ਸ੍ਥਾਣੁਂ ਦੇਵਮਿਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਕੁਮਾਰਾਵਿਵ ਪਾਵਕੀ । ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਯੋਜਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰਯ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਟੇ ॥੧-੨੨-
ਉਹ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ, ਅਚਿੰਤਯ ਸਥਾਣੂ ਦੇਵ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ; ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਸਰਯੂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਰਾਮੇਤਿ ਮਧੁਰਾਂ ਵਾਣੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ । ਗृਹਾਣ ਵਤ੍ਸ ਸਲਿਲਂ ਮਾ ਭੂਤ੍ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਯਃ ॥੧-੨੨-
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: 'ਪੁੱਤਰ, ਪਾਣੀ ਲੈ ਲਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ।'
ਮਨ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਮਂ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਬਲਾਮਤਿਬਲਾਂ ਤਥਾ । ਨ ਸ਼੍ਰਮੋ ਨ ਜ੍ਵਰੋ ਵਾ ਤੇ ਨ ਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ॥੧-੨੨-
'ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਲੈ ਲਓ — ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਥਕਾਵਟ, ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।'
ਨ ਚ ਸੁਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧਰ੍षਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨੈਰ੍ऋਤਾਃ । ਨ ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਸਦृਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ ॥੧-੨੨-
'ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਨੈਰਤ ਦੂਤ ਤੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ; ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੇਰੇ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।'
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਾ ਰਾਮ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤਵ । ਬਲਾਮਤਿਬਲਾਂ ਚੈਵ ਪਠਤਸ੍ਤਾਤ ਰਾਘਵ ॥੧-੨੨-
'ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਜਦ ਤੂੰ ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।'
ਨ ਸੌਭਾਗ੍ਯੇ ਨ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯੇ ਨ ਜ੍ਞਾਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ । ਨੋਤ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਸਮੋ ਲੋਕੇ ਤਵਾਨਘ ॥੧-੨੨-
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ, ਦਾਨ, ਗਿਆਨ, ਸੂਝ-ਬੂਝ ਜਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਯੇ ਲਬ੍ਧੇ ਨ ਭਵੇਤ੍ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤਵ । ਬਲਾ ਚਾਤਿਬਲਾ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਮਾਤਰੌ ॥੧-੨੨-
ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਮਾਂ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸੇ ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਭਵਿष੍ਯੇਤੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਬਲਾਮਤਿਬਲਾਂ ਚੈਵ ਪਠਸ੍ਤਾਤ ਰਾਘਵ ॥੧-੨੨-
ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਬਲਾ ਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਪੜ ਲਵੇਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪੇਗੀ।
ਗृਹਾਣ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਗੁਪ੍ਤਯੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਯਮਧੀਯਾਨੇ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਥ ਭਵੇਦ੍ ਭੁਵਿ । ਪਿਤਾਮਹਸੁਤੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਤੇਜਃਸਮਨ੍ਵਿਤੇ ॥੧-੨੨-
ਹੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਪੜ ਲਵੇਂਗਾ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਪਿਤਾਮਾ ਦੀ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਦਾਤੁਂ ਤਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਕਾਮਂ ਬਹੁਗੁਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥੧-੨੨-
ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਤਪਸਾ ਸਂਭृਤੇ ਚੈਤੇ ਬਹੁਰੂਪੇ ਭਵਿष੍ਯਤਃ । ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਜਲਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥੧-੨੨-
ਇਹ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਤਪ ਨਾਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੀਆਂ; ਫਿਰ ਰਾਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਗਵਾਞ੍ਸ਼ਰਦੀਵ ਦਿਵਾਕਰਃ । ਗੁਰੁਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਿਯੁਜ੍ਯ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜੇ । ਊषੁਸ੍ਤਾਂ ਰਜਨੀਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰਯ੍ਵਾਂ ਸੁਸੁਖਂ ਤ੍ਰਯਃ ॥੧-੨੨-
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮਵਾਨ ਸੂਰਜ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਿਆ; ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਤਿੰਨੋਂ ਨੇ ਸਰਯੂ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਉਹ ਰਾਤ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ।
ਦਸ਼ਰਥਨृਪਸੂਨੁਸਤ੍ਤਮਾਭ੍ਯਾਂ :::ਤृਣਸ਼ਯਨੇऽਨੁਚਿਤੇ ਤਦੋषਿਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ । ਕੁਸ਼ਿਕਸੁਤਵਚੋऽਨੁਲਾਲਿਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ :::ਸੁਖਮਿਵ ਸਾ ਵਿਬਭੌ ਵਿਭਾਵਰੀ ਚ ॥੧-੨੨-
ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਘਾਹ ਦੀ ਅਣਢੁੱਕੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
