ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਮ ਮੈਥਿਲੀ ਵਿਰੂਪਨੇਤ੍ਰਾਭਿਰਤੀਵ ਤਰ੍ਜਿਤਾ। ਪਤਿਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ਤੀ ਦਯਿਤਂ ਚ ਦੇਵਰਂ ਵਿਚੇਤਨਾਭੂਦ੍ ਭਯਸ਼ੋਕਪੀਡਿਤਾ
ਉਥੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧਮਕਾਈ ਗਈ; ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਡਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
thumb|ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤਪੰਜਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਂ ਮृਗਰੂਪੇਣ ਚਰਨ੍ਤਂ ਕਾਮਰੂਪਿਣਮ੍। ਨਿਹਤ੍ਯ ਰਾਮੋ ਮਾਰੀਚਂ ਤੂਰ੍ਣਂ ਪਥਿ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ
ਰਾਮ ਨੇ ਕਾਮਰੂਪੀ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਤ੍ਵਰਮਾਣਸ੍ਯ ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਸ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍। ਕ੍ਰੂਰਸ੍ਵਨੋऽਥ ਗੋਮਾਯੁਰ੍ਵਿਨਨਾਦਾਸ੍ਯ ਪृष੍ਠਤਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਕਠੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਕਾ ਮਾਰਿਆ।
ਸ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਮਾਜ੍ਞਾਯ ਦਾਰੁਣਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍। ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਗੋਮਾਯੋਃ ਸ੍ਵਰੇਣ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ
ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਹੋਕਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਅਸ਼ੁਭਂ ਬਤ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਗੋਮਾਯੁਰ੍ਵਾਸ਼੍ਯਤੇ ਯਥਾ। ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਸ੍ਯਾਦਪਿ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਭਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਨਾ
ਹਾਏ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਹੋਕਾ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਵੈਦੇਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਬਚੀ ਰਹੇ।
ਮਾਰੀਚੇਨ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ੍ਵਰਮਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਮਕਮ੍। ਵਿਕ੍ਰੁष੍ਟਂ ਮृਗਰੂਪੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼ृਣੁਯਾਦ੍ ਯਦਿ
ਪਰ ਜੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀਚਾ ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੋਕਾ ਸੁਣ ਲਵੇ—
ਸ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਵਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਚ ਹਿਤ੍ਵਾਥ ਮੈਥਿਲੀਮ੍। ਤਯੈਵ ਪ੍ਰਹਿਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਿਹੈष੍ਯਤਿ
ਤਾਂ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸੇ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਸਹਿਤੈਰ੍ਨੂਨਂ ਸੀਤਾਯਾ ਈਪ੍ਸਿਤੋ ਵਧਃ। ਕਾਞ੍ਚਨਸ਼੍ਚ ਮृਗੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵ੍ਯਪਨੀਯਾਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਤੁ ਮਾਮ੍
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦੂਰਂ ਨੀਤ੍ਵਾਥ ਮਾਰੀਚੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਭੂਚ੍ਛਰਾਹਤਃ। ਹਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਹਤੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਯਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਹ
ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, 'ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ!' ਚੀਕ ਪਾਈ।
ਅਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਭਵੇਦ੍ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਰਹਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਯਾ ਵਨੇ। ਜਨਸ੍ਥਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਕृਤਵੈਰੋऽਸ੍ਮਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣ; ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਚ ਘੋਰਾਣਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇऽਦ੍ਯ ਬਹੂਨਿ ਚ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਰਾਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗੋਮਾਯੁਨਿਃਸ੍ਵਨਮ੍
ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਚ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਹੋਕਾ ਸੁਣੀ।
ਨਿਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਜਗਾਮਾਸ਼੍ਰਮਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍। ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਪਨਯਨਂ ਮृਗਰੂਪੇਣ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ
ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਕੇ, ਸੰਯਤ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਆਜਗਾਮ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਰਾਘਵਃ ਪਰਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ। ਤਂ ਦੀਨਮਾਨਸਂ ਦੀਨਮਾਸੇਦੁਰ੍ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਰਾਘਵ anxiety ਨਾਲ ਜਨਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਆਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਆ ਗਏ।
