ਸ੍ਥਾਤਵ੍ਯਂ ਦੁष੍ਟਭਾਵਾਨਾਂ ਵੀਰ੍ਯੋਤ੍ਸਿਕ੍ਤਾ ਹਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ ॥੧-੨੦-
ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਖਸ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਬਹੁਤ ਘਮੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਰਾਵਣੋ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ । ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਦਤ੍ਤਵਰਸ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਂ ਬਾਧਤੇ ਭृਸ਼ਮ੍ ॥੧-੨੦-
ਪੌਲਸਤਿ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਵਣ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਖਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਬਲੋ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਃ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਚ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਧਿਪਃ ॥੧-੨੦-
ਉਹ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਕਿ ਰਾਵਣ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਰਵਣਭ੍ਰਾਤਾ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸੋ ਮੁਨੇਃ । ਯਦਾ ਨ ਖਲੁ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਿਘ੍ਨਕਰ੍ਤਾ ਮਹਾਬਲਃ ॥੧-੨੦-
ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ।
ਤੇਨ ਸਂਚੋਦਿਤੌ ਤੌ ਤੁ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੌ ਸੁਮਹਾਬਲੌ । ਮਾਰੀਚਸ਼੍ਚ ਸੁਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਯਜ੍ਞਵਿਘ੍ਨਂ ਕਰਿष੍ਯਤਃ ॥੧-੨੦-
ਉਸਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਤੇ, ਦੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਖਸ, ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਕੁਰੁष੍ਵ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਕੇ । ਮਮ ਚੈਵਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਸ੍ਯ ਦੈਵਤਂ ਹਿ ਭਵਾਨ੍ ਗੁਰੁਃ ॥੧-੨੦-
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਸੀਬ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਵਰਗੇ ਹੋ।
ਦੇਵਦਾਨਵਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਤਗਪਨ੍ਨਗਾਃ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ ਰਾਵਣਂ ਸੋਢੁਂ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਮਾਨਵਾ ਯੁਧਿ ॥੧-੨੦-
ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ ਵੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹਨ?
ਸ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਵਤਾਂ ਵੀਰ੍ਯਮਾਦਤ੍ਤੇ ਯੁਧਿ ਰਾਵਣਃ । ਤੇਨ ਚਾਹਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਸਂਯੋਦ੍ਧੁਂ ਤਸ੍ਯ ਵਾ ਬਲੈਃ ॥੧-੨੦-
ਰਾਵਣ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸਬਲੋ ਵਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਹਿਤੋ ਵਾ ਮਮਾਤ੍ਮਜੈਃ । ਕਥਮਪ੍ਯਮਰਪ੍ਰਖ੍ਯਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮਾਣਾਮਕੋਵਿਦਮ੍ ॥੧-੨੦-
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਵਰਗੇ ਅਮਰ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਬਾਲਂ ਮੇ ਤਨਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਨੈਵ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ । ਅਥ ਕਾਲੋਪਮੌ ਯੁਦ੍ਧੇ ਸੁਤੌ ਸੁਨ੍ਦੋਪਸੁਨ੍ਦਯੋਃ ॥੧-੨੦-
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦ ਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਵਰਗੇ ਹਨ।
ਯਜ੍ਞਵਿਘ੍ਨਕਰੌ ਤੌ ਤੇ ਨੈਵ ਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਪੁਤ੍ਰਕਮ੍ । ਮਾਰੀਚਸ਼੍ਚ ਸੁਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤੌ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥੧-੨੦-
ਮਾਰੀਚ ਤੇ ਸੁਬਾਹੂ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਤਯੋਰਨ੍ਯਤਰਂ ਯੋਦ੍ਧੁਂ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਸਸੁਹृਦ੍ਗਣਃ । ਅਨ੍ਯਥਾ ਤ੍ਵਨੁਨੇष੍ਯਾਮਿ ਭਵਨ੍ਤਂ ਸਹਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥੧-੨੦-
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਲੜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ।
ਇਤਿ ਨਰਪਤਿਜਲ੍ਪਨਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰਂ :::ਕੁਸ਼ਿਕਸੁਤਂ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਵਿਵੇਸ਼ ਮਨ੍ਯੁਃ । ਸੁਹੁਤ ਇਵ ਮਖੇऽਗ੍ਨਿਰਾਜ੍ਯਸਿਕ੍ਤਃ :::ਸਮਭਵਦੁਜ੍ਜ੍ਵਲਿਤੋ ਮਹਰ੍षਿਵਹ੍ਨਿਃ ॥੧-੨੦-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਘੀ ਪਾ ਕੇ ਅੱਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।
thumb|ਏਕਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੧-
ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਵੀਹਵਾਂ ਸਰਗ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ । ਸਮਨ੍ਯੁਃ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ॥੧-੨੧-
ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਹਾਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ । ਰਾਘਵਾਣਾਮਯੁਕ੍ਤੋऽਯਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ॥੧-੨੧-
ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਇਹ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸੂਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਯਦੀਦਂ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਮਂ ਰਾਜਨ੍ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਃ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸੁਖੀ ਭਵ ਸੁਹ੍ਦ੍ਵृਤਃ ॥੧-੨੧-
ਜੇ ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯ ਰੋषਪਰੀਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ । ਚਚਾਲ ਵਸੁਧਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਚ ਭਯਂ ਮਹਤ੍ ॥੧-੨੧-
ਜਦੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਪਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤ੍ਰਸ੍ਤਰੂਪਂ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਾਨृषਿਃ । ਨृਪਤਿਂ ਸੁਵ੍ਰਤੋ ਧੀਰੋ ਵਸਿष੍ਠੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੧-੨੧-
ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਡਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਧਰ੍ਮ ਇਵਾਪਰਃ । ਧृਤਿਮਾਨ੍ ਸੁਵ੍ਰਤਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨ ਧਰ੍ਮਂ ਹਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥੧-੨੧-
ਤੂੰ ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ। ਤੂੰ ਧੀਰਜੀ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਸੋਭਾਵਾਨ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਇਤਿ ਰਾਘਵਃ । ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਸ੍ਵ ਨਾਧਰ੍ਮਂ ਵੋਢੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥੧-੨੧-
ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਭਾਰ ਨਾ ਚੁੱਕ।
ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯੇਤਿ ਉਕ੍ਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮਕੁਰ੍ਵਤਃ । ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤਵਧੋ ਭੂਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਰਾਮਂ ਵਿਸਰ੍ਜਯ ॥੧-੨੧-
ਜੋ 'ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਭੇਜ।
ਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਮਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾ ਨੈਨਂ ਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਗੁਪ੍ਤਂ ਕੁਸ਼ਿਕਪੁਤ੍ਰੇਣ ਜ੍ਵਲਨੇਨਾਮृਤਂ ਯਥਾ ॥੧-੨੧-
ਉਹ ਚਾਹੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਖਸਸ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਏष ਵਿਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮ ਏष ਵੀਰ੍ਯਵਤਾਂ ਵਰਃ । ਏष ਵਿਦ੍ਯਾਧਿਕੋ ਲੋਕੇ ਤਪਸਸ਼੍ਚ ਪਰਾਯਣਮ੍ ॥੧-੨੧-
ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ।
ਏषੋऽਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਸਚਰਾਚਰੇ । ਨੈਨਮਨ੍ਯਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਚ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਚਨ ॥੧-੨੧-
ਉਹ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜਾਣ ਸਕੇਗਾ।
ਨ ਦੇਵਾ ਨਰ੍षਯਃ ਕੇਚਿਨ੍ਨਾਮਰਾ ਨ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਵਰਾਃ ਸਕਿਨ੍ਨਰਮਹੋਰਗਾਃ ॥੧-੨੧-
ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾ ਅਮਰ ਜੀਵ, ਨਾ ਰਾਖਸਸ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਕਿਨਰ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਸੱਪ—ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ । ਕੌਸ਼ਿਕਾਯ ਪੁਰਾ ਦਤ੍ਤਾ ਯਦਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤਿ ॥੧-੨੧-
ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੜੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਤੇऽਪਿ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕृਸ਼ਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਾਸੁਤਾਃ । ਨੈਕਰੂਪਾ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯਾ ਦੀਪ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਜਯਾਵਹਾਃ ॥੧-੨੧-
ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਜਯਾ ਚ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਕਨ੍ਯੇ ਸੁਮਧ੍ਯਮੇ । ਤੇ ਸੁਵਾਤੇऽਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਂ ਪਰਮਭਾਸ੍ਵਰਮ੍ ॥੧-੨੧-
ਜਯਾ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਹੇ ਦੱਖ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਧੀ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸੌ ਚਮਕਦਾਰ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।
ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਂ ਸੁਤਾਁਲ੍ਲੇਭੇ ਜਯਾ ਲਬ੍ਧਵਰਾ ਵਰਾਨ੍ । ਵਧਾਯਾਸੁਰਸੈਨ੍ਯਾਨਾਮਪ੍ਰਮੇਯਾਨੁਰੂਪਿਣਃ ॥੧-੨੧-
ਜਯਾ ਨੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਹ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ।