ਮਨੁਰ੍ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ ਜਨਯਤ੍ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਮ੍ ਚ ਮਨੁਜਰ੍षਭ ॥੩-੧੪-
ਮਨੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਕਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।
ਮੁਖਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਜਾਤਾ ਉਰਸਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਤਥਾ । ਊਰੁਭ੍ਯਾਮ੍ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮ੍ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ॥੩-੧੪-
ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮੇ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, رانਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ — ਇਹ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯ ਫਲਾਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਅਨਲਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਜਾਯਤ । ਵਿਨਤਾ ਚ ਸ਼ੁਕੀ ਪੌਤ੍ਰੀ ਕਦ੍ਰੂਃ ਚ ਸੁਰਸਾ ਸ੍ਵਸਾ ॥੩-੧੪-
ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਵਿਨਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁਕੀ ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ, ਕਦਰੂ ਤੇ ਸੁਰਸਾ ਭੈਣਾਂ ਸਨ।
ਕਦ੍ਰੂਰ੍ ਨਾਗ ਸਹਸ੍ਰਮ੍ ਤੁ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਧਰਣੀਧਰਨ੍ । ਦ੍ਵੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਵਿਨਤਾਯਾਃ ਤੁ ਗਰੁਡੋ ਅਰੁਣ ਏਵ ਚ ॥੩-੧੪-
ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ; ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਗਰੁੜ ਤੇ ਅਰੁਣ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਜਾਤੋ ਅਹਮ੍ ਅਰੁਣਾਤ੍ ਸਂਪਾਤਿਃ ਚ ਮਮ ਅਗ੍ਰਜਃ । ਜਟਾਯੁਰ੍ ਇਤਿ ਮਾਮ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਪੁਤ੍ਰਮ੍ ਅਰਿਂਦਮ ॥੩-੧੪-
ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਨਮਿਆ, ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੰਪਾਤੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਜਟਾਯੂ ਜਾਣ, ਸ਼ੇਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਸੋ ਅਹਮ੍ ਵਾਸ ਸਹਾਯਃ ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦਿ ਇਚ੍ਛਸਿ । ਇਦਮ੍ ਦੁਰ੍ਗਮ੍ ਹਿ ਕਾਨ੍ਤਾਰਮ੍ ਮृਗ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਸੇਵਿਤਮ੍ ਸੀਤਾਮ੍ ਚ ਤਾਤ ਰਕ੍ਸ਼ਿष੍ਯੇ ਤ੍ਵਯਿ ਯਾਤੇ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ॥੩-੧੪-
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ; ਇਹ ਘਣਾ ਜੰਗਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੂਰ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਪਿਆਰੇ।
ਜਟਾਯੁषਮ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਰਾਘਵੋ ਮੁਦਾ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਸਨ੍ਨਤੋ ਅਭਵਤ੍ । ਪਿਤੁਰ੍ ਹਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਸਖਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਜਟਾਯੁषਾ ਸਂਕਥਿਤਮ੍ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥੩-੧੪-
ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਜਟਾਯੂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਬਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣ ਚੁਕਾ ਸੀ।
ਸ ਤਤ੍ਰ ਸੀਤਾਮ੍ ਪਰਿਦਾਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ਸਹ ਏਵ ਤੇਨ ਅਤਿਬਲੇਨ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਜਗਾਮ ਤਾਮ੍ ਪਂਚਵਟੀਮ੍ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਰਿਪੂਨ੍ ਦਿਧਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਸ਼ਲਭਾਨ੍ ਇਵ ਅਨਲਃ ॥੩-੧੪-
ਫਿਰ, ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੰਛੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਯਕਾਂਡ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।
ਤਤਃ ਪਂਚਵਟੀਮ੍ ਗਤ੍ਵਾ ਨਾਨਾ ਵ੍ਯਾਲ ਮृਗਾਯੁਤਾਮ੍ । ਉਵਾਚ ਭ੍ਰਾਤਰਮ੍ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮ੍ ਦੀਪ੍ਤ ਤੇਜਸਮ੍ ॥੩-੧੫-
ਫਿਰ, ਪੰਚਵਟੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜੋ ਕਈ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਆਗਤਾਃ ਸ੍ਮ ਯਥਾ ਉਦ੍ਦਿष੍ਟਮ੍ ਯਮ੍ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਮੁਨਿਃ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਅਯਮ੍ ਪਂਚਵਟੀ ਦੇਸ਼ਃ ਸੌਮ੍ਯ ਪੁष੍ਪਿਤ ਕਾਨਨਃ ॥੩-੧੫-
ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਪੰਚਵਟੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਚਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ ਦृष੍ਟਿਃ ਕਾਨਨੇ ਨਿਪੁਣੋ ਹਿ ਅਸਿ । ਆਸ਼੍ਰਮਃ ਕਤਰ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਃ ਦੇਸ਼ੇ ਭਵਤਿ ਸਮ੍ਮਤਃ ॥੩-੧੫-
ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਾ; ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਈਏ, ਤੇਰੀ ਰਾਏ ਕੀ ਹੈ?
ਰਮਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵੈਦੇਹੀ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਮ੍ ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਤਾਦृਸ਼ੋ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ ਦੇਸ਼ਃ ਸਂਨਿਕृष੍ਟ ਜਲਾਸ਼ਯਃ ॥੩-੧੫-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਐਸੀ ਥਾਂ ਲੱਭ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕੀਏ, ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ।
ਵਨ ਰਾਮਣ੍ਯਕਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਜਲ ਰਾਮਣ੍ਯਕਮ੍ ਤਥਾ । ਸਂਨਿਕृष੍ਟਮ੍ ਚ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੁ ਸਮਿਤ੍ ਪੁष੍ਪ ਕੁਸ਼ ਉਦਕਮ੍ ॥੩-੧੫-
ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਲ ਵੀ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼ ਘਾਸ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਃ ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ਮਣਃ ਸਂਯਤ ਅਂਜਲਿਃ । ਸੀਤਾ ਸਮਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਇਦਮ੍ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੩-੧੫-
ਰਾਮ ਦੇ ਐਸਾ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਪਰਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਤ੍ਵਯਿ ਵਰ੍ष ਸ਼ਤਮ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਤੁ ਰੁਚਿਰੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ ਇਤਿ ਮਾਮ੍ ਵਦ ॥੩-੧੫-
ਕਕੁਤਸਥ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹਿ ਜਾਵੇਂ; ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਸੋਹਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਵਾਂ।
ਸੁਪ੍ਰੀਤਃ ਤੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ । ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ ਰੋਚਯਾਮਾਸ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਸਰ੍ਵ ਗੁਣ ਅਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥੩-੧੫-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਥਾਂ ਚੁਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਸ ਤਮ੍ ਰੁਚਿਰਮ੍ ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੇਸ਼ਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮ ਕਰ੍ਮਣਿ । ਹਸ੍ਤੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇਨ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥੩-੧੫-
ਉਹ ਉਸ ਸੋਹਣੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਅਯਮ੍ ਦੇਸ਼ਃ ਸਮਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪੁष੍ਪਿਤੈਰ੍ ਤਰੁਭਿਰ੍ ਵृਤਃ । ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਦਮ੍ ਸੌਮ੍ਯ ਯਥਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ॥੩-੧੫-
ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਤਲ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ, ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਉ।
ਇਯਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯ ਸਂਕਾਸ਼ੈਃ ਪਦ੍ਮੈਃ ਸੁਰਭਿ ਗਂਧਿਭਿਃ । ਅਦੂਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਮ੍ਯਾ ਪਦ੍ਮਿਨੀ ਪਦ੍ਮ ਸ਼ੋਭਿਤਾ ॥੩-੧੫-
ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੈ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
ਯਥਾ ਆਖ੍ਯਾਤਮ੍ ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਇਯਮ੍ ਗੋਦਾਵਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਪੁष੍ਪਿਤੈਃ ਤਰੁਭਿਰ੍ ਵृਤਾ ॥੩-੧੫-
ਜਿਵੇਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਂਸ ਕਾਰਣ੍ਡਵ ਆਕੀਰ੍ਣਾ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਉਪਸ਼ੋਭਿਤਾ । ਨ ਅਤਿਦੂਰੇ ਨ ਚ ਆਸਨ੍ਨੇ ਮृਗ ਯੂਥ ਨਿਪੀਡਿਤਾ ॥੩-੧੫-
ਇਹ ਝੀਲ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਕਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਚਕਵਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਯੂਰ ਨਾਦਿਤਾ ਰਮ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵੋ ਬਹੁ ਕਂਦਰਾਃ । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਿਰਯਃ ਸੌਮ੍ਯ ਫੁਲ੍ਲੈਃ ਤਰੁਭਿਰ੍ ਆਵृਤਾਃ ॥੩-੧੫-
ਇੱਥੇ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।
ਸਾਲੈਃ ਤਾਲੈਃ ਤਮਾਲੈਃ ਚ ਖਰ੍ਜੂਰੈਃ ਪਨਸੈਃ ਦ੍ਰੁਮੈਃ । ਨੀਵਾਰੈਃ ਤਿਨਿਸ਼ੈਃ ਚੈਵ ਪੁਨ੍ਨਾਗੈਃ ਚ ਉਪਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ॥੩-੧੫-
ਉਹ ਪਹਾੜ ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਖਜੂਰ, ਪਨਸ, ਨੀਵਾਰ, ਤਿਨਿਸ ਤੇ ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਚੂਤੈਰ੍ ਅਸ਼ੋਕੈਃ ਤਿਲਕੈਃ ਕੇਤਕੈਰ੍ ਅਪਿ ਚਂਪਕੈਃ । ਪੁष੍ਪ ਗੁਲ੍ਮ ਲਤਾ ਉਪੇਤੈਃ ਤੈਃ ਤੈਃ ਤਰੁਭਿਰ੍ ਆਵृਤਾਃ ॥੩-੧੫-
ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਆਮ, ਅਸ਼ੋਕ, ਤਿਲਕ, ਕੇਤਕੀ, ਚੰਪਕ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੈਃ ਚਂਦਨੈਃ ਨੀਪੈਃ ਪਰ੍ਣਾਸੈਃ ਲਕੁਚੈਃ ਅਪਿ । ਧਵ ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣ ਖਦਿਰੈਃ ਸ਼ਮੀ ਕਿਂਸ਼ੁਕ ਪਾਟਲੈਃ ॥੩-੧੫-
ਇੱਥੇ ਰਥ, ਚੰਦਨ, ਨੀਪ, ਪਰਣਾਸ, ਲਕੂਚਾ, ਧਵਾ, ਅਸ਼ਵਕਰਨ, ਖਦੀਰ, ਸ਼ਮੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਹਨ।
ਇਦਮ੍ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਰਮ੍ਯਮ੍ ਇਦਮ੍ ਬਹੁ ਮृਗ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ । ਇਹ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਏਤੇਨ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ॥੩-੧੫-
ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਹਾਵਣੀ ਤੇ ਕਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਪੰਛੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਾਂਗੇ।
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਃ ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ । ਅਚਿਰੇਣ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਭ੍ਰਾਤੁਃ ਚਕਾਰ ਸੁਮਹਾਬਲਃ ॥੩-੧੫-
ਰਾਮ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਹਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ।
ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਮ੍ ਸੁਵਿਪੁਲਾਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਘਾਤ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਮ੍ । ਸੁਸ੍ਤਂਭਾਮ੍ ਮਸ੍ਕਰੈਰ੍ ਦੀਰ੍ਘੈਃ ਕृਤ ਵਂਸ਼ਾਮ੍ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾਮ੍ ॥੩-੧੫-
ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਰਣਾਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਫਰਸ਼ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਥੰਭੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ।
ਸ਼ਮੀ ਸ਼ਾਖਾਭਿਃ ਆਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਧृਢ ਪਾਸ਼ਾਵਪਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਕੁਸ਼ ਕਾਸ਼ ਸ਼ਰੈਃ ਪਰ੍ਣੈਃ ਸੁਪਰਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਮ੍ ਤਥਾ ॥੩-੧੫-
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਮੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਤੇ ਕੁਸ਼, ਕਾਸ, ਸਰ, ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝੋਪੜੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।