ਕ੍ਸ਼ੀਣਪਾਨੋਤ੍ਤਮੈਰ੍ਭਿਨ੍ਨੈ: ਸ਼ਰਾਵੈਰਭਿਸਂਵृਤਾਮ੍ । ਹਤਸ਼ੌਣ੍ਡਾਮਿਵਾਕਾਸ਼ੇ ਪਾਨਭੂਮਿਮਸਂਸ੍ਕृਤਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉੱਤਮ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਤੇ ਖਾਲੀ ਪਿਆਲੇ ਪਏ ਹੋਣ, ਤੇ ਮੌਜ-ਮਸਤ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ।
ਵृਕ੍ਣਭੂਮਿਤਲਾਂ ਨਿਮ੍ਨਾਂ ਵृਕ੍ਣਪਾਤ੍ਰੈ: ਸਮਾਵृਤਾਮ੍ । ਉਪਯੁਕ੍ਤੋਦਕਾਂ ਭਗ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਪਾਂ ਨਿਪਤਿਤਾਮਿਵ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਕੂਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਟੁੱਟੀ ਤੇ ਥੱਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਟੁੱਟੇ ਬਰਤਨ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਪਾਣੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਤੇ ਕੂਆਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਵਿਪੁਲਾਂ ਵਿਤਤਾਂ ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤਪਾਸ਼ਾਂ ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ । ਭੂਮੌ ਬਾਣੈਰ੍ਵਿਨਿष੍ਕृਤ੍ਤਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਜ੍ਯਾਮਿਵਾਯੁਧਾਤ੍ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਧਨੁ, ਜੋ ਤਗੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਤੰਦ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ।
ਸਹਸਾ ਯੁਦ੍ਧਸ਼ੌਣ੍ਡੇਨ ਹਯਾਰੋਹੇਣ ਵਾਹਿਤਾਮ੍ । ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਭਾਣ੍ਡਾਮੁਤ੍ਸृष੍ਟਾਂ ਕਿਸ਼ੋਰੀਮਿਵ ਦੁਰ੍ਬਲਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਾ ਘੋੜਸਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਚਾਨਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਸਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ੁष੍ਕਤੋਯਾਂ ਮਹਾਮਤ੍ਸ੍ਯੈ: ਕੂਰ੍ਮੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਰ੍ਵृਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਤਟਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਵਾਪੀਮਿਵ ਹृਤੋਤ੍ਪਲਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਕਛੂਏ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਢੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੰਵਲੇ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹੋਣ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਪ੍ਰਹृष੍ਟਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾਨੁਲੇਪਨਾਮ੍ । ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਮਿਵ ਸ਼ੋਕੇਨ ਗਾਤ੍ਰਯष੍ਟਿਮਭੂषਣਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਔਰਤ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਗਮ ਨਾਲ ਸੜਿਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੇਪ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਪ੍ਰਵਿਗਾਢਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਯਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਾਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤੈਰ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਮਿਵ ।। ੨.੧੧੪.
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜਦ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਗਈ, ਨੀਲੇ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ।
ਭਰਤਸ੍ਤੁ ਰਥਸ੍ਥ: ਸਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜ: । ਵਾਹਯਨ੍ਤਂ ਰਥਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਾਰਥਿਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੧੪.
ਪਰ ਭਰਤ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਰਥ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਚੰਗਾ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਕਿਂ ਨੁ ਖਲ੍ਵਦ੍ਯ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਨ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯਤੇ । ਯਥਾਪੁਰਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਨਿਸ੍ਵਨ: ।। ੨.੧੧੪.
ਅੱਜ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਦਯਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ?
ਵਾਰੁਣੀਮਦਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤ: । ਧੂਪਿਤਾਗਰੁਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਨ ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਸਮਨ੍ਤਤ: ।। ੨.੧੧੪.
ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਿਟ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਰ ਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ।
ਯਾਨਪ੍ਰਵਰਘੋषਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚ ਹਯਨਿਸ੍ਵਨ: । ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਗਜਨਾਦਸ਼੍ਚ ਮਹਾਂਸ਼੍ਚ ਰਥਨਿਸ੍ਵਨ: । ਨੇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਪੁਰ੍ਯਾਮਸ੍ਯਾਂ ਰਾਮੇ ਵਿਵਾਸਿਤੇ ।। ੨.੧੧੪.
ਰਾਮ ਦੇ ਨਿਕਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਹਿੰਮ੍ਹ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਗਾੜ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ।
ਚਨ੍ਦਨਾਗਰੁਗਨ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਸ਼੍ਚ ਨਵਸ੍ਰਜ: । ਗਤੇ ਹਿ ਰਾਮੇ ਤਰੁਣਾ: ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ ।। ੨.੧੧੪.
ਰਾਮ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੂਲ ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੀਆਂ।
ਬਹਿਰ੍ਯਾਤ੍ਰਾਂ ਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਮਾਲ੍ਯਧਰਾ ਨਰਾ: । ਨੋਤ੍ਸਵਾ: ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰਾਮਸ਼ੋਕਾਰ੍ਦਿਤੇ ਪੁਰੇ ।। ੨.੧੧੪.
ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਮਰਦ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮਣ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਿਉਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ।
ਸਹ ਨੂਨਂ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯਦ੍ਯੁਤਿਰ੍ਗਤਾ । ਨਹਿ ਰਾਜਤ੍ਯਯੋਧ੍ਯੇਯਂ ਸਾਸਾਰੇਵਾਰ੍ਜੁਨੀ ਕ੍ਸ਼ਪਾ ।। ੨.੧੧੪.
ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਮਕ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਅਯੋਧਿਆ ਹੁਣ ਐਸੇ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੀ ਜਿਵੇਂ ਸੁਆਹ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕਦਾ ਨੁ ਖਲੁ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮਹੋਤ੍ਸਵ ਇਵਾਗਤ: । ਜਨਯਿष੍ਯਤ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਹਰ੍षਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦ: ।। ੨.੧੧੪.
ਕਦੋਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਤਰੁਣੈਸ਼੍ਚਾਰੁਵੇषੈਸ਼੍ਚ ਨਰੈਰੁਨ੍ਨਤਗਾਮਿਭਿ: । ਸਮ੍ਪਤਦ੍ਭਿਰਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਨਾਭਿਭਾਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪਥਾ: ।। ੨.੧੧੪.
ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਪਹਿਨਾਵੇ ਵਾਲੇ, ਗਰੂਰ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧਂ ਜਲ੍ਪਨ੍ ਵਿਵੇਸ਼ ਵਸਤਿਂ ਪਿਤੁ: । ਤੇਨ ਹੀਨਾਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਿਂਹਹੀਨਾਂ ਗੁਹਾਮਿਵ ।। ੨.੧੧੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਈ ਗੁਫਾ।
ਤਦਾ ਤਦਨ੍ਤ:ਪੁਰਮੁਜ੍ਝਿਤਪ੍ਰਭਂ ਸੁਰੈਰਿਵੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਭਾਸ੍ਕਰਂ ਦਿਨਮ੍ । ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਮੁਮੋਚ ਬਾष੍ਪਂ ਭਰਤ: ਸੁਦੁ:ਖਿਤ: ।। ੨.੧੧੪.
ਫਿਰ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਚਮਕ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਭਰਤ ਨੇ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਦਾਂ-ਸੌ-ਚੌਂਹਟਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਤੋ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਮਾਤऽ: ਸ ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਦृਢਵ੍ਰਤ: । ਭਰਤ: ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਗੁਰੂਨਿਦਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਫਿਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਡੇਰੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇ ऽਦ੍ਯ ਵ: । ਤਤ੍ਰ ਦੁ:ਖਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਹਿष੍ਯੇ ਰਾਘਵਂ ਵਿਨਾ ।। ੨.੧੧੫.
ਮੈਂ ਨੰਦਿਗ੍ਰਾਮ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁਖ ਸਹਿਣਾਂਗਾ।
ਗਤਸ਼੍ਚ ਹਿ ਦਿਵਂ ਰਾਜਾ ਵਨਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਮਮ । ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ੇ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਸ ਹਿ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾ: ।। ੨.੧੧੫.
ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਗੁਰੂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਰਾਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ਸਰ੍ਵੇ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪੁਰੋਹਿਤ: ।। ੨.੧੧੫.
ਇਹ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਦੇ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੁਭृਸ਼ਂ ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯਂ ਚ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਭਰਤ ਤ੍ਵਯਾ । ਵਚਨਂ ਭ੍ਰਾਤृਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਾਦਨੁਰੂਪਂ ਤਵੈਵ ਤਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਲਾਹਯੋਗ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਇਹ ਬਚਨ ਭਰਾਤੀ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੇ ਬਨ੍ਧੁਲੁਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਸੌਹृਦੇ । ਆਰ੍ਯਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਨਾਨੁਮਨ੍ਯੇਤ ਕ: ਪੁਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਗਨ ਵਾਲਾ, ਭਰਾਤੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਥਾਭਿਲषਿਤਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਾਰਥਿਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਥੋ ਮੇ ਯੁਜ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ।। ੨.੧੧੫.
ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰਾ ਰਥ ਜੋੜੋ।'
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨ: ਸਰ੍ਵਾ ਮਾਤऽ: ਸਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਸ: । ਆਰੁਰੋਹ ਰਥਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤ: ।। ੨.੧੧੫.
ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਆਰੁਹ੍ਯ ਚ ਰਥਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਭਰਤਾਵੁਭੌ। ਯਯਤੁ: ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੌ ਵृਤੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤੈ: ।। ੨.੧੧੫.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਦੋਵੇਂ, ਰਥ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ 'ਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।
ਅਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖਾ ਦ੍ਵਿਜਾ: । ਪ੍ਰਯਯੁ: ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾ: ਸਰ੍ਵੇ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੋ ਯਤੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੨.੧੧੫.
ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ।
ਬਲਂ ਚ ਤਦਨਾਹੂਤਂ ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ । ਪ੍ਰਯਯੌ ਭਰਤੇ ਯਾਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪੁਰਵਾਸਿਨ: ।। ੨.੧੧੫.
ਭਰਤ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਆਈ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ।