thumb|ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਸੁਣੋ, ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਗ।
ਤੌ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ। ਵਰਾਯੁਧਧਰੌ ਵੀਰੌ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤੋऽਭਵਤ੍
ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਦੋ ਭਰਾ ਵੇਖੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ।
ਨੈਵ ਚਕ੍ਰੇ ਮਨਃ ਸ੍ਥਾਤੁਂ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੌ ਮਹਾਬਲੌ। ਕਪੇਃ ਪਰਮਭੀਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਵਸਸਾਦ ਹ
ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍। ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪਰਮੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ ਸਰ੍ਵੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾਨਰੈਃ ਸਹ
ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਤਃ ਸ ਸਚਿਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਗ੍ਰੀਵਃ ਪ੍ਲਵਗਾਧਿਪਃ। ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਪਰਮੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਃ ਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੱਕਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
ਏਤੌ ਵਨਮਿਦਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਵਾਲਿਪ੍ਰਣਿਹਿਤੌ ਧ੍ਰੁਵਮ੍। ਛਦ੍ਮਨਾ ਚੀਰਵਸਨੌ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤਾਵਿਹਾਗਤੌ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਰੂਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਕਹੇ ਤੇ, ਇਸ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਚਿਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਧਨ੍ਵਿਨੌ। ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਗਿਰਿਤਟਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯਚ੍ਛਿਖਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ, ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਭਿਗਮ੍ਯਾਥ ਯੂਥਪਾ ਯੂਥਪਰ੍षਭਮ੍। ਹਰਯੋ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯੋਪਤਸ੍ਥਿਰੇ
ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਮੁਖੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ।
ਏਵਮੇਕਾਯਨਗਤਾਃ ਪ੍ਲਵਮਾਨਾ ਗਿਰੇਰ੍ਗਿਰਿਮ੍। ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਯਨ੍ਤੋ ਵੇਗੇਨ ਗਿਰੀਣਾਂ ਸ਼ਿਖਰਾਣਿ ਚ
ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਇਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ, ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਗਏ।
ਤਤਃ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਲਵਮਾਨਾ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਬਭਞ੍ਜੁਸ਼੍ਚ ਨਗਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁष੍ਪਿਤਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍
ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਦਰ, ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਆਪ੍ਲਵਨ੍ਤੋ ਹਰਿਵਰਾਃ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ਤਂ ਮਹਾਗਿਰਿਮ੍। ਮृਗਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਾਂਸ੍ਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ਤੋ ਯਯੁਸ੍ਤਦਾ
ਉੱਤਮ ਬਾਂਦਰ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਿਰਣਾਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
ਤਤਃ ਸੁਗ੍ਰੀਵਸਚਿਵਾਃ ਪਰ੍ਵਤੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ। ਸਂਗਮ੍ਯ ਕਪਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਮੁੱਖ ਬਾਂਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਯਸਂਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਵਾਲਿਕਿਲ੍ਬਿषਸ਼ਙ੍ਕਿਤਮ੍। ਉਵਾਚ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵਂ ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਸਸ਼ੰਕ ਸੀ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਮੇष ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾਲਿਕृਤੇ ਮਹਾਨ੍। ਮਲਯੋऽਯਂ ਗਿਰਿਵਰੋ ਭਯਂ ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਵਾਲਿਨਃ
ਵਾਲੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਾਰੇ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਇਹ ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵਾਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ਮਾਦੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਚੇਤਾਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਰੁਤੋ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ। ਤਂ ਕ੍ਰੂਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕ੍ਰੂਰਂ ਨੇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਾਲਿਨਮ੍
ਤੂੰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਿਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਸ ਕਠੋਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਵ ਭਯਂ ਸੌਮ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਜਾਤ੍ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਃ। ਸ ਨੇਹ ਵਾਲੀ ਦੁष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਨ ਤੇ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਭਯਮ੍
ਤੇਰਾ ਡਰ, ਮਿੱਠੇ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤ ਤੋਂ ਹੈ; ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ ਵਾਲੀ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਅਹੋ ਸ਼ਾਖਾਮृਗਤ੍ਵਂ ਤੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮ। ਲਘੁਚਿਤ੍ਤਤਯਾऽऽਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਸ੍ਥਾਪਯਸਿ ਯੋ ਮਤੌ
ਅਹਾ, ਤੇਰੀ ਬਾਂਦਰ-ਸਭਾ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਛਲਾਂਗਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ; ਤੇਰੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਇਙ੍ਗਿਤੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਚਰ। ਨਹ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਂ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਸਮਝ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ; ਬਿਨਾ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਾਜ ਸਕਦਾ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਹਨੂਮਤਃ। ਤਤਃ ਸ਼ੁਭਤਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਹਨੂਮਨ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ
ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਦੀਰ੍ਘਬਾਹੂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੌ ਸ਼ਰਚਾਪਾਸਿਧਾਰਿਣੌ। ਕਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਤੌ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮੌ
ਲੰਮੇ ਬਾਹਾਂ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਧਨੁ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ?
