ਉਪਗਮ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਭਯਵਿਹ੍ਵਲਾ। ਰਾਵਣਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਹਨ੍ਤਾਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍
ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਆਈ, ਤੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਤਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਦੀਪ੍ਤਵਿਸ਼ਾਲਲੋਚਨਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਭਯਲੋਭਮੋਹਿਤਾ। ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਭੀਤਚਾਰਿਣੀ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਵਿਰੂਪਿਤਾ
ਉਸਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇਜ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਜੋ ਵਿਅੰਗ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਡਰ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਡਰ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਭੁਲੇਖਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
thumb|ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਤੀਹ ਤੇ ਤੀਜਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾ ਦੀਨਾ ਰਾਵਣਂ ਲੋਕਰਾਵਣਮ੍। ਅਮਾਤ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਫਿਰ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ ਕਾਮਭੋਗੇषੁ ਸ੍ਵੈਰਵृਤ੍ਤੋ ਨਿਰਙ੍ਕੁਸ਼ਃ। ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਭਯਂ ਘੋਰਂ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਤੂੰ ਰਸ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਬੇਲਗਾਮ ਹੈਂ, ਤੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।
ਸਕ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੇषੁ ਭੋਗੇषੁ ਕਾਮਵृਤ੍ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍। ਲੁਬ੍ਧਂ ਨ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਗ੍ਨਿਮਿਵ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਘਟੀਆ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ ਇੱਦਾਂ ਹੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅੱਗ।
ਸ੍ਵਯਂ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਯਃ ਕਾਲੇ ਨਾਨੁਤਿष੍ਠਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ। ਸ ਤੁ ਵੈ ਸਹ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਯੈਰ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਰਾਜ ਤੇ ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯੁਕ੍ਤਚਾਰਂ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵਾਧੀਨਂ ਨਰਾਧਿਪਮ੍। ਵਰ੍ਜਯਨ੍ਤਿ ਨਰਾ ਦੂਰਾਨ੍ਨਦੀਪਙ੍ਕਮਿਵ ਦ੍ਵਿਪਾਃ
ਲੋਕ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਸੂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਚੀਕਣ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਨ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵਿषਯਮਸ੍ਵਾਧੀਨਂ ਨਰਾਧਿਪਾਃ। ਤੇ ਨ ਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਗਿਰਯਃ ਸਾਗਰੇ ਯਥਾ
ਜੋ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।
ਆਤ੍ਮਵਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਗृਹ੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਦਾਨਵੈਃ। ਅਯੁਕ੍ਤਚਾਰਸ਼੍ਚਪਲਃ ਕਥਂ ਰਾਜਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤੂੰ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਜਿਹੜੇ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾਲ ਵੈਰ ਲੈ ਲੈਂਦਾ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਅਸਥਿਰ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਗਾ?
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਬਾਲਸ੍ਵਭਾਵਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ। ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਤਨ੍ਨ ਜਾਨੀषੇ ਕਥਂ ਰਾਜਾ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬਚਪਨ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈਂ; ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ — ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਗਾ?
ਯੇषਾਂ ਚਾਰਾਸ਼੍ਚ ਕੋਸ਼ਸ਼੍ਚ ਨਯਸ਼੍ਚ ਜਯਤਾਂ ਵਰ। ਅਸ੍ਵਾਧੀਨਾ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਸ੍ਤੇ ਜਨੈਃ ਸਮਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜਾਸੂਸ, ਖਜਾਨਾ ਤੇ ਨੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੂਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ ਨਰਾਧਿਪਾਃ। ਚਾਰੇਣ ਤਸ੍ਮਾਦੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਜਾਨੋ ਦੀਰ੍ਘਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਯੁਕ੍ਤਚਾਰਂ ਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਃ ਸਚਿਵੈਰ੍ਯੁਤਃ। ਸ੍ਵਜਨਂ ਚ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਹਤਂ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਚਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਆਮ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਭੀਮਕਰ੍ਮਣਾਮ੍। ਹਤਾਨ੍ਯੇਕੇਨ ਰਾਮੇਣ ਖਰਸ਼੍ਚ ਸਹਦੂषਣਃ
ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਖਰ ਤੇ ਦੂषण ਸਮੇਤ।
ऋषੀਣਾਮਭਯਂ ਦਤ੍ਤਂ ਕृਤਕ੍ਸ਼ੇਮਾਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡਕਾਃ। ਧਰ੍षਿਤਂ ਚ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਾਰਿਣਾ
ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਦੰਡਕ ਵਨ ਹੁਣ ਸੁੱਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਕਦੇ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ।