thumb|ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸੁਣੋ, ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਤੇਈਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ । ਅਭ੍ਯਭਾषਤ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਸ਼ਯਾਨਂ ਪਰ੍ਣਸਂਸ੍ਤਰੇ ॥੧-੨੩-
ਜਦ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੈਟਿਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸੁਪ੍ਰਜਾ ਰਾਮ ਪੂਰ੍ਵਾ ਸਂਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦੈਵਮਾਹ੍ਨਿਕਮ੍ ॥੧-੨੩-
ਹੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮਾ, ਚੰਗੀ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜ ਆ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰੀ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਰ੍षੇਃ ਪਰਮੋਦਾਰਂ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਰੋਤ੍ਤਮੌ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਕृਤੋਦਕੌ ਵੀਰੌ ਜੇਪਤੁਃ ਪਰਮਂ ਜਪਮ੍ ॥੧-੨੩-
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਉਦਾਰ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਵਿਰਲੇ ਯੋਧੇ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਜਪ ਕੀਤਾ।
ਕृਤਾਹ੍ਨਿਕੌ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤਪੋਧਨਮ੍ । ਅਭਿਵਾਦ੍ਯਾਤਿਸਂਹृष੍ਟੌ ਗਮਨਾਯਾਭਿਤਸ੍ਥਤੁਃ ॥੧-੨੩-
ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੌ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤੌ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਦਿਵ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾਂ ਨਦੀਮ੍ । ਦਦृਸ਼ਾਤੇ ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰਯ੍ਵਾਃ ਸਂਗਮੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥੧-੨੩-
ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਚੱਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ, ਸਰਯੂ ਦੇ ਸੁਭ ਅੰਮਨ 'ਤੇ ਵੇਖੀ।
ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਪੁਣ੍ਯਮृषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਬਹੁਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਪ੍ਯਤਾਂ ਪਰਮਂ ਤਪਃ ॥੧-੨੩-
ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਉੱਚਤ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੌ ਰਾਘਵੌ ਪੁਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਊਚਤੁਸ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਿਦਂ ਵਚਃ ॥੧-੨੩-
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਕਸ੍ਯਾਯਮਾਸ਼੍ਰਮਃ ਪੁਣ੍ਯਃ ਕੋ ਨ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਵਸਤੇ ਪੁਮਾਨ੍ । ਭਗਵਞ੍ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਵਃ ਪਰਂ ਕੌਤੂਹਲਂ ਹਿ ਨੌ ॥੧-੨੩-
ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ? ਅਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਯੋਸ੍ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਛ੍ਰੂਯਤਾਂ ਰਾਮ ਯਸ੍ਯਾਯਂ ਪੂਰ੍ਵ ਆਸ਼੍ਰਮਃ ॥੧-੨੩-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਸੁਣੋ ਰਾਮਾ, ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਕਿਸ ਦਾ ਸੀ।'
ਕਨ੍ਦਰ੍ਪੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨਾਸੀਤ੍ਕਾਮ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ । ਤਪਸ੍ਯਨ੍ਤਮਿਹ ਸ੍ਥਾਣੁਂ ਨਿਯਮੇਨ ਸਮਾਹਿਤਮ੍ ॥੧-੨੩-
ਪਿਆਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ 'ਕਾਮ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਕृਤੋਦ੍ਵਾਹਂ ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਸਮਰੁਦ੍ਗਣਮ੍ । ਧਰ੍षਯਾਮਾਸ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਹੁਂਕृਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥੧-੨੩-
ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਨਵੀਂ ਵਿਆਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ।
ਅਵਧ੍ਯਾਤਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਵ੍ਯਸ਼ੀਰ੍ਯਨ੍ਤ ਸ਼ਰੀਰਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇਃ ॥੧-੨੩-
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।
ਤਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਂ ਹਤਂ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਸ਼ਰੀਰਃ ਕृਤਃ ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ ਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰੇਣ ਹ ॥੧-੨੩-
ਉਥੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਾਮ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਨਙ੍ਗ ਇਤਿ ਵਿਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਘਵ । ਸ ਚਾਙ੍ਗਵਿषਯਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਯਤ੍ਰਾਙ੍ਗਂ ਸ ਮੁਮੋਚ ਹ ॥੧-੨੩-
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਘਵ, ਉਹ 'ਅਨੰਗ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਅੰਗ ਵਿਸ਼ੇ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਯਮਾਸ਼੍ਰਮਃ ਪੁਣ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯੇਮੇ ਮੁਨਯਃ ਪੁਰਾ । ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਧਰ੍ਮਪਰਾ ਵੀਰ ਤੇषਾਂ ਪਾਪਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥੧-੨੩-
ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।
ਇਹਾਦ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਰਾਮ ਵਸੇਮ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨ । ਪੁਣ੍ਯਯੋਃ ਸਰਿਤੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਰਿष੍ਯਾਮਹੇ ਵਯਮ੍ ॥੧-੨੩-
ਅੱਜ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ, ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਵਧੀਆ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਰਹੀਏ; ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਵਾਂਗੇ।