ਯਦਿ ਤਸ੍ਯਾਗਮਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਰ੍ਯਾ ਵਾ ਸਾਥ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ। ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍
ਜੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਹ ਮਰਿਆਦਾ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਉੱਥੇ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ—'ਹਾਂ,' ਕਹਿੰਦਾ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਨੁਗਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍। ਏਵਂ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣੌ ਤਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਭ੍ਰਾਤਰਾਵੁਭੌ
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਸੁਂਧਰਾਯਾਂ ਪਤਿਤਪੁष੍ਪਮਾਰ੍ਗਮਪਸ਼੍ਯਤਾਮ੍। ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਂ ਨਿਪਤਿਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਮਹੀਤਲੇ
ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈ ਹੋਈ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵੇਖੀ।
ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵੀਰੋ ਦੁਃਖਿਤੋ ਦੁਃਖਿਤਂ ਵਚਃ। ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਤਾਨੀਮਾਨੀਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਵੀਰ ਰਾਮ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਇਹ ਫੁੱਲ ਪਛਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਹਨ।'
ਅਪਿਨਦ੍ਧਾਨਿ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਨਨੇ। ਮਨ੍ਯੇ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਮੇਦਿਨੀ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ
ਇਹ ਫੁੱਲ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਸਨ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ, ਹਵਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਇਹ ਫੁੱਲ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਭਿਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੋ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭਮ੍
ਉਹ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਉਵਾਚ ਰਾਮੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਗਿਰਿਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਾਕੁਲਮ੍। ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਭृਤਾਂ ਨਾਥ ਦृष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ, ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: 'ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਰਵ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ?'
ਰਾਮਾ ਰਮ੍ਯੇ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਮਯਾ ਵਿਰਹਿਤਾ ਤ੍ਵਯਾ। ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਗਿਰਿਂ ਤਤ੍ਰ ਸਿਂਹਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਮृਗਂ ਯਥਾ
ਰਾਮਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦਾ ਹੈ।
ਤਾਂ ਹੇਮਵਰ੍ਣਾਂ ਹੇਮਾਙ੍ਗੀਂ ਸੀਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯ ਪਰ੍ਵਤ। ਯਾਵਤ੍ ਸਾਨੂਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨ ਤੇ ਵਿਧ੍ਵਂਸਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਪਹਾੜਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਰੰਗਤ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦਿਖਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਪਰ੍ਵਤੋ ਮੈਥਿਲੀਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਿਵ ਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਨਾਦਰ੍ਸ਼ਯਤ ਰਾਘਵੇ
ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਪਹਾੜ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ।
ਤਤੋ ਦਾਸ਼ਰਥੀ ਰਾਮ ਉਵਾਚ ਚ ਸ਼ਿਲੋਚ੍ਚਯਮ੍। ਮਮ ਬਾਣਾਗ੍ਨਿਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧੋ ਭਸ੍ਮੀਭੂਤੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤ ਰਾਮ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।'
ਅਸੇਵ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਸ੍ਤृਣਦ੍ਰੁਮਪਲ੍ਲਵਃ। ਇਮਾਂ ਵਾ ਸਰਿਤਂ ਚਾਦ੍ਯ ਸ਼ੋषਯਿष੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
'ਤੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਗਾ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਘਾਹ, ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ; ਜਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।'
ਯਦਿ ਨਾਖ੍ਯਾਤਿ ਮੇ ਸੀਤਾਮਦ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਮ੍। ਏਵਂ ਪ੍ਰਰੁषਿਤੋ ਰਾਮੋ ਦਿਧਕ੍ਸ਼ਨ੍ਨਿਵ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
'ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ।' ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸਾੜਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭੂਮੌ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਪਦਂ ਮਹਤ੍। ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਯਾ ਰਾਮਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਧਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਇਤਸ੍ਤਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਇधर-ਉਧਰ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸੀ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨਾਨੁਸृਪ੍ਤਾਯਾ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਦਾਨਿ ਤੁ। ਸ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸੀਤਾਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਇधर-ਉਧਰ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ; ਸੀਤਾ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ।
ਭਗ੍ਨਂ ਧਨੁਸ਼੍ਚ ਤੂਣੀ ਚ ਵਿਕੀਰ੍ਣਂ ਬਹੁਧਾ ਰਥਮ੍। ਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਹृਦਯੋ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍
ਇੱਕ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁ, ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਠੋਲਾ, ਤੇ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਿਆ ਰਥ; ਰਾਮ ਦਾ ਦਿਲ ਡਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
ਪਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਕੀਰ੍ਣਾਃ ਕਨਕਬਿਨ੍ਦਵਃ। ਭੂषਣਾਨਾਂ ਹਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ
'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੇਖ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਇਥੇ-ਉਥੇ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ।'
ਤਪ੍ਤਬਿਨ੍ਦੁਨਿਕਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰੈਃ ਕ੍ਸ਼ਤਜਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ। ਆਵृਤਂ ਪਸ਼੍ਯ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਰ੍ਵਤੋ ਧਰਣੀਤਲਮ੍
'ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਵੇਖ ਧਰਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਬੂੰਦਾਂ ਤੇ ਅਜੀਬ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।'
ਮਨ੍ਯੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਕਾਮਰੂਪਿਭਿਃ। ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਭਕ੍ਤਾ ਵਾ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
'ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਚਾਹੁਣ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮਾਰ ਕੇ, ਚੀਰ ਕੇ ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖਾ ਹੀ ਗਏ ਹੋਣ।'
ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੀਤਾਯਾ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਵਿਵਦਮਾਨਯੋਃ। ਬਭੂਵ ਯੁਦ੍ਧਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਘੋਰਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਯੋਰਿਹ
'ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਇੱਥੇ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡਰਾਉਣਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ।'
ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਚਿਤਂ ਚੇਦਂ ਰਮਣੀਯਂ ਵਿਭੂषਿਤਮ੍। ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤਂ ਸੌਮ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਭਗ੍ਨਂ ਮਹਦ੍ ਧਨੁਃ
'ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੋਤੀ-ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਕਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਧਨੁ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?'
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਮਿਦਂ ਵਤ੍ਸ ਸੁਰਾਣਾਮਥਵਾਪਿ ਵਾ। ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਸਂਕਾਸ਼ਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯਗੁਲਿਕਾਚਿਤਮ੍
'ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਧਨੁ ਹੈ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ? ਇਹ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਵੈਦੂਰਿਆਂ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ ਪਤਿਤਂ ਭੂਮੌ ਕਵਚਂ ਕਸ੍ਯ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍। ਛਤ੍ਰਂ ਸ਼ਤਸ਼ਲਾਕਂ ਚ ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍
'ਕਿਸ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਤੇ ਇਹ ਕੌਣ ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਲਾਖਾਂ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?'
ਭਗ੍ਨਦਣ੍ਡਮਿਦਂ ਸੌਮ੍ਯ ਭੂਮੌ ਕਸ੍ਯ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍। ਕਾਞ੍ਚਨੋਰਸ਼੍ਛਦਾਸ਼੍ਚੇਮੇ ਪਿਸ਼ਾਚਵਦਨਾਃ ਖਰਾਃ
'ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਟੁੱਟਿਆ ਡੰਡਾ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਤੇ ਇਹ ਖਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ ਤੇ ਛਾਤੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ—'
ਭੀਮਰੂਪਾ ਮਹਾਕਾਯਾਃ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਨਿਹਤਾ ਰਣੇ। ਦੀਪ੍ਤਪਾਵਕਸਂਕਾਸ਼ੋ ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਸਮਰਧ੍ਵਜਃ
'ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ? ਤੇ ਇਹ ਕੌਣ ਦਾ ਯੁੱਧ-ਝੰਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਪਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?'
ਅਪਵਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਭਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਕਸ੍ਯ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਮਿਕੋ ਰਥਃ। ਰਥਾਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਸ਼ਿਖਾਸ੍ਤਪਨੀਯਵਿਭੂषਣਾਃ
'ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕੌਣ ਦਾ ਯੁੱਧ-ਰਥ ਹੈ ਜੋ ਟੁੱਟ ਕੇ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਇਥੇ-ਉਥੇ ਪਏ ਹਨ।'
ਕਸ੍ਯੇਮੇ ਨਿਹਤਾ ਬਾਣਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ। ਸ਼ਰਾਵਰੌ ਸ਼ਰੈਃ ਪੂਰ੍ਣੌ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤੌ ਪਸ਼੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਲਕ੍ਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤੀਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਥੇ ਮਰੇ ਪਏ ਹਨ ਤੇ ਚੌਂਕਦੇ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ? ਵੇਖ, ਦੋ ਤੀਰ-ਦਾਨਾਂ ਚੱਕੀ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੋਦਾਭੀषੁਹਸ੍ਤੋऽਯਂ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਸਾਰਥਿਰ੍ਹਤਃ। ਪਦਵੀ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੈषਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਰਕ੍ਸ਼ਸਃ
ਇਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਰਥੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਬਕ ਤੇ ਸੂਟ ਹੈ? ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਾ ਹੈ।
ਵੈਰਂ ਸ਼ਤਗੁਣਂ ਪਸ਼੍ਯ ਮਮ ਤੈਰ੍ਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤਕਮ੍। ਸੁਘੋਰਹृਦਯੈਃ ਸੌਮ੍ਯ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਕਾਮਰੂਪਿਭਿਃ
ਸੁਖੀ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਵੈਰ ਉਹਨਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਸੌ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।
ਹृਤਾ ਮृਤਾ ਵਾ ਵੈਦੇਹੀ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਾ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ। ਨ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਸੀਤਾਂ ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਾਂ ਮਹਾਵਨੇ
ਜੇ ਵੈਦੇਹੀ ਲੈ ਗਈ, ਮਾਰੀ ਗਈ ਜਾਂ ਖਾ ਲਈ ਗਈ—ਜੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਖੋ ਗਈ—ਤਾਂ ਧਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।