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਲੁਬ੍ਧਃ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰਾਧੀਨਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ। ਵਿषਯੇ ਸ੍ਵੇ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਦ੍ ਭਯਂ ਨਾਵਬੁਧ੍ਯਸੇ
ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਖਸ਼, ਲਾਲਚੀ, ਲਾਪਰਵਾਹ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਖਤਰਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮਲ੍ਪਪ੍ਰਦਾਤਾਰਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਗਰ੍ਵਿਤਂ ਸ਼ਠਮ੍। ਵ੍ਯਸਨੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਨਾਭਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮ੍
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਤਿੱਖਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਲਾਪਰਵਾਹ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਚਲਾਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦੌੜਦਾ।
ਅਤਿਮਾਨਿਨਮਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਾਤ੍ਮਸਮ੍ਭਾਵਿਤਂ ਨਰਮ੍। ਕ੍ਰੋਧਨਂ ਵ੍ਯਸਨੇ ਹਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਜਨੋऽਪਿ ਨਰਾਧਿਪਮ੍
ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਮਾਣੀ, ਅਪਹੁੰਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਾਨੁਤਿष੍ਠਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਭਯੇषੁ ਨ ਬਿਭੇਤਿ ਚ। ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੋ ਦੀਨਸ੍ਤृਣੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਭਵੇਦਿਹ
ਜੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵੇਲੇ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਖੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਘਾਸ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁष੍ਕਕਾष੍ਠੈਰ੍ਭਵੇਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਲੋष੍ਠੈਰਪਿ ਚ ਪਾਂਸੁਭਿਃ। ਨ ਤੁ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟੈਃ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਸੁਧਾਧਿਪੈਃ
ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਡੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਉਪਭੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਵਾਸਃ ਸ੍ਰਜੋ ਵਾ ਮृਦਿਤਾ ਯਥਾ। ਏਵਂ ਰਾਜ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਃ ਸਮਰ੍ਥੋऽਪਿ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਕੁਚਲਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਫੇਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਾਹੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਯੋ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਕृਤਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਸ ਰਾਜਾ ਤਿष੍ਠਤੇ ਚਿਰਮ੍
ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਾਵਧਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਪਕਾਰ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨੇਕ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਯਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਵਾ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਨਯਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ। ਵ੍ਯਕ੍ਤਕ੍ਰੋਧਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਸ ਰਾਜਾ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਜਨੈਃ
ਜੋ ਰਾਜਾ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨੀਤੀ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਮਿਹਰ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਰਾਵਣ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਗੁਣੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ। ਯਸ੍ਯ ਤੇऽਵਿਦਿਤਸ਼੍ਚਾਰੈ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਵਧਃ
ਪਰ ਤੂੰ, ਰਾਵਣ, ਮਾੜੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਾਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਪਰਾਵਮਨ੍ਤਾ ਵਿषਯੇषੁ ਸਙ੍ਗਵਾਨ੍ ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਪ੍ਰਵਿਭਾਗਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍। ਅਯੁਕ੍ਤਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਗੁਣਦੋषਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ਵਿਪਨ੍ਨਰਾਜ੍ਯੋ ਨ ਚਿਰਾਦ੍ ਵਿਪਤ੍ਸ੍ਯਸੇ
ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਅਸਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੁਕ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸ੍ਵਦੋषਾਨ੍ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਂਸ੍ਤਥਾ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਚਰੇਸ਼੍ਵਰਃ। ਧਨੇਨ ਦਰ੍ਪੇਣ ਬਲੇਨ ਚਾਨ੍ਵਿਤੋ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਚਿਰਂ ਸ ਰਾਵਣਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਧਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
thumb|ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤਃ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੀਂ ਪਰੁषਂ ਵਚਃ। ਅਮਾਤ੍ਯਮਧ੍ਯੇ ਸਂਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਰਾਵਣਃ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲ ਕਹਿੰਦੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਕਸ਼੍ਚ ਰਾਮਃ ਕਥਂਵੀਰ੍ਯਃ ਕਿਂਰੂਪਃ ਕਿਂਪਰਾਕ੍ਰਮਃ। ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍
ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਉਹ ਦਿਸਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਰਤੂਤ ਕੀ ਹੈ? ਤੇ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹ੍ਹੇ ਕਾਰਨ ਦੰਡਕ ਅਜਿਹਾ ਔਖਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ?