ਕृਤੋਦ੍ਵਾਹਂ ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਸਮਰੁਦ੍ਗਣਮ੍ । ਧਰ੍षਯਾਮਾਸ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਹੁਂਕृਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥੧-੨੩-
ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਨਵੀਂ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ।
ਅਵਧ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਵ੍ਯਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ ॥੧-੨੩-
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਂ ਹਤਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਸ਼ਰੀਰਃ ਕृਤਃ ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ ਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਹ ॥੧-੨੩-
ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਾਮ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨਙ੍ਗ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਘਵ । ਸ ਚਾਙ੍ਗਵਿषਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਯਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂ ਸ ਮੁਮੋਚ ਹ ॥੧-੨੩-
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਘਵ, ਉਹ 'ਅਨੰਗ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਅੰਗ ਵਿਸ਼ੇ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਯਮਾਸ਼੍ਰਮਃ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯੇਮੇ ਮੁਨਯਃ ਪੁਰਾ । ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਵੀਰ ਤੇषਾਂ ਪਾਪਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥੧-੨੩-
ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।
ਇਹਾਦ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਰਾਮ ਵਸੇਮ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨ । ਪੁਣ੍ਯਯੋਃ ਸਰਿਤੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਰਿष੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ॥੧-੨੩-
ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ, ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਧੀਆ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਰਹੀਏ; ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗੇ।
ਅਭਿਗਚ੍ਛਾਮਹੇ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੁਚਯਃ ਪੁਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਇਹ ਵਾਸਃ ਪਰੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਸੁਖਂ ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਮਹੇ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ॥੧-੨੩-
ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਈਏ; ਇੱਥੇ ਸਾਡਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗੇ।
ਸ੍ਨਾਤਾਸ਼੍ਚ ਕृਤਜਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹੁਤਹਵ੍ਯਾ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਤੇषਾਂ ਸਂਵਦਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤਪੋਦੀਰ੍ਘੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ॥੧-੨੩-
ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਪ ਕਰ ਕੇ, ਤੇ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਨੁੱਖ, ਜਦ ਉਹ ਇੱਥੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਾ ਮੁਨਯੋ ਹਰ੍षਮਾਗਮਨ੍ । ਅਰ੍ਘ੍ਯਂ ਪਾਦ੍ਯਂ ਤਥਾऽऽਤਿਥ੍ਯਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜੇ ॥੧-੨੩-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਅਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਯੋਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਤਿਥਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸਤ੍ਕਾਰਂ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਥਾਭਿਰਭਿਰਞ੍ਜਯਨ੍ ॥੧-੨੩-
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਅਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਯਥਾਰ੍ਹਮਜਪਨ੍ ਸਂਧ੍ਯਾਮृषਯਸ੍ਤੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਰ ਵਾਸਿਭਿਰਾਨੀਤਾ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸੁਵ੍ਰਤੈਃ ਸਹ ॥੧-੨੩-
ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਸੀ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨੇਕ ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਨ੍ਯਵਸਨ੍ ਸੁਸੁਖਂ ਤਤ੍ਰ ਕਾਮਾਸ਼੍ਰਮਪਦੇ ਤਥਾ । ਕਥਾਭਿਰਭਿਰਾਮਭਿਰਭਿਰਮੌ ਨृਪਾਤ੍ਮਜੌ । ਰਮਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥੧-੨੩-
ਕਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸਿਆ; ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਇਹ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਸੁਣੋ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਿਮਲੇ ਕृਤਾਹ੍ਨਿਕਮਰਿਨ੍ਦਮੌ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਦ੍ਯਾਸ੍ਤੀਰਮੁਪਾਗਤੌ ॥੧-੨੪-
ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਦਿਨ ਸਾਫ ਸੀ, ਦੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮੁਨਯਃ ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾਃ । ਉਪਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਂ ਨਾਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੧-੨੪-
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਪੱਕੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਸੁਹਣੀ ਨੌਕ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਆਰੋਹਤੁ ਭਵਾਨ੍ ਨਾਵਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ । ਅਰਿष੍ਟਂ ਗਚ੍ਛ ਪਨ੍ਥਾਨਂ ਮਾ ਭੂਤ੍ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਯਃ ॥੧-੨੪-
ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਨੌਕ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹੋ; ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਓ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਨृषੀਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਚ । ਤਤਾਰ ਸਹਿਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰਿਤਂ ਸਾਗਰਙ੍ਗਮਾਮ੍ ॥੧-੨੪-
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਦੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਵੈ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤੋਯਸਂਰਮ੍ਭਵਰ੍ਧਿਤਮ੍ । ਮਧ੍ਯਮਾਗਮ੍ਯ ਤੋਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ ॥੧-੨੪-
ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ। ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਜ੍ਞਾਤੁਕਾਮੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਹ ਰਾਮਃ ਕਨੀਯਸਾ । ਅਥ ਰਾਮਃ ਸਰਿਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ ॥੧-੨੪-
ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਵਾਰਿਣੋ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਿਮਯਂ ਤੁਮੁਲੋ ਧ੍ਵਨਿਃ । ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੌਤੂਹਲਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥੧-੨੪-
ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਉਠੀ ਹੋਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਆਵਾਜ਼ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਘਵ ਦੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ—
ਕਥਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍ । ਕੈਲਾਸਪਰ੍ਵਤੇ ਰਾਮ ਮਨਸਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪਰਮ੍ ॥੧-੨੪-
ਧਰਮਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: 'ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਰਾਮਾ, ਮਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।'
ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤੇਨੇਦਂ ਮਾਨਸਂ ਸਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਸਰਸਃ ਸਾਯੋਧ੍ਯਾਮੁਪਗੂਹਤੇ ॥੧-੨੪-
'ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਨਦੀ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।'
ਸਰਃਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾ ਸਰਯੂਃ ਪੁਣ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਰਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾ । ਤਸ੍ਯਾਯਮਤੁਲਃ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜਾਹ੍ਨਵੀਮਭਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥੧-੨੪-
'ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਯੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸਦੀ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਜਹਨਵੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।'
ਵਾਰਿਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭਜੋ ਰਾਮ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਨਿਯਤਃ ਕੁਰੁ । ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਤਾਵੁਭੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਾਮਮਤਿਧਾਰ੍ਮਿਕੌ ॥੧-੨੪-
'ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।' ਫਿਰ, ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਧਰਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤੀਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗ੍ਮਤੁਰ੍ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮੌ । ਸ ਵਨਂ ਘੋਰਸਂਕਾਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਰਵਰਾਤ੍ਮਜਃ ॥੧-੨੪-
ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—
ਅਵਿਪ੍ਰਹਤਮੈਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਮ੍ । ਅਹੋ ਵਨਮਿਦਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਝਿਲ੍ਲਿਕਾਗਣਸਂਯੁਤਮ੍ ॥੧-੨੪-
ਅਜੈ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਵਾਹ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਕਿੰਨਾ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਕਟਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ।'
ਭੈਰਵੈਃ ਸ਼੍ਵਾਪਦੈਃ ਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤੈਰ੍ਦਾਰੁਣਾਰਵੈਃ । ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰੈਃ ਸ਼ਕੁਨੈਰ੍ਵਾਸ਼੍ਯਦ੍ਭਿਰ੍ਭੈਰਵਸ੍ਵਨੈਃ ॥੧-੨੪-
'ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚੀਕਦੇ ਹਨ।'
ਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਰਾਹੈਸ਼੍ਚ ਵਾਰਣੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਕਕੁਭੈਰ੍ਬਿਲ੍ਵਤਿਨ੍ਦੁਕਪਾਟਲੈਃ ॥੧-੨੪-
'ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਸੂਅਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀ, ਧਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਕਕੁਭ, ਬਿਲਵਾ, ਤਿੰਦੂਕ ਅਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਗਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਸਂਕੀਰ੍ਣਂ ਬਦਰੀਭਿਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਨ੍ਵਿਦਂ ਦਾਰੁਣਂ ਵਨਮ੍ । ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ॥੧-੨੪-
'ਬੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਜੰਗਲ ਇੰਨਾ ਡਰਾਉਣਾ ਕਿਉਂ ਹੈ?' ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਵਤ੍ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਯਸ੍ਯੈਤਦ੍ ਦਾਰੁਣਂ ਵਨਮ੍ । ਏਤੌ ਜਨਪਦੌ ਸ੍ਫੀਤੌ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ੍ਤਾਂ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ॥੧-੨੪-
'ਸੁਣੋ, ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ ਦਾ ਕਾਰਨ। ਇਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।'