ਸਵ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਘੋਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਸृਜੁਃ ਸ੍ਵਰਾਨ੍। ਤਾਨਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਮਹਾਘੋਰਾਣਿ ਰਾਘਵਃ। ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤਾਥ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਜਵੇਨਾਸ਼੍ਰਮਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਿਗਤਪ੍ਰਭਮ੍। ਤਤੋऽਵਿਦੂਰੇ ਰਾਮੇਣ ਸਮੀਯਾਯ ਸ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ; ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ, ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ।
ਵਿषਣ੍ਣਃ ਸਨ੍ ਵਿषਣ੍ਣੇਨ ਦੁਃਖਿਤੋ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨਾ। ਸ ਜਗਰ੍ਹੇऽਥ ਤਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਾਗਤਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਡਾਂਟਿਆ।
ਵਿਹਾਯ ਸੀਤਾਂ ਵਿਜਨੇ ਵਨੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਸੇਵਿਤੇ। ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਚ ਕਰਂ ਸਵ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ।
ਉਵਾਚ ਮਧੁਰੋਦਰ੍ਕਮਿਦਂ ਪਰੁषਮਾਰ੍ਤਵਤ੍। ਅਹੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਗਰ੍ਹ੍ਯਂ ਤੇ ਕृਤਂ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਵਿਹਾਯ ਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਦੁਖ ਭਰੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: 'ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ।'
ਸੀਤਾਮਿਹਾਗਤਃ ਸੌਮ੍ਯ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਭਵੇਦਿਤਿ। ਨ ਮੇऽਸ੍ਤਿ ਸਂਸ਼ਯੋ ਵੀਰ ਸਰ੍ਵਥਾ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ
'ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਸੌਮਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋਵੇ! ਪਰ, ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ—'
ਵਿਨष੍ਟਾ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਾਪਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਵਨਚਾਰਿਭਿਃ। ਅਸ਼ੁਭਾਨ੍ਯੇਵ ਭੂਯਿष੍ਠਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਮੇ
ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਰ ਗਈ ਹੈ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੀ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਸੀਤਾਯਾਃ ਸਾਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਮਹੇ। ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸੁਤਾਯਾ ਜਨਕਸ੍ਯ ਵੈ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭ ਸਕਾਂਗੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ?
ਯਥਾ ਵੈ ਮृਗਸਂਘਾਸ਼੍ਚ ਗੋਮਾਯੁਸ਼੍ਚੈਵ ਭੈਰਵਮ੍। ਵਾਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਕੁਨਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਮਭਿਤੋ ਦਿਸ਼ਮ੍। ਅਪਿ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਭਵੇਤ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ੍ਯਾ ਮਹਾਬਲ
ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਗਿੱਧੜਾਂ ਹੋਂਕਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਵੀ ਅੱਗ ਵੱਲ ਚੀਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ!
ਇਦਂ ਹਿ ਰਕ੍ਸ਼ੋ ਮृਗਸਂਨਿਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਲੋਭ੍ਯ ਮਾਂ ਦੂਰਮਨੁਪ੍ਰਯਾਤਮ੍। ਹਤਂ ਕਥਂਚਿਨ੍ਮਹਤਾ ਸ਼੍ਰਮੇਣ ਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋऽਭੂਨ੍ਮ੍ਰਿਯਮਾਣ ਏਵ
ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜੋ ਹਿਰਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਲੁਭਾ ਕੇ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ; ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਮਨਸ਼੍ਚ ਮੇ ਦੀਨਮਿਹਾਪ੍ਰਹृष੍ਟਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਸਵ੍ਯਂ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿਕਾਰਮ੍। ਅਸਂਸ਼ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸੀਤਾ ਹृਤਾ ਮृਤਾ ਵਾ ਪਥਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ਵਾ
ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਥੇ ਉਦਾਸ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਵੀ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾਲ ਫੜਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਸੀਤਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ।
thumb|ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਵੀਂ ਪੰਜਾਹਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦੀਨਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜਃ। ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਵੈਦੇਹੀਮਾਗਤਂ ਵਿਨਾ
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਂ ਯਾ ਮਾਮਨੁਜਗਾਮ ਹ। ਕ੍ਵ ਸਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਵੈਦੇਹੀ ਯਾਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਚੱਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਵੈਦੇਹੀ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ?
ਰਾਜ੍ਯਭ੍ਰष੍ਟਸ੍ਯ ਦੀਨਸ੍ਯ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਪਰਿਧਾਵਤਃ। ਕ੍ਵ ਸਾ ਦੁਃਖਸਹਾਯਾ ਮੇ ਵੈਦੇਹੀ ਤਨੁਮਧ੍ਯਮਾ
ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਥੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਵੀਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਜੀਵਿਤੁਮ੍। ਕ੍ਵ ਸਾ ਪ੍ਰਾਣਸਹਾਯਾ ਮੇ ਸੀਤਾ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮਾ
ਹੇ ਵੀਰ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਸਾਥਣ, ਦੇਵੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੀਤਾ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?