ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇ ऽਦ੍ਯ ਵ: । ਤਤ੍ਰ ਦੁ:ਖਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਹਿष੍ਯੇ ਰਾਘਵਂ ਵਿਨਾ ।। ੨.੧੧੫.
ਮੈਂ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾਂਗਾ।
ਗਤਸ਼੍ਚ ਹਿ ਦਿਵਂ ਰਾਜਾ ਵਨਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਮਮ । ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ੇ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਸ ਹਿ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾ: ।। ੨.੧੧੫.
ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ਸਰ੍ਵੇ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪੁਰੋਹਿਤ: ।। ੨.੧੧੫.
ਇਹ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਦੇ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਭृਸ਼ਂ ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯਂ ਚ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਭਰਤ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਚਨਂ ਭ੍ਰਾਤृਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਾਦਨੁਰੂਪਂ ਤਵੈਵ ਤਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਲਾਹਯੋਗ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਭਰਾਤੀ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੇ ਬਨ੍ਧੁਲੁਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਸੌਹृਦੇ । ਆਰ੍ਯਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਨਾਨੁਮਨ੍ਯੇਤ ਕ: ਪੁਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲਾ, ਭਰਾਤੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਥਾਭਿਲषਿਤਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਾਰਥਿਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਥੋ ਮੇ ਯੁਜ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ।। ੨.੧੧੫.
ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰਾ ਰਥ ਜੋੜੋ।'
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨ: ਸਰ੍ਵਾ ਮਾਤऽ: ਸਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਸ: । ਆਰੁਰੋਹ ਰਥਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤ: ।। ੨.੧੧੫.
ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਆਰੁਹ੍ਯ ਚ ਰਥਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਭਰਤਾਵੁਭੌ। ਯਯਤੁ: ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੌ ਵृਤੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤੈ: ।। ੨.੧੧੫.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ, ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ 'ਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖਾ ਦ੍ਵਿਜਾ: । ਪ੍ਰਯਯੁ: ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾ: ਸਰ੍ਵੇ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੋ ਯਤੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ।
ਬਲਂ ਚ ਤਦਨਾਹੂਤਂ ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ । ਪ੍ਰਯਯੌ ਭਰਤੇ ਯਾਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪੁਰਵਾਸਿਨ: ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਆਈ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਰਥਸ੍ਥ: ਸ ਹਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲ: । ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਧਾਯ ਪਾਦੁਕੇ ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਥ 'ਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਦੂਕਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਿਆ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਰਤ: ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ: । ਅਵਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਰਥਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਗੁਰੂਨਿਦਮੁਵਾਚ ਹ ।। ੨.੧੧੫.
ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਏਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਦਤ੍ਤਂ ਸਂਨ੍ਯਾਸਵਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਵਹੇ ਚੇਮੇ ਪਾਦੁਕੇ ਹੇਮਭੂषਿਤੇ ।। ੨.੧੧੫.
ਇਹ ਰਾਜ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ। ਇਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਪਾਦੂਕਾ ਰਾਜ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਭਰਤ: ਸ਼ਿਰਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਪਾਦੁਕੇ ਤਤ: । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦੁ:ਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤ: ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਪਾਦੂਕਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਛਤ੍ਰਂ ਧਾਰਯਤ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਰ੍ਯਪਾਦਾਵਿਮੌ ਮਤੌ । ਆਭ੍ਯਾਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮ: ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਗੁਰੋਰ੍ਮਮ ।। ੨.੧੧੫.
ਇਹ ਆਦਰਨੀ ਪਾਦੂਕਾ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਛਤਰ ਰੱਖੋ; ਰਾਜ ਵਿਚ ਧਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਦੂਕਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਹਿ ਮਯਿ ਸਂਨ੍ਯਾਸੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ: ਸੌਹृਦਾਦਯਮ੍ । ਤਮਿਮਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵਾਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੨.੧੧੫.
ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤਿਆਗ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਜੋਂ ਸੌਂਪਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਾਂਗਾ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਸਂਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਪੁਨ: ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਚਰਣੌ ਤੌ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਹਪਾਦੁਕੌ ।। ੨.੧੧੫.
ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਦੂਕਾ ਜਲਦੀ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਦੂਕਾ ਸਮੇਤ ਵੇਖਾਂਗਾ।
ਤਤੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਭਾਰੋ ऽਹਂ ਰਾਘਵੇਣ ਸਮਾਗਤ: । ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗੁਰਵੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭਜਿष੍ਯੇ ਗੁਰੁਵृਤ੍ਤਿਤਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਫਿਰ, ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ, ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ।
ਰਾਘਵਾਯ ਚ ਸਂਨ੍ਯਾਸਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇ ਮੇ ਵਰਪਾਦੁਕੇ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਚੇਦਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਚ ਧੂਤਪਾਪੋ ਭਵਾਮਿ ਚ ।। ੨.੧੧੫.
ਜਦ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਦੀ ਪਾਦੂਕਾ ਤੇ ਰਾਜ, ਅਯੋਧਿਆ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਅਭਿषਿਕ੍ਤੇ ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤੇ ਜਨੇ । ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਮਮ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਜਦ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ ਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।
ਏਵਂ ਤੁ ਵਿਲਪਨ੍ ਦੀਨੋ ਭਰਤ: ਸ ਮਹਾਯਸ਼ਾ: । ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇ ऽਕਰੋਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਦੁ:ਖਿਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: ਸਹ ।। ੨.੧੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਵਲ੍ਕਲਜਟਾਧਾਰੀ ਮੁਨਿਵੇषਧਰ: ਪ੍ਰਭੁ: । ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇ ऽਵਸਦ੍ਵੀਰ: ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ ।। ੨.੧੧੫.
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਜਟਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਵਾਂਗ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।
ਰਾਮਾਗਮਨਮਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲ: । ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਚਨਕਾਰੀ ਚ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪਾਰਗਸ੍ਤਥਾ ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ, ਜੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਭਰਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਪਾਦੁਕੇ ਤ੍ਵਭਿषਿਚ੍ਯਾਥ ਨਨ੍ਦ੍ਰਿਗ੍ਰਾਮੇ ऽਵਸਤ੍ਤਦਾ । ਭਰਤ: ਸ਼ਾਸਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਪਾਦੂਕਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਹਕੂਮਤ ਪਾਦੂਕਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ।
ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਰਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਭਿषਿਚ੍ਯਾਰ੍ਯ੍ਯਪਾਦੁਕੇ । ਤਦਧੀਨਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਦਾ ।। ੨.੧੧੫.
ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਰਾਜਕਾਜ ਚਲਾਇਆ।
ਤਦਾ ਹਿ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮੁਪੈਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਾਯਨਂ ਚੋਪਹृਤਂ ਮਹਾਰ੍ਹਮ੍ । ਸ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚਕਾਰ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਰਤੋ ਯਥਾਵਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਭਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦਿਕ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|षੋਡਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਯਾਤੇ ਭਰਤੇ ਵਸਨ੍ ਰਾਮਸ੍ਤਪੋਵਨੇ । ਲਕ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਸੋਦ੍ਵੇਗਮਥੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੬.
ਭਰਤ ਦੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਰਮੇ । ਰਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਰਤਾਸ੍ਤਾਨਲਕ੍ਸ਼ਯਦੁਤ੍ਸੁਕਾਨ੍ ।। ੨.੧੧੬.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਵੇਖਿਆ।
ਨਯਨੈਰ੍ਭੁਕੁਟੀਭਿਸ਼੍ਚ ਰਾਮਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾ: । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੁਪਜਲ੍ਪਨ੍ਤ: ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਿਥ: ਕਥਾ: ।। ੨.੧੧੬.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਭੰਨੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ, ਸੰਦਿਹੀ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ।