ਸ੍ਵਰ੍ਗੋऽਪਿ ਹਿ ਤਯਾ ਹੀਨਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵ ਮਤੋ ਮਮ। ਤਨ੍ਮਾਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਹਿ ਵਨੇ ਗਚ੍ਛਾਯੋਧ੍ਯਾਪੁਰੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੁਭ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।
ਨ ਤ੍ਵਹਂ ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਸੀਤਾਂ ਜੀਵੇਯਂ ਹਿ ਕਥਂਚਨ। ਗਾਢਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਭਰਤੋ ਵਾਚ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਚਨਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ
ਪਰ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ।
ਅਨੁਜ੍ਞਾਤੋऽਸਿ ਰਾਮੇਣ ਪਾਲਯੇਤਿ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍। ਅਮ੍ਬਾ ਚ ਮਮ ਕੈਕੇਯੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋ
ਰਾਮ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ; ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਵਿਰਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੂੰ ਕਰੀ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਭਿਵਾਦ੍ਯਾ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ। ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਭਵਤਾ ਸੂਕ੍ਤਚਾਰਿਣਾ
ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ; ਤੇ ਤੂੰ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰੀ।
ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਨਾਸ਼ੋऽਯਂ ਮਮ ਚਾਮਿਤ੍ਰਸੂਦਨ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਜਨਨ੍ਯਾ ਮੇ ਵਿਨਿਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਭਵੇਤ੍
ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦੇਵੀਂ।
ਇਤਿ ਵਿਲਪਤਿ ਰਾਘਵੇ ਤੁ ਦੀਨੇ ਵਨਮੁਪਗਮ੍ਯ ਤਯਾ ਵਿਨਾ ਸੁਕੇਸ਼੍ਯਾ। ਭਯਵਿਕਲਮੁਖਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਪਿ ਵ੍ਯਥਿਤਮਨਾ ਭृਸ਼ਮਾਤੁਰੋ ਬਭੂਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਰਾਘਵ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਕੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
thumb|ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਸਠੀ-ਤ੍ਰੈਠੀ (ਤ੍ਰਿਸਠ) ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸਠ ਸਰਗ ਹੈ।
ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਵਿਹੀਨਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮੋਹੇਨ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਃ। ਵਿषਾਦਯਨ੍ ਭ੍ਰਾਤਰਮਾਰ੍ਤਰੂਪੋ ਭੂਯੋ ਵਿषਾਦਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਤੀਵ੍ਰਮ੍
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਗਮ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਸੂਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸ਼ੋਕਵਸ਼ਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ੋਕੇ ਨਿਮਗ੍ਨੋ ਵਿਪੁਲੇ ਤੁ ਰਾਮਃ। ਉਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵ੍ਯਸਨਾਨੁਰੂਪ- ਮੁष੍ਣਂ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੁਦਨ੍ ਸਸ਼ੋਕਮ੍
ਰਾਮ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ ਤੇ ਰੋ ਕੇ, ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਨ ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਕਾਰੀ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਸ੍ਤਿ ਵਸੁਂਧਰਾਯਾਮ੍। ਸ਼ੋਕਾਨੁਸ਼ੋਕੋ ਹਿ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯਾ ਮਾਮੇਤਿ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ ਹृਦਯਂ ਮਨਸ਼੍ਚ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਨੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਦੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਇਕ ਪਿੱਛੇ ਇਕ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੇ ਮਨ ਤੋੜਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਯਾ ਨੂਨਮਭੀਪ੍ਸਿਤਾਨਿ ਪਾਪਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸਕृਤ੍ਕृਤਾਨਿ। ਤਤ੍ਰਾਯਮਦ੍ਯਾਪਤਿਤੋ ਵਿਪਾਕੋ ਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖਂ ਯਦਹਂ ਵਿਸ਼ਾਮਿ
ਸ਼ਾਇਦ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਰਾਜ੍ਯਪ੍ਰਣਾਸ਼ਃ ਸ੍ਵਜਨੈਰ੍ਵਿਯੋਗਃ ਪਿਤੁਰ੍ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਜਨਨੀਵਿਯੋਗਃ। ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਸ਼ੋਕਵੇਗ- ਮਾਪੂਰਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਵਿਚਿਨ੍ਤਿਤਾਨਿ
