ਦਿਵਸਸ਼੍ਚਾਦ੍ਯ ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਯਂ ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸ਼੍ਵੋऽਸ੍ਮਿ ਵਾਨਰਮ੍। ਬਹੁਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ ਵੈ ਸ਼ੈਲੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
ਅੱਜ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਹੈ; ਜੇ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਉਸ ਵਾਂਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਹਾੜ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਵਾਨਰਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਿਰਂ ਮੁਨਿਸਮੀਰਿਤਾਮ੍। ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮੁਰ੍ਵਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਲਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦੋਂ ਵਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਲੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਿਂ ਭਵਨ੍ਤਃ ਸਮਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮਤਙ੍ਗਵਨਵਾਸਿਨਃ। ਮਤ੍ਸਮੀਪਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਨੌਕਸਾਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਤੰਗ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ?
ਤਤਸ੍ਤੇ ਕਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ਼ਾਪਂ ਚ ਵਾਲਿਨਃ। ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਰ੍ਵਾਨਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਲਿਨੇ ਹੇਮਮਾਲਿਨੇ
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਵਾਲੀ ਵਚਨਂ ਵਾਨਰੇਰਿਤਮ੍। ਸ ਮਹਰ੍षਿਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਯਾਚਤੇ ਸ੍ਮ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਮਹਰ੍षਿਸ੍ਤਮਨਾਦृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਸ਼ਾਪਧਾਰਣਭੀਤਸ੍ਤੁ ਵਾਲੀ ਵਿਹ੍ਵਲਤਾਂ ਗਤਃ
ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਤਤਃ ਸ਼ਾਪਭਯਾਦ੍ ਭੀਤੋ ऋष੍ਯਮੂਕਂ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍। ਪ੍ਰਵੇष੍ਟੁਂ ਨੇਚ੍ਛਤਿ ਹਰਿਰ੍ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਵਾਪਿ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਾਂਦਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਵਿਚ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਹਮਿਦਂ ਰਾਮ ਮਹਾਵਨਮ੍। ਵਿਚਰਾਮਿ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੋ ਵਿषਾਦੇਨ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਨਾ ਆ ਸਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ।
ਏषੋऽਸ੍ਥਿਨਿਚਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ। ਵੀਰ੍ਯੋਤ੍ਸੇਕਾਨ੍ਨਿਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗਿਰਿਕੂਟਨਿਭੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਹ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਲੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਮੇ ਚ ਵਿਪੁਲਾਃ ਸਾਲਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਾਖਾਵਲਮ੍ਬਿਨਃ। ਯਤ੍ਰੈਕਂ ਘਟਤੇ ਵਾਲੀ ਨਿष੍ਪਤ੍ਰਯਿਤੁਮੋਜਸਾ
ਇਹ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਏਤਦਸ੍ਯਾਸਮਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਮਯਾ ਰਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍। ਕਥਂ ਤਂ ਵਾਲਿਨਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਸਮਰੇ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਨृਪ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇਂਗਾ?
ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਪ੍ਰਹਸਁਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਰ੍ਮਣਿ ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧ੍ਯਾ ਵਾਲਿਨੋ ਵਧਮ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖ਼ਮਣ ਹੱਸ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਵਾਲੀ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਤਮੁਵਾਚਾਥ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸਪ੍ਤ ਸਾਲਾਨਿਮਾਨ੍ ਪੁਰਾ। ਏਵਮੇਕੈਕਸ਼ੋ ਵਾਲੀ ਵਿਵ੍ਯਾਧਾਥ ਸ ਚਾਸਕृਤ੍
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ—ਵਾਲੀ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।'
ਰਾਮੋ ਨਿਰ੍ਦਾਰਯੇਦੇषਾਂ ਬਾਣੇਨੈਕੇਨ ਚ ਦ੍ਰੁਮਮ੍। ਵਾਲਿਨਂ ਨਿਹਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਮ੍
ਜੇ ਰਾਮ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ ਚੀਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ ਕਿ ਵਾਲੀ ਮਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਤਸ੍ਯ ਮਹਿषਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ ਪਾਦੇਨੈਕੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪੇਚ੍ਚਾਪਿ ਤਰਸਾ ਦ੍ਵੇ ਧਨੁਃਸ਼ਤੇ
