ਨਿਹਤ੍ਯ ਪृषਤਂ ਚਾਨ੍ਯਂ ਮਾਂਸਮਾਦਾਯ ਰਾਘਵਃ। ਤ੍ਵਰਮਾਣੋ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਸਸਾਰਾਭਿਮੁਖਂ ਤਦਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਿਤਕਬਰਾ ਹਿਰਣ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਜਨਸਥਾਨ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
thumb|ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਚਲੋ ਪੰਜ-ਚੁਆਲੀਹਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਆਰ੍ਤਸ੍ਵਰਂ ਤੁ ਤਂ ਭਰ੍ਤੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸਦृਸ਼ਂ ਵਨੇ। ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸੀਤਾ ਗਚ੍ਛ ਜਾਨੀਹਿ ਰਾਘਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਛਾਣੀ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਤੂੰ ਜਾ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈ।'
ਨਹਿ ਮੇ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨੇ ਹृਦਯਂ ਵਾਵਤਿष੍ਠਤੇ। ਕ੍ਰੋਸ਼ਤਃ ਪਰਮਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਯਾ ਭृਸ਼ਮ੍
ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ, ਦਿਲ ਵੀ ਠਿਕਾਣੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਦੀ ਚੀਖ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਆਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਂ ਤੁ ਵਨੇ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਤ੍ਰਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਭਿਧਾਵ ਤ੍ਵਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਸ਼ਰਣੈषਿਣਮ੍
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਵਸ਼ਮਾਪਨ੍ਨਂ ਸਿਂਹਾਨਾਮਿਵ ਗੋਵृषਮ੍। ਨ ਜਗਾਮ ਤਥੋਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭ੍ਰਾਤੁਰਾਜ੍ਞਾਯ ਸ਼ਾਸਨਮ੍
ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਬਲਦ; ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਤਮੁਵਾਚ ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਾ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ। ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਮਿਤ੍ਰਰੂਪੇਣ ਭ੍ਰਾਤੁਸ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਤ੍
ਉਥੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਦੋਸਤ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਭਰਾ ਲਈ ਵੈਰੀ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੈ।'
ਯਸ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨਾਭਿਪਦ੍ਯਸੇ। ਇਚ੍ਛਸਿ ਤ੍ਵਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਰਾਮਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਮਤ੍ਕृਤੇ
ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਲੋਭਾਤ੍ਤੁ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਨੂਨਂ ਨਾਨੁਗਚ੍ਛਸਿ ਰਾਘਵਮ੍। ਵ੍ਯਸਨਂ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹੋ ਭ੍ਰਾਤਰਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇ
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਰਾ ਲਈ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ।
ਤੇਨ ਤਿष੍ਠਸਿ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧਂ ਤਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਮ੍। ਕਿਂ ਹਿ ਸਂਸ਼ਯਮਾਪਨ੍ਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਹ ਮਯਾ ਭਵੇਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਚਮਕਦਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ; ਜੇ ਉਹ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੈਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?
ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਤ੍ਵਮਾਗਤਃ। ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਾਂ ਵੈਦੇਹੀਂ ਬਾष੍ਪਸ਼ੋਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍
ਜਦ ਤੂੰ ਇਥੇ ਮੁੱਖ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਐਸਾ ਕਹਿੰਦੀ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਅੰਸੂਆਂ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।
ਅਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਮृਗਵਧੂਮਿਵ। ਪਨ੍ਨਗਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦੇਵਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਰਗ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਕਹਿਆ, 'ਸੱਪ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ—'
ਅਸ਼ਕ੍ਯਸ੍ਤਵ ਵੈਦੇਹਿ ਭਰ੍ਤਾ ਜੇਤੁਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਦੇਵਿ ਦੇਵਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੇषੁ ਪਤਤ੍ਰਿषੁ
'ਤੇਰੇ ਪਤੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ—ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚੋਂ।'
ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇषੁ ਪਿਸ਼ਾਚੇषੁ ਕਿਨ੍ਨਰੇषੁ ਮृਗੇषੁ ਚ। ਦਾਨਵੇषੁ ਚ ਘੋਰੇषੁ ਨ ਸ ਵਿਦ੍ਯੇਤ ਸ਼ੋਭਨੇ
'ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਕਿਨਨਰ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ, ਸੋਹਣੀਏ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ—'
ਯੋ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤਿਯੁਧ੍ਯੇਤ ਸਮਰੇ ਵਾਸਵੋਪਮਮ੍। ਅਵਧ੍ਯਃ ਸਮਰੇ ਰਾਮੋ ਨੈਵਂ ਤ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
'ਜੋ ਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਸਕੇ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਰਾਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀ।'
ਨ ਤ੍ਵਾਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਨੇ ਹਾਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ਰਾਘਵਂ ਵਿਨਾ। ਅਨਿਵਾਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਤਸ੍ਯ ਬਲੈਰ੍ਬਲਵਤਾਮਪਿ
'ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਿਨਾ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।'
ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਲੋਕੈਃ ਸਮੁਦਿਤੈਃ ਸੇਸ਼੍ਵਰੈਃ ਸਾਮਰੈਰਪਿ। ਹृਦਯਂ ਨਿਰ੍ਵृਤਂ ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸਂਤਾਪਸ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤਾਂ ਤਵ
'ਜੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ। ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਸੁਖੀ ਰਹੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦੇ।'
ਆਗਮਿष੍ਯਤਿ ਤੇ ਭਰ੍ਤਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਤ੍ਵਾ ਮृਗੋਤ੍ਤਮਮ੍। ਨ ਸ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਪਿ ਦੈਵਤਃ
'ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਧੀਆ ਮਿਰਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ; ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਤੂੰ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੇਵ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ।'
ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਮਾਯਾ ਤਸ੍ਯ ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਸਃ। ਨ੍ਯਾਸਭੂਤਾਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਮਯਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ
'ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਵੈਦੇਹੀ, ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।'
ਰਾਮੇਣ ਤ੍ਵਂ ਵਰਾਰੋਹੇ ਨ ਤ੍ਵਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਿਹੋਤ੍ਸਹੇ। ਕृਤਵੈਰਾਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਵਯਮੇਤੈਰ੍ਨਿਸ਼ਾਚਰੈਃ
'ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਥੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਚੰਗੀਏ, ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਜੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।'
ਖਰਸ੍ਯ ਨਿਧਨੇ ਦੇਵਿ ਜਨਸ੍ਥਾਨਵਧਂ ਪ੍ਰਤਿ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਵਿਵਿਧਾ ਵਾਚੋ ਵ੍ਯਾਹਰਨ੍ਤਿ ਮਹਾਵਨੇ
ਖਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾ ਵੈਦੇਹਿ ਨ ਚਿਨ੍ਤਯਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਾ ਤੁ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਾ
ਹੇ ਵਿਦੇਹੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਜੁਲਮ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰ ਬੈਠੀ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮ੍। ਅਨਾਰ੍ਯਾਕਰੁਣਾਰਮ੍ਭ ਨृਸ਼ਂਸ ਕੁਲਪਾਂਸਨ
ਉਸ ਨੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, "ਤੂੰ ਅਨਾਰੀ, ਦਿਲੋਂ ਬੇਮਿਹਰ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।"
ਅਹਂ ਤਵ ਪ੍ਰਿਯਂ ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਸਨਂ ਮਹਤ੍। ਰਾਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਸਨਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਨੈਤਾਨਿ ਪ੍ਰਭਾषਸੇ
"ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।"
ਨੈਵ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸਪਤ੍ਨੇषੁ ਪਾਪਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਯਦ੍ ਭਵੇਤ੍। ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੇषੁ ਨृਸ਼ਂਸੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਚਾਰਿषੁ
"ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਵਾਪਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ। ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੁਪ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।"
ਸੁਦੁष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਵਨੇ ਰਾਮਮੇਕਮੇਕੋऽਨੁਗਚ੍ਛਸਿ। ਮਮ ਹੇਤੋਃ ਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਭਰਤੇਨ ਵਾ
"ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਚਾਹੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਲੁਕ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ।"
ਤਨ੍ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਤਵਾਪਿ ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਾ। ਕਥਮਿਨ੍ਦੀਵਰਸ਼੍ਯਾਮਂ ਰਾਮਂ ਪਦ੍ਮਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
"ਪਰ ਇਹ ਤੇਰਾ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ—"
ਉਪਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਕਾਮਯੇਯਂ ਪृਥਗ੍ਜਨਮ੍। ਸਮਕ੍ਸ਼ਂ ਤਵ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਸਂਸ਼ਯਮ੍
"—ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮਰਦ ਵਲ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਹੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਪੁੱਤ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੀ।"
ਰਾਮਂ ਵਿਨਾ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪਿ ਨੈਵ ਜੀਵਾਮਿ ਭੂਤਲੇ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੀਤਯਾ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍
"ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀ।" ਸੀਤਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕੜੀਆਂ ਤੇ ਰੋਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ—
ਅਬ੍ਰਵੀਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸੀਤਾਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਸ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਉਤ੍ਤਰਂ ਨੋਤ੍ਸਹੇ ਵਕ੍ਤੁਂ ਦੈਵਤਂ ਭਵਤੀ ਮਮ
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਹੈਂ।"