ਰਾਜ ਖੋ ਜਾਣਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਭਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤੁ ਦੁਃਖਂ ਮਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਦਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਨਮੇਤ੍ਯ ਕ੍ਲੇਸ਼ਮ੍। ਸੀਤਾਵਿਯੋਗਾਤ੍ ਪੁਨਰਪ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਂ ਕਾष੍ਠੈਰਿਵਾਗ੍ਨਿਃ ਸਹਸੋਪਦੀਪ੍ਤਃ
ਪਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁਖ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਰਹ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਫਿਰ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਚਾਨਕ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਹੈ।
ਸਾ ਨੂਨਮਾਰ੍ਯਾ ਮਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਨ ਹ੍ਯਭ੍ਯਾਹृਤਾ ਖਂ ਸਮੁਪੇਤ੍ਯ ਭੀਰੁਃ। ਅਪਸ੍ਵਰਂ ਸੁਸ੍ਵਰਵਿਪ੍ਰਲਾਪਾ ਭਯੇਨ ਵਿਕ੍ਰਨ੍ਦਿਤਵਤ੍ਯਭੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮ੍
ਉਹ ਨਿਸਚਤ ਹੀ, ਮੇਰੀ ਆਦਰਯਾ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਡਰ ਕਰਕੇ ਬਦਲ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡਰ ਵਿੱਚ ਚੀਖੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਤੌ ਲੋਹਿਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯ ਸਦੋਚਿਤਾਵੁਤ੍ਤਮਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ। ਵृਤ੍ਤੌ ਸ੍ਤਨੌ ਸ਼ੋਣਿਤਪਙ੍ਕਦਿਗ੍ਧੌ ਨੂਨਂ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮਮ ਨਾਭਿਪਾਤਃ
ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਉਹ ਦੋ ਗੋਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਤਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧੀਆ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਖੂਨ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਗੇ ਹੋਣਗੇ—ਨਿਸਚਤ ਹੀ, ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਚ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਮृਦੁਪ੍ਰਲਾਪਂ ਤਸ੍ਯਾ ਮੁਖਂ ਕੁਞ੍ਚਿਤਕੇਸ਼ਭਾਰਮ੍। ਰਕ੍ਸ਼ੋਵਸ਼ਂ ਨੂਨਮੁਪਾਗਤਾਯਾ ਨ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਰਾਹੁਮੁਖੇ ਯਥੇਨ੍ਦੁਃ
ਉਹ ਮਿੱਠੇ, ਸਾਫ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ, ਹੁਣ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਚਮਕਦਾ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦ।
ਤਾਂ ਹਾਰਪਾਸ਼ਸ੍ਯ ਸਦੋਚਿਤਾਨ੍ਤਾਂ ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮਮ ਸੁਵ੍ਰਤਾਯਾਃ। ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਨੂਨਂ ਪਰਿਪੀਤਵਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਹਿ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨਾਨਿ
ਮੇਰੀ ਸੁਚਰਿਤਾ ਪਿਆਰੀ ਦੀ ਗਲ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਨਿਸਚਤ ਹੀ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸੁੰਨ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ, ਖੂਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਕੱਟ ਲਈ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮਯਾ ਵਿਹੀਨਾ ਵਿਜਨੇ ਵਨੇ ਸਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਭਿਰਾਹृਤ੍ਯ ਵਿਕृष੍ਯਮਾਣਾ। ਨੂਨਂ ਵਿਨਾਦਂ ਕੁਰਰੀਵ ਦੀਨਾ ਸਾ ਮੁਕ੍ਤਵਤ੍ਯਾਯਤਕਾਨ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾ
ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜੀ ਤੇ ਘਸੀਟੀ ਗਈ। ਨਿਸਚਤ ਹੀ, ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਕੁਰਲੀ ਵਾਂਗ ਚੀਖੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਧਮੁਦਾਰਸ਼ੀਲਾ ਸ਼ਿਲਾਤਲੇ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪੋਪਵਿष੍ਟਾ। ਕਾਨ੍ਤਸ੍ਮਿਤਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਜਾਤਹਾਸਾ ਤ੍ਵਾਮਾਹ ਸੀਤਾ ਬਹੁਵਾਕ੍ਯਜਾਤਮ੍
ਇਥੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉੱਚੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ। ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੱਸ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਗੋਦਾਵਰੀਯਂ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਿष੍ਠਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਿਯਾਯਾ ਮਮ ਨਿਤ੍ਯਕਾਲਮ੍। ਅਪ੍ਯਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਿ ਨੈਕਾਕਿਨੀ ਯਾਤਿ ਹਿ ਸਾ ਕਦਾਚਿਤ੍
ਇਹ ਗੋਦਾਵਰੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਉਹ ਉਥੇ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਪਦ੍ਮਾਨਨਾ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਨੇਤ੍ਰਾ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਵਾਨੇਤੁਮਭਿਪ੍ਰਯਾਤਾ। ਤਦਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਨਹਿ ਸਾ ਕਦਾਚਿ- ਨ੍ਮਯਾ ਵਿਨਾ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਙ੍ਕਜਾਨਿ
ਕੰਵਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਕੰਵਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਕੰਵਲ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੰਵਲ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਕਾਮਂ ਤ੍ਵਿਦਂ ਪੁष੍ਪਿਤਵृਕ੍ਸ਼षਣ੍ਡਂ ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣੈਰੁਪੇਤਮ੍। ਵਨਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਨੁ ਤਦਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤ- ਮੇਕਾਕਿਨੀ ਸਾਤਿਬਿਭੇਤਿ ਭੀਰੁਃ
ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰਪੋਕ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯ ਭੋ ਲੋਕਕृਤਾਕृਤਜ੍ਞ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਾਨृਤਕਰ੍ਮਸਾਕ੍ਸ਼ਿਨ੍। ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਾ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਹृਤਾ ਵਾ ਸ਼ਂਸਸ੍ਵ ਮੇ ਸ਼ੋਕਹਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲੈ ਗਈ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦੋ।
ਲੋਕੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਯਤ੍ ਤੇ ਨ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਦਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਤਤ੍। ਸ਼ਂਸਸ੍ਵ ਵਾਯੋ ਕੁਲਪਾਲਿਨੀਂ ਤਾਂ ਮृਤਾ ਹृਤਾ ਵਾ ਪਥਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਾ
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਹਵਾ ਦੇਵਤਾ, ਦੱਸੋ, ਉਹ ਜੋ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਵਾਲੀ ਸੀ—ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਈ, ਲੈ ਗਈ ਜਾਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਤੀਵ ਤਂ ਸ਼ੋਕਵਿਧੇਯਦੇਹਂ ਰਾਮਂ ਵਿਸਂਜ੍ਞਂ ਵਿਲਪਨ੍ਤਮੇਵ। ਉਵਾਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਕਾਲਯੁਤਂ ਚ ਵਾਕ੍ਯਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਾ ਤੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਨੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਠੀਕ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।
ਸ਼ੋਕਂ ਵਿਸृਜ੍ਯਾਦ੍ਯ ਧृਤਿਂ ਭਜਸ੍ਵ ਸੋਤ੍ਸਾਹਤਾ ਚਾਸ੍ਤੁ ਵਿਮਾਰ੍ਗਣੇऽਸ੍ਯਾਃ। ਉਤ੍ਸਾਹਵਨ੍ਤੋ ਹਿ ਨਰਾ ਨ ਲੋਕੇ ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਤਿਦੁष੍ਕਰੇषੁ
ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਹੌਸਲਾ ਫੜੋ; ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਦਿਲੋਂ ਯਤਨ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਇਤੀਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮੁਦਗ੍ਰਪੌਰੁषਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਮਾਰ੍ਤੋ ਰਘੁਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ। ਨ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਧृਤਿਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦੁਃਖਂ ਮਹਦਭ੍ਯੁਪਾਗਮਤ੍
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੇ ਜਦ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਵੰਸ਼ਜ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ, ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਫਿਰ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
thumb|ਚਤੁਃषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਃषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਠੀ-ਚੌਂਠਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ ਦੀਨੋ ਦੀਨਯਾ ਵਾਚਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਜਾਨੀਹਿ ਗਤ੍ਵਾ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਨਦੀਮ੍
ਉਹ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਆਖਿਆ: 'ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਾ।'
ਅਪਿ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਸੀਤਾ ਪਦ੍ਮਾਨ੍ਯਾਨਯਿਤੁਂ ਗਤਾ। ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪੁਨਰੇਵ ਹਿ
'ਸ਼ਾਇਦ ਸੀਤਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੇ ਕਮਲ ਲੈਣ ਗਈ ਹੋਵੇ।' ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਫਿਰ,