ਸੁਬਾਹੂਰਸਿ ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਸ ਵਿਦ੍ਧਃ ਪ੍ਰਾਪਤਦ੍ ਭੁਵਿ । ਸ਼ੇषਾਨ੍ ਵਾਯਵ੍ਯਮਾਦਾਯ ਨਿਜਘਾਨ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ । ਰਾਘਵਃ ਪਰਮੋਦਾਰੋ ਮੁਨੀਨਾਂ ਮੁਦਮਾਵਹਨ੍ ॥੧-੩੦-
ਉਹ ਅਸਤਰ ਸੁਬਾਹੂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਚਲਾਇਆ; ਵੱਜਣ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਵਾਯੁ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਕੀ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।
ਸ ਹਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਜ੍ਞਘ੍ਨਾਨ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ । ऋषਿਭਿਃ ਪੂਜਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਜਯੇ ਪੁਰਾ ॥੧-੩੦-
ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਯਜ੍ਞੇ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਨਿਰੀਤਿਕਾ ਦਿਸ਼ੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੧-੩੦-
ਯਜਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
ਕृਤਾਰ੍ਥੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਬਾਹੋ ਕृਤਂ ਗੁਰੁਵਚਸ੍ਤ੍ਵਯਾ । ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰਮਮਿਦਂ ਸਤ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਵੀਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ । ਸ ਹਿ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯੈਵਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਧ੍ਯਾਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥੧-੩੦-
ਹੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਸਿੱਧ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਝ ਰਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਰਾਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਗਿਆ।
thumb|ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਅਥ ਤਾਂ ਰਜਨੀਂ ਤਤ੍ਰ ਕृਤਾਰ੍ਥੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼ਣੌ । ਊषਤੁਰ੍ਮੁਦਿਤੌ ਵੀਰੌ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥੧-੩੧-
ਫਿਰ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਥੇ ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਕृਤਪੌਰ੍ਵਾਹ੍ਣਿਕਕ੍ਰਿਯੌ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮृषੀਂਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਸਹਿਤਾਵਭਿਜਗ੍ਮਤੁਃ ॥੧-੩੧-
ਰਾਤ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਪਹੁੰਚੇ।
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਮਿਵ ਪਾਵਕਮ੍ । ਊਚਤੁਰ੍ਪਰਮੋਦਾਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਧੁਰਭਾषਿਣੌ ॥੧-੩੧-
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
ਇਮੌ ਸ੍ਮ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਿਙ੍ਕਰੌ ਸਮੁਪਾਗਤੌ । ਆਜ੍ਞਾਪਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ਾਸਨਂ ਕਰਵਾਵ ਕਿਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਹੁਕਮ ਦੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤਯੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮਹਰ੍षਯਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਰਾਮਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੧-੩੧-
ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
ਮੈਥਿਲਸ੍ਯ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਜਨਕਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਯਜ੍ਞਃ ਪਰਮਧਰ੍ਮਿष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਾਸ੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਵੱਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।
ਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸਹਾਸ੍ਮਾਭਿਰ੍ਗਮਿष੍ਯਸਿ । ਅਦ੍ਭੁਤਂ ਚ ਧਨੂਰਤ੍ਨਂ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥੧-੩੧-
ਤੂੰ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇਗਾ; ਉਥੇ ਤੂੰ ਉਹ ਅਜੋਬਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
ਤਦ੍ਧਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦਤ੍ਤਂ ਸਦਸਿ ਦੈਵਤੈਃ । ਅਪ੍ਰਮੇਯਬਲਂ ਘੋਰਂ ਮਖੇ ਪਰਮਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਤੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਯ ਦੇਵਾ ਨ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨਾਸੁਰਾ ਨ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਕਰ੍ਤੁਮਾਰੋਪਣਂ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ ਮਾਨੁषਾਃ ॥੧-੩੧-
ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਚੜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਧਨੁषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਂ ਹਿ ਜਿਜ੍ਞਾਸਨ੍ਤੋ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਨ ਸ਼ੇਕੁਰਾਰੋਪਯਿਤੁਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਬਲਾਃ ॥੧-੩੧-
ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪਰਖਣ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।
ਤਦ੍ਧਨੁਰ੍ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਮੈਥਿਲਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਯਜ੍ਞਂ ਚ ਪਰਮਾਦ੍ਭੁਤਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਜੋਬਾ ਯਜਨ ਦੋਵੇਂ ਦੇਖੇਗਾ।
ਤਦ੍ਧਿ ਯਜ੍ਞਫਲਂ ਤੇਨ ਮੈਥਿਲੇਨੋਤ੍ਤਮਂ ਧਨੁਃ । ਯਾਚਿਤਂ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸੁਨਾਭਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵਤੈਃ ॥੧-੩੧-
ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਧਨੁਸ਼, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਦਾ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਆਯਾਗਭੂਤਂ ਨृਪਤੇਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ਰਾਘਵ । ਅਰ੍ਚਿਤਂ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਗਨ੍ਧੈਰ੍ਧੂਪੈਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ॥੧-੩੧-੧੩ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਵਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮਕਰੋਤ੍ ਤਦਾ । ਸਰ੍षਿਸਙ੍ਘਃ ਸਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਵਨਦੇਤਾਃ ॥੧-੩੧-
ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਰਾਘਵ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਤੇ ਅਗਰੂ ਦੀ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵੋऽਸ੍ਤੁ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰਮਾਦਹਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀਤੀਰੇ ਹਿਮਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਃ ਕੌਸ਼ਿਕਃ ਸ ਤਪੋਧਨਃ । ਉਤ੍ਤਰਾਂ ਦਿਸ਼ਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਤੁਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ॥੧-੩੧-
ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸਿਦਧਾਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਤਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਮੁਨਿਵਰਮਨ੍ਵਗਾਦਨੁਸਾਰਿਣਾਮ੍ । ਸ਼ਕਟੀਸ਼ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਯਾਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਾਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਕੌਸ਼ਿਕ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਰਮਨਿਵਾਸਿਨਃ । ਅਨੁਜਗ੍ਮੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ—ਸੌ ਰਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ—ਚਲ ਪਈ।
ਨਿਵਰ੍ਤਯਾਮਾਸ ਤਤਃ ਸ ऋषਿ ਸਨ੍ਘਃ ਸ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ । ਤੇ ਗਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮ੍ ਅਧ੍ਵਾਨਮ੍ ਲਮ੍ਬਮਾਨੇ ਦਿਵਾਕਰੇ ॥੧-੩੧-
ਮ੍ਰਿਗ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਸਿਦਧਾਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ, ਵੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ।
ਤੇऽਸ੍ਤਂ ਗਤੇ ਦਿਨਕਰੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਾਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਿषੇਦੁਰਮਿਤੌਜਸਃ ॥੧-੩੧-
ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਪੰਛੀ, ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਾ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।
ਰਾਮੋऽਪਿ ਸਹਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮੁਨੀਂਸ੍ਤਾਨਭਿਪੂਜ੍ਯ ਚ । ਅਗ੍ਰਤੋ ਨਿषਸਾਦਾਥ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ॥੧-੩੧-
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਉਹ ਅਣਮਾਪ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਬੈਠ ਗਏ।
ਅਥ ਰਾਮੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਂ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥੧-੩੧-
ਰਾਮ ਵੀ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਭਗਵਨ੍ ਕੋ ਨ੍ਵਯਂ ਦੇਸ਼ਃ ਸਮृਦ੍ਧਵਨਸ਼ੋਭਿਤਃ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ॥੧-੩੧-
ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ:
ਚੋਦਿਤੋ ਰਾਮਵਾਕ੍ਯੇਨ ਕਥਯਾਮਾਸ ਸੁਵ੍ਰਤਃ । ਤਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਖਿਲਮृषਿਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਤਪਾਃ ॥੧-੩੧-
ਭਗਵਨ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
thumb|ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਰ੍ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ ਕੁਸ਼ੋ ਨਾਮ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਅਕ੍ਲਿष੍ਟਵ੍ਰਤਧਰ੍ਮਜ੍ਞਃ ਸਜ੍ਜਨਪ੍ਰਤਿਪੂਜਕਃ ॥੧-੩੨-
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਕੁਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਪੱਕਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।