ਤੇਨ ਪੂਰਯਤਾ ਵੇਗਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭਗ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਧਨੁ: । ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਭਵਦ੍ਭੀਮ: ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਸ਼ਨੇਰਿਵ ।। ੨.੧੧੮.
ਜਦ ਉਹ ਨੇ ਧਨੁ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤਣਿਆ, ਧਨੁ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਦੋ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।
ਤਤੋ ऽਹਂ ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਾਯ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਾਭਿਸਨ੍ਧਿਨਾ । ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾ ਦਾਤੁਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਜਲਭਾਜਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨.੧੧੮.
ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਤੇ ਪੱਕਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਜਲ-ਭਾਂਡਾ ਚੁੱਕਿਆ।
ਦੀਯਮਾਨਾਂ ਨ ਤੁ ਤਦਾ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਰਾਘਵ: । ਅਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਿਤੁਸ਼੍ਛਨ੍ਦਮਯੋਧ੍ਯਾਧਿਪਤੇ: ਪ੍ਰਭੋ: ।। ੨.੧੧੮.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
ਤਤ: ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨृਪਮ੍ । ਮਮ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਹਂ ਦਤ੍ਤਾ ਰਾਮਾਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨੇ ।। ੨.੧੧੮.
ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਸਸੁਰ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਮਮ ਚੈਵਾਨੁਜਾ ਸਾਧ੍ਵੀ ਊਰ੍ਮਿਲਾ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾ । ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯਾਪਿ ਦਤ੍ਤਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੧੧੮.
ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਨੇਕ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਉਰਮੀਲਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਿੱਤੀ।
ਏਵਂ ਦਤ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਰਾਮਾਯ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ਵਰੇ । ਅਨੁਰਕ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਤਿਂ ਵੀਰ੍ਯਵਤਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੨.੧੧੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਾਂ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ-ਉੱਤਰ-ਸੌਵਾਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ।
thumb|ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center thumb|ਮਙ੍ਗਲਸ਼ਾਸਨਮ੍|center ਅਨਸੂਯਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਮਹਤੀਂ ਕਥਾਮ੍ । ਪਰ੍ਯ੍ਯष੍ਵਜਤ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਘ੍ਰਾਯ ਮੈਥਿਲੀਮ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਰਪਦਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਭਾषਿਤਂ ਮਧੁਰਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਯਥਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਵਰਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਹਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ । ਰਮੇ ऽਹਂ ਕਥਯਾ ਤੇ ਤੁ ਦृਢਂ ਮਧੁਰਭਾषਿਣਿ ।। ੨.੧੧੯.
ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਸਾਫ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਵਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਲਿਆ। ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।
ਰਵਿਰਸ੍ਤਂ ਗਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਪੋਹ੍ਯ ਰਜਨੀਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ । ਦਿਵਸਂ ਪ੍ਰਤਿਕੀਰ੍ਣਾਨਾਮਾਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪਤਤ੍ऺਿਤ੍ਰਣਾਮ੍ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਕਾਲੇ ਨਿਲੀਨਾਨਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਧ੍ਵਨਿ: ।। ੨.੧੧੯.
ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਜੋ ਦਿਨ ਭਰ ਖਾਣ ਲਈ ਉਡਦੇ ਰਹੇ, ਹੁਣ ਸੌਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਏਤੇ ਚਾਪ੍ਯਭਿषੇਕਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਮੁਨਯ: ਕਲਸ਼ੋਦ੍ਯਤਾ: । ਸਹਿਤਾ ਉਪਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਲਿਲਾਪ੍ਲੁਤਵਲ੍ਕਲਾ: ।। ੨.੧੧੯.
ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਿੱਜੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ऋषੀਣਾਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੇषੁ ਹੁਤੇषੁ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ । ਕਪੋਤਾਙ੍ਗਾਰੁਣੋ ਧੂਮੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪਵਨੋਦ੍ਧਤ: ।। ੨.੧੧੯.
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦਾ, ਕਬੂਤਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਧੂੰਆਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
ਅਲ੍ਪਪਰ੍ਣਾਹਿ ਤਰਵੋ ਘਨੀਭੂਤਾ: ਸਮਨ੍ਤਤ: । ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੇਪਿ ਦੇਸ਼ੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤਿ ਵੈ ਦਿਸ਼: ।। ੨.੧੧੯.
ਕਮ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਦੂਰਲੇ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀਆਂ।
ਰਜਨੀਚਰਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤ: । ਤਪੋਵਨਮृਗਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵੇਦਿਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸ਼ੇਰਤੇ ।। ੨.੧੧੯.
ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ; ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਪਵਿੱਤਰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾ ਨਿਸ਼ਾ ਸੀਤੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸਮਲਙ੍ਕृਤਾ । ਜੋਤ੍ਸ੍ਨਾਪ੍ਰਾਵਰਣਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ऽਭ੍ਯੁਦਿਤੋ ऽਮ੍ਬਰੇ ।। ੨.੧੧੯.
ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸੀਤੇ, ਤਾਰੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਚੰਦ, ਚਾਂਦਨੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਗ ਆਇਆ ਹੈ।
ਗਮ੍ਯਤਾਮਨੁਜਾਨਾਮਿ ਰਾਮਸ੍ਯਾਨੁਚਰੀ ਭਵ । ਕਥਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਹਿ ਮਧੁਰਂ ਤ੍ਵਯਾਹਂ ਪਰਿਤੋषਿਤਾ ।। ੨.੧੧੯.
ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।
ਅਲਙ੍ਕੁਰੁ ਚ ਤਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਮਮ ਮੈਥਿਲਿ । ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਜਨਯ ਮੇ ਵਤ੍ਸੇ ਦਿਵ੍ਯਾਲਙ੍ਕਾਰਸ਼ੋਭਿਤਾ ।। ੨.੧੧੯.
ਮੈਥਿਲੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਜ ਜਾ; ਪਿਆਰੀ, ਤੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ।
ਸਾ ਤਥਾ ਸਮਲਂਕृਤ੍ਯ ਸੀਤਾ ਸੁਰਸੁਤੋਪਮਾ । ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਤਸ੍ਯੈ ਰਾਮਂ ਤ੍ਵਭਿਮੁਖੀ ਯਯੌ ।। ੨.੧੧੯.
ਸੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਤਥਾ ਤੁ ਭੂषਿਤਾਂ ਸੀਤਾਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਦਤਾਂ ਵਰ: । ਰਾਘਵ: ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨੇਨ ਤਪਸ੍ਵਿਨ੍ਯਾ ਜਹਰ੍ष ਚ ।। ੨.੧੧੯.
ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੇ ਤੋਹਫੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ਤਤ: ਸਰ੍ਵਂ ਸੀਤਾ ਰਾਮਾਯ ਮੈਥਿਲੀ । ਪ੍ਰੀਤਿਦਾਨਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨ੍ਯਾ ਵਸਨਾਭਰਣਸ੍ਰਜਮ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਫਿਰ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ—ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰੀਤਿ, ਵਸਤ੍ਰ, ਗਹਣੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ।
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਭਵਦ੍ਰਾਮੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰਥ: । ਮੈਥਿਲ੍ਯਾ: ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਾਨੁषੇषੁ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਰਾਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਿਰਲੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਸ਼ਰ੍ਵਰੀਂ ਪ੍ਰੀਤ: ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਾਨਨ: । ਅਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤਾਪਸੈ: ਸਿਦ੍ਧੈਰੁਵਾਸ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ: ।। ੨.੧੧੯.
ਫਿਰ, ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ, ਤਪਸੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰੀ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤਾਯਾਮਭਿषਿਚ੍ਯ ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਕਾਨ੍ । ਆਪृਚ੍ਛੇਤਾਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਤਾਪਸਾਨ੍ ਵਨਗੋਚਰਾਨ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਬੀਤ ਗਈ, ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੇਰ-ਸਮਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਤਪਸੀਆਂ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਪਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ।
ਤਾਵੂਚੁਸ੍ਤੇ ਵਨਚਰਾਸ੍ਤਾਪਸਾ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣ: । ਵਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸਞ੍ਚਾਰਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈ: ਸਮਭਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਕਾਰੀ ਤਪਸੀਆਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਜੰਗਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪੁਰੁषਾਦਾਨਿ ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ ਰਾਘਵ । ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ਚ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਨਾ: ।। ੨.੧੧੯.
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਖੂਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਵਾ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਤਾਪਸਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ । ਅਦਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਰਣ੍ਯੇ ਤਾਨ੍ਨਿਵਾਰਯ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੧੯.
ਰਾਘਵ, ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਹ ਜੀਵ ਧਰਮਕਾਰੀ ਤਪਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
ਏष ਪਨ੍ਥਾ ਮਹਰ੍षੀਣਾਂ ਫਲਾਨ੍ਯਾਹਰਤਾਂ ਵਨੇ । ਅਨੇਨ ਤੁ ਵਨਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਰਾਘਵ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਮਮ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਇਹ ਰਸਤਾ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਘਵ, ਇਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਤੂੰ ਇਸ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਤੀਵ ਤੈ: ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਭਿਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈ: ਕृਤ: ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨ: ਪਰਂ ਤਪ: । ਵਨਂ ਸਭਾਰ੍ਯ੍ਯ: ਪ੍ਰਵਿऺਵੇਸ਼ ਰਾਘਵ: ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਮਿਵਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੨.੧੧੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਸੀਸ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਿਕਾਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼੍ऺਾਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਉਨੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਯਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ॥੩-
ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਰਣਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਗ ਸੁਣੋ।