ਵਾਲਿਪ੍ਰਣਿਹਿਤਾਵੇਵ ਸ਼ਙ੍ਕੇऽਹਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੌ। ਰਾਜਾਨੋ ਬਹੁਮਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨਾਤ੍ਰ ਹਿ ਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਮੈਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਵਾਲੀ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਨ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਥੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਅਰਯਸ਼੍ਚ ਮਨੁष੍ਯੇਣ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਛਦ੍ਮਚਾਰਿਣਃ। ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾਨਾਮਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤਾਸ਼੍ਛਿਦ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰਹਰਨ੍ਤ੍ਯਪਿ
ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਛੁਪ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਯੇषੁ ਵਾਲੀ ਮੇਧਾਵੀ ਰਾਜਾਨੋ ਬਹੁਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ। ਭਵਨ੍ਤ ਪਰਹਨ੍ਤਾਰਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਨਰੈਃ
ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣੋ।
ਤੌ ਤ੍ਵਯਾ ਪ੍ਰਾਕृਤੇਨੇਵ ਗਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞੇਯੌ ਪ੍ਲਵਂਗਮ। ਇਙ੍ਗਿਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰੈਸ਼੍ਚ ਰੂਪਵ੍ਯਾਭਾषਣੇਨ ਚ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਮ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ, ਚਾਲ-ਚਲਣ ਤੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣ।
ਲਕ੍ਸ਼ਯਸ੍ਵ ਤਯੋਰ੍ਭਾਵਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮਨਸੌ ਯਦਿ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਭਿਰਿਙ੍ਗਿਤੈਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਦੇਖ, ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਭਰੋਸਾ ਜਿਤ।
ਮਮੈਵਾਭਿਮੁਖਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਹਰਿਪੁਙ੍ਗਵ। ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਧਨੁਰ੍ਧਰੌ
ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੁੱਛ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਧਨੁਧਾਰੀ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੌ ਯਦਿ ਤ੍ਵੇਤੌ ਜਾਨੀਹਿ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਲਵਙ੍ਗਮ। ਵ੍ਯਾਭਾषਿਤੈਰ੍ਵਾ ਰੂਪੈਰ੍ਵਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਦੁष੍ਟਤਾਨਯੋਃ
ਜੇ ਇਹ ਦੋਨੋ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੂੰ, ਬਾਂਦਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਜਾਂ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਕਪਿਰਾਜੇਨ ਸਂਦਿष੍ਟੋ ਮਾਰੁਤਾਤ੍ਮਜਃ। ਚਕਾਰ ਗਮਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਯਤ੍ਰ ਤੌ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਨ।
ਤਥੇਤਿ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਕਪੇਃ ਸੁਭੀਤਸ੍ਯ ਦੁਰਾਸਦਸ੍ਯ। ਮਹਾਨੁਭਾਵੋ ਹਨੁਮਾਨ੍ ਯਯੌ ਤਦਾ ਸ ਯਤ੍ਰ ਰਾਮੋऽਤਿਬਲੀ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ
‘ਠੀਕ ਹੈ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਸੀ।
thumb|ਤृਤੀਯਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਕਿष੍ਕਿਨ੍ਧਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੪-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।