ਏਵਂ ਸ ਵਿਲਪਨ੍ ਰਾਮਃ ਸੀਤਾਹਰਣਕਰ੍षਿਤਃ। ਦੀਨਃ ਸ਼ੋਕਸਮਾਵਿष੍ਟੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਵਿਹ੍ਵਲੋऽਭਵਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਵਿਹ੍ਵਲਿਤਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੋ ਗਤਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਚੇਤਨਃ। ਨਿषਸਾਦਾਤੁਰੋ ਦੀਨੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯਾਸ਼ੀਤਮਾਯਤਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਨ ਗੁੰਮ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼, ਉਹ ਦੁਖੀ ਤੇ ਹਾਲਾਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਲੰਬਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਥੱਲੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਬਹੁਸ਼ਃ ਸ ਤੁ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਃ। ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ਵਿਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਬਹੁਸ਼ੋ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਃ
ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, 'ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ!' ਕਹਿ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋਇਆ।
ਤਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਤਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਿਯਬਾਨ੍ਧਵਮ੍। ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਂ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਾਞ੍ਜਲਿਃ
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ।
ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋष੍ਠਪੁਟਚ੍ਯੁਤਮ੍। ਅਪਸ਼੍ਯਂਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰੋਸ਼ਤ੍ ਸ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
thumb|ਦ੍ਵਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੋਕੋਪਹਤਚੇਤਨਃ। ਵਿਲਲਾਪ ਮਹਾਬਾਹੂ ਰਾਮਃ ਕਮਲਲੋਚਨਃ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਢਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੋ ਪਿਆ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਵ ਚ ਤਾਂ ਸੀਤਾਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਮਨ੍ਮਥਾਰ੍ਦਿਤਃ। ਉਵਾਚ ਰਾਘਵੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਲਾਪਾਸ਼੍ਰਯਦੁਰ੍ਵਚਮ੍
ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਜਾਪਦਾ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਿਆ, ਜੋ ਰੋਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਹਿਣ ਔਖੇ ਸਨ।
ਤ੍ਵਮਸ਼ੋਕਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਭਿਃ ਪੁष੍ਪਪ੍ਰਿਯਤਰਾ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਆਵृਣੋषਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਮਮ ਸ਼ੋਕਵਿਵਰ੍ਧਨੀ
ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਢੱਕਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਦਲੀਕਾਣ੍ਡਸਦृਸ਼ੌ ਕਦਲ੍ਯਾ ਸਂਵृਤਾਵੁਭੌ। ਊਰੂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਦੇਵਿ ਨਾਸਿ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਨਿਗੂਹਿਤੁਮ੍
ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਦੋਣੇ ਪੱਟੇ ਕਦਲੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਕਦਲੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਵਨਂ ਭਦ੍ਰੇ ਹਸਨ੍ਤੀ ਦੇਵਿ ਸੇਵਸੇ। ਅਲਂ ਤੇ ਪਰਿਹਾਸੇਨ ਮਮ ਬਾਧਾਵਹੇਨ ਵੈ
ਭਲੀਏ, ਤੂੰ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈਂ, ਦੇਵੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਮਜ਼ਾਕ ਛੱਡ ਦੇ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇषੇਣਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨੇ ਹਾਸੋऽਯਂ ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ। ਅਵਗਚ੍ਛਾਮਿ ਤੇ ਸ਼ੀਲਂ ਪਰਿਹਾਸਪ੍ਰਿਯਂ ਪ੍ਰਿਯੇ
ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਾਸਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਣੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।
ਆਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋऽਯਮੁਟਜਸ੍ਤਵ। ਸੁਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਸੀਤਾ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਾ ਹृਤਾਪਿ ਵਾ
ਆ ਜਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਝੋਪੜਾ ਖਾਲੀ ਹੈ; ਪੱਕਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂ ਲੈ ਗਏ ਹਨ।
ਨ ਹਿ ਸਾ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਮਾਮੁਪਸਮ੍ਪ੍ਰੈਤਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਏਤਾਨਿ ਮृਗਯੂਥਾਨਿ ਸਾਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ
ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰੋਦਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ; ਵੇਖ, ਇਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ।
ਸ਼ਂਸਨ੍ਤੀਵ ਹਿ ਮੇ ਦੇਵੀਂ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾਂ ਰਜਨੀਚਰੈਃ। ਹਾ ਮਮਾਰ੍ਯੇ ਕ੍ਵ ਯਾਤਾਸਿ ਹਾ ਸਾਧ੍ਵਿ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਦੈਤਾਂ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ; ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਭਲੀ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ? ਹਾਏ, ਨੇਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਤੀ।
ਹਾ ਸਕਾਮਾਦ੍ਯ ਕੈਕੇਯੀ ਦੇਵਿ ਮੇऽਦ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ। ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਨਿਰ੍ਯਾਤੋ ਵਿਨਾ ਸੀਤਾਮੁਪਾਗਤਃ
ਹਾਏ, ਅੱਜ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਦੇਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ।
ਕਥਂ ਨਾਮ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਮਮ। ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯ ਇਤਿ ਲੋਕੋ ਮਾਂ ਨਿਰ੍ਦਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਬੇਬਸ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ।
ਕਾਤਰਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਹਿ ਸੀਤਾਪਨਯਨੇਨ ਮੇ। ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸਸ਼੍ਚ ਜਨਕਂ ਮਿਥਿਲਾਧਿਪਮ੍
ਸੀਤਾ ਦੇ ਲੈ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਡਰਪੋਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਈ; ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ ਮੁਕਾ ਕੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ।
ਕੁਸ਼ਲਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਕਥਂ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤੁਮ੍। ਵਿਦੇਹਰਾਜੋ ਨੂਨਂ ਮਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਰਹਿਤਂ ਤਯਾ
ਜਦ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਣਗੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਗੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਖ ਵੇਖਾਂਗਾ?
ਸੁਤਾਵਿਨਾਸ਼ਸਂਤਪ੍ਤੋ ਮੋਹਸ੍ਯ ਵਸ਼ਮੇष੍ਯਤਿ। ਅਥਵਾ ਨ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਪੁਰੀਂ ਭਰਤਪਾਲਿਤਾਮ੍
ਪੁੱਤ ਦੀ ਗੁੰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਪੱਕਾ ਗੁਮਰਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਜਾਂ ਮੈਂ ਭਰਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸ੍ਵਰ੍ਗੋऽਪਿ ਹਿ ਤਯਾ ਹੀਨਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਏਵ ਮਤੋ ਮਮ। ਤਨ੍ਮਾਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਹਿ ਵਨੇ ਗਚ੍ਛਾਯੋਧ੍ਯਾਪੁਰੀਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੁਭ ਅਯੋਧਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।
ਨ ਤ੍ਵਹਂ ਤਾਂ ਵਿਨਾ ਸੀਤਾਂ ਜੀਵੇਯਂ ਹਿ ਕਥਂਚਨ। ਗਾਢਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਭਰਤੋ ਵਾਚ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵਚਨਾਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ
ਪਰ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ।
ਅਨੁਜ੍ਞਾਤੋऽਸਿ ਰਾਮੇਣ ਪਾਲਯੇਤਿ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍। ਅਮ੍ਬਾ ਚ ਮਮ ਕੈਕੇਯੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਭੋ
ਰਾਮ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ; ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ, ਵਿਰਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੂੰ ਕਰੀ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਚ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਭਿਵਾਦ੍ਯਾ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ। ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਯਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਭਵਤਾ ਸੂਕ੍ਤਚਾਰਿਣਾ
ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ; ਤੇ ਤੂੰ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰੀ।
ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਨਾਸ਼ੋऽਯਂ ਮਮ ਚਾਮਿਤ੍ਰਸੂਦਨ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਜਨਨ੍ਯਾ ਮੇ ਵਿਨਿਵੇਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਭਵੇਤ੍
ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦੇਵੀਂ।
ਇਤਿ ਵਿਲਪਤਿ ਰਾਘਵੇ ਤੁ ਦੀਨੇ ਵਨਮੁਪਗਮ੍ਯ ਤਯਾ ਵਿਨਾ ਸੁਕੇਸ਼੍ਯਾ। ਭਯਵਿਕਲਮੁਖਸ੍ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋऽਪਿ ਵ੍ਯਥਿਤਮਨਾ ਭृਸ਼ਮਾਤੁਰੋ ਬਭੂਵ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਰਾਘਵ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਕੇਸ਼ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
thumb|ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿषष੍ਠਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਸਠੀ-ਤ੍ਰੈਠੀ (ਤ੍ਰਿਸਠ) ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤ੍ਰਿਸਠ ਸਰਗ ਹੈ।
ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਿਯਯਾ ਵਿਹੀਨਃ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮੋਹੇਨ ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਃ। ਵਿषਾਦਯਨ੍ ਭ੍ਰਾਤਰਮਾਰ੍ਤਰੂਪੋ ਭੂਯੋ ਵਿषਾਦਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਤੀਵ੍ਰਮ੍
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਗਮ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਸੂਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸ਼ੋਕਵਸ਼ਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਸ਼ੋਕੇ ਨਿਮਗ੍ਨੋ ਵਿਪੁਲੇ ਤੁ ਰਾਮਃ। ਉਵਾਚ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵ੍ਯਸਨਾਨੁਰੂਪ- ਮੁष੍ਣਂ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੁਦਨ੍ ਸਸ਼ੋਕਮ੍
ਰਾਮ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ ਤੇ ਰੋ ਕੇ, ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਨ ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਕਾਰੀ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਸ੍ਤਿ ਵਸੁਂਧਰਾਯਾਮ੍। ਸ਼ੋਕਾਨੁਸ਼ੋਕੋ ਹਿ ਪਰਮ੍ਪਰਾਯਾ ਮਾਮੇਤਿ ਭਿਨ੍ਦਨ੍ ਹृਦਯਂ ਮਨਸ਼੍ਚ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਨੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਦੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਇਕ ਪਿੱਛੇ ਇਕ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੇ ਮਨ ਤੋੜਦੇ ਹਨ।