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਹਰੀਸ਼੍ਵਰਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਅਧਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ਤਦਾ ਰਾਮਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਵਾਲਿਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਤੇ ਧਰਮ, ਲਾਭ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਲੀ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਸਮਯਂ ਚਾਪਿ ਲੌਕਿਕਮ੍। ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕਥਂ ਬਾਲ੍ਯਾਨ੍ਮਾਮਿਹਾਦ੍ਯ ਵਿਗਰ੍ਹਸੇ
ਤੂੰ ਧਰਮ, ਲਾਭ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਅੱਜ ਇਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਅਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਵृਦ੍ਧਾਨਾਚਾਰ੍ਯਸਮ੍ਮਤਾਨ੍। ਸੌਮ੍ਯ ਵਾਨਰਚਾਪਲ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਵਕ੍ਤੁਮਿਹੇਚ੍ਛਸਿ
ਸਿਆਣਿਆਂ, ਜੋ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹਨ, ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।