ਲਖ਼ਮਣ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੋ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਲੰਬਾਈ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵੋ ਰਾਮਂ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ਤਲੋਚਨਮ੍। ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਪੁਨਰੇਵ ਵਚੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਮਾਨੀ ਚ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਬਲਪੌਰੁषਃ। ਬਲਵਾਨ੍ ਵਾਨਰੋ ਵਾਲੀ ਸਂਯੁਗੇष੍ਵਪਰਾਜਿਤਃ
ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵੀਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਾਂਦਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਿਆ।
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਦੁष੍ਕਰਾਣਿ ਸੁਰੈਰਪਿ। ਯਾਨਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭੀਤੋऽਹਮृष੍ਯਮੂਕਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਇਵੇਂ ਨੇ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਡਰ ਕੇ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।
ਤਮਜਯ੍ਯਮਧृष੍ਯਂ ਚ ਵਾਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਮਮਰ੍षਣਮ੍। ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਨ ਮੁਞ੍ਚਾਪਿ ऋष੍ਯਮੂਕਮਮੁਂ ਤ੍ਵਹਮ੍
ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅਟੱਲ, ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਸ਼੍ਚਾਹਂ ਵਿਚਰਾਮਿ ਮਹਾਵਨੇ। ਅਨੁਰਕ੍ਤੈਃ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਹਨੁਮਤ੍ਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ਵਰੈਃ
ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਫਾਦਾਰ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਉਪਲਬ੍ਧਂ ਚ ਮੇ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਂ ਸਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਮਿਤ੍ਰਵਤ੍ਸਲ। ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਿਵਾਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਬਲਜ੍ਞੋऽਹਂ ਦੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਬਲਸ਼ਾਲਿਨਃ। ਅਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਤੁ ਮੇ ਵੀਰ੍ਯਂ ਸਮਰੇ ਤਵ ਰਾਘਵ
ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭੈੜੇ ਪਰੰਤੂ ਤਾਕਤਵਰ ਭਰਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਰਾਘਵ, ਤੇਰੀ ਜੰਗ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ।
ਨ ਖਲ੍ਵਹਂ ਤ੍ਵਾਂ ਤੁਲਯੇ ਨਾਵਮਨ੍ਯੇ ਨ ਭੀषਯੇ। ਕਰ੍ਮਭਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੀਮੈਸ਼੍ਚ ਕਾਤਰ੍ਯਂ ਜਨਿਤਂ ਮਮ
ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਘੱਟ ਆਂਕਦਾ ਜਾਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕਾਮਂ ਰਾਘਵ ਤੇ ਵਾਣੀ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਧੈਰ੍ਯਮਾਕृਤਿਃ। ਸੂਚਯਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਤੇਜੋ ਭਸ੍ਮਚ੍ਛਨ੍ਨਮਿਵਾਨਲਮ੍
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੀ ਗੱਲਾਂ, ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਆਹ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ।
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਸ੍ਮਿਤਪੂਰ੍ਵਮਥੋ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹਰਿਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਯਦਿ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋऽਸ੍ਮਾਸੁ ਵਿਕ੍ਰਮੇ ਤਵ ਵਾਨਰ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਂ ਸਮਰੇ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਮਹਮੁਤ੍ਪਾਦਯਾਮਿ ਤੇ
ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਵਾਨਰ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਵਿਰਤਾ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਁਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜਃ। ਰਾਘਵੋ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਃ ਕਾਯਂ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਲੀਲਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।
ਤੋਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਸ਼੍ਚਿਕ੍ਸ਼ੇਪ ਦਸ਼ਯੋਜਨਮ੍। ਅਸੁਰਸ੍ਯ ਤਨੁਂ ਸ਼ੁष੍ਕਾਂ ਪਾਦਾਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍
ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਜੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਅਸੁਰ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਕਾਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਰਾਮਂ ਤਪਨ੍ਤਮਿਵ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍। ਹਰੀਣਾਮਗ੍ਰਤੋ ਵੀਰਮਿਦਂ ਵਚਨਮਰ੍ਥਵਤ੍
ਉਹ ਲਾਸ਼ ਦੂਰ ਸੁੱਟੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਆਖੇ।
ਆਰ੍ਦ੍ਰਃ ਸਮਾਂਸਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਃ ਕਾਯਃ ਪੁਰਾ ਸਖੇ। ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਮਤ੍ਤੇਨ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਮੇ ਵਾਲਿਨਾ ਤਦਾ
ਦੋਸਤ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੇ ਮੇਰਾ ਤਾਜ਼ਾ, ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ।