ਏषਾ ਚ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਖੇਦੈਸ਼੍ਚ ਨ ਵਿਮਾਨਿਤਾ। ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਦੋषਂ ਵਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਭਰ੍ਤृਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾ
ਇਹ ਨਾਜੁਕ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ; ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਯਥੈषਾ ਰਮਤੇ ਰਾਮ ਇਹ ਸੀਤਾ ਤਥਾ ਕੁਰੁ। ਦੁष੍ਕਰਂ ਕृਤਵਤ੍ਯੇषਾ ਵਨੇ ਤ੍ਵਾਮਭਿਗਚ੍ਛਤੀ
ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ; ਇਹ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ।
ਏषਾ ਹਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਾਸृष੍ਟੇ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ। ਸਮਸ੍ਥਮਨੁਰਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿषਮਸ੍ਥਂ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ: ਜਦ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਵੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾਨਾਂ ਲੋਲਤ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਤਾਂ ਤਥਾ। ਗਰੁਡਾਨਿਲਯੋਃ ਸ਼ੈਘ੍ਰ੍ਯਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਯੋषਿਤਃ
ਔਰਤਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ, ਤੇ ਗਰੁੜ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਯਂ ਤੁ ਭਵਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾ ਦੋषੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾ। ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾ ਚ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਾ ਚ ਯਥਾ ਦੇਵੀष੍ਵਰੁਨ੍ਧਤੀ
ਪਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਇਹਨਾਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਲਾਘਾ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵੀ ਅਰੁੰਧਤੀ।
ਅਲਂਕृਤੋऽਯਂ ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ। ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਚਾਨਯਾ ਰਾਮ ਵਤ੍ਸ੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਮਰਿਂਦਮ
ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਮੁਨਿਨਾ ਰਾਘਵਃ ਸਂਯਤਾਞ੍ਜਲਿਃ। ਉਵਾਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਿਤਂ ਵਾਕ੍ਯਮृषਿਂ ਦੀਪ੍ਤਮਿਵਾਨਲਮ੍
ਜਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਧਨ੍ਯੋऽਸ੍ਮ੍ਯਨੁਗृਹੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਯਸ੍ਯ ਮੇ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਃ। ਗੁਣੈਃ ਸਭ੍ਰਾਤृਭਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਰੁਰ੍ਨਃ ਪਰਿਤੁष੍ਯਤਿ
ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਡੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਦਿਸ਼ ਮੇ ਦੇਸ਼ਂ ਸੋਦਕਂ ਬਹੁਕਾਨਨਮ੍। ਯਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਸੇਯਂ ਨਿਰਤਃ ਸੁਖਮ੍
ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਰੱਖਤ ਹੋਣ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ।
ਤਤੋऽਬ੍ਰਵੀਨ੍ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਭਾषਿਤਮ੍। ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਤੋਵਾਚ ਵਚਃ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਸੋਚਿਆ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾऽऽਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ। ਰਮਸ੍ਵ ਤ੍ਵਂ ਪਿਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥੋਕ੍ਤਮਨੁਪਾਲਯਨ੍
ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਓ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਕਰੋ।
ਵਿਦਿਤੋ ਹ੍ਯੇष ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤੋ ਮਮ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤਵਾਨਘ। ਤਪਸਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ
ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਲਈ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ।
ਹृਦਯਸ੍ਥਂ ਚ ਤੇ ਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਤਪਸਾ ਮਯਾ। ਇਹ ਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਮਯਾ ਸਹ ਤਪੋਵਨੇ
ਮੇਰੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਲੈ ਹੈ — ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
ਅਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਬ੍ਰੂਮਿ ਗਚ੍ਛ ਪਞ੍ਚਵਟੀਮਿਤਿ। ਸ ਹਿ ਰਮ੍ਯੋ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੋ ਮੈਥਿਲੀ ਤਤ੍ਰ ਰਂਸ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ: ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ।
ਸ ਦੇਸ਼ਃ ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯਸ਼੍ਚ ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਚ ਰਾਘਵ। ਗੋਦਾਵਰ੍ਯਾਃ ਸਮੀਪੇ ਚ ਮੈਥਿਲੀ ਤਤ੍ਰ ਰਂਸ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਥਾਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਆਵੇਗਾ।
ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਮੂਲਫਲੈਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣੈਰ੍ਯੁਤਃ। ਵਿਵਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਾਹੋ ਪੁਣ੍ਯੋ ਰਮ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਥੇ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀ ਹਨ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਤੇ ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਹਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਭਵਾਨਪਿ ਸਦਾਚਾਰਃ ਸ਼ਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਣੇ। ਅਪਿ ਚਾਤ੍ਰ ਵਸਨ੍ ਰਾਮ ਤਾਪਸਾਨ੍ ਪਾਲਯਿष੍ਯਸਿ
ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਹਿਫਾਜਤ ਕਰੇਗਾ।
ਏਤਦਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਵੀਰ ਮਧੂਕਾਨਾਂ ਮਹਾਵਨਮ੍। ਉਤ੍ਤਰੇਣਾਸ੍ਯ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਪਿ ਗਚ੍ਛਤਾ
ਇਥੇ ਮਧੂਕ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੀਰ; ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਇਕ ਵਟ ਰੁੱਖ ਵੀ ਵੇਖੇਗਾ।
ਤਤਃ ਸ੍ਥਲਮੁਪਾਰੁਹ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਾਵਿਦੂਰਤਃ। ਖ੍ਯਾਤਃ ਪਞ੍ਚਵਟੀਤ੍ਯੇਵ ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਪਿਤਕਾਨਨਃ
ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤੂੰ ਪੰਚਵਟੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ — ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੰਗੀਨ ਬਗੀਚਾ ਹੈ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਣਾ ਸਹ। ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਮਾਸ ਤਮृषਿਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮ੍
ਅਗਸਤ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸੱਚ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਲਿਆ।
ਤੌ ਤੁ ਤੇਨਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੌ ਕृਤਪਾਦਾਭਿਵਨ੍ਦਨੌ। ਤਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪਞ੍ਚਵਟੀਂ ਜਗ੍ਮਤੁਃ ਸਹ ਸੀਤਯਾ
ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੰਚਵਟੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਗृਹੀਤਚਾਪੌ ਤੁ ਨਰਾਧਿਪਾਤ੍ਮਜੌ ਵਿषਕ੍ਤਤੂਣੀ ਸਮਰੇष੍ਵਕਾਤਰੌ। ਯਥੋਪਦਿष੍ਟੇਨ ਪਥਾ ਮਹਰ੍षਿਣਾ ਪ੍ਰਜਗ੍ਮਤੁਃ ਪਞ੍ਚਵਟੀਂ ਸਮਾਹਿਤੌ
ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਤੀਰ-ਕਟਾਰ ਲਗਾਏ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਰ-ਰਹਿਤ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਚਲੇ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਹੁਣ ਚੌਦਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਸਰਗ ਇਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਪਂਚਵਟੀਮ੍ ਗਚ੍ਚਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰਾ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਆਸਸਾਦ ਮਹਾਕਾਯਮ੍ ਗृਧ੍ਰਮ੍ ਭੀਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥੩-੧੪-
ਫਿਰ, ਜਦ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਿਰ-ਸੁਖ ਰਾਮ ਪੰਚਵਟੀ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ, ਡਰਾਉਣੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰਿਧਰ ਪੰਛੀ ਮਿਲਿਆ।
ਤਮ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਵਨਸ੍ਥਮ੍ ਰਾਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ । ਮੇਨਾਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਮ੍ ਪਕ੍ਸ਼ਿਮ੍ ਬ੍ਰੁਵਾਣੌ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਇਤਿ ॥੩-੧੪-
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਂਭਾਗ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਪੰਛੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?'
ਸ ਤੌ ਮਧੁਰਯਾ ਵਾਚਾ ਸੌਮ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਨ੍ ਇਵ । ਉਵਾਚ ਵਤ੍ਸ ਮਾਮ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਯਸ੍ਯਮ੍ ਪਿਤੁਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ ॥੩-੧੪-
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਖਿਆ, 'ਪੁੱਤਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣੋ।'
ਸ ਤਮ੍ ਪਿਤृ ਸਖਮ੍ ਮਤ੍ਵਾ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਰਾਘਵਃ । ਸ ਤਸ੍ਯ ਕੁਲਮ੍ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰਮ੍ ਅਥ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਨਾਮ ਚ ॥੩-੧੪-
ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸਮਝ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਨਾਮ ਪੁੱਛਿਆ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਮ੍ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕੁਲਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਵ ਚ । ਆਚਚਕ੍ਸ਼ੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਭੂਤ ਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍ ॥੩-੧੪-
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੰਛੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਜਨਮ ਦੱਸਿਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ ਉਤਪਤੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ।
ਪੂਰ੍ਵਕਾਲੇ ਮਹਾਬਾਹੋ ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੋ ਅਭਵਨ੍ । ਤਾਨ੍ ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਆਦਿਤਃ ਸ਼ृਣੁ ਰਾਘਵ ॥੩-੧੪-
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂਬਾਹੂ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਿਤਾ ਹੋਏ; ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
ਕਰ੍ਦਮਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਤੇषਾਮ੍ ਵਿਕृਤਃ ਤਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਸ਼ੇषਃ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ਚੈਵ ਬਹੁ ਪੁਤ੍ਰਃ ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥੩-੧੪-
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕਰਦਮ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਿਕ੍ਰਿਤ; ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼, ਸੰਸ਼੍ਰਯ ਤੇ ਬਹੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ ਸੀ।