ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵृषਿਗਣਾ: ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯ: । ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੌ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸਿਰੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਸ ਧਨ੍ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੌ ਧਰ੍ਮਵਿਕ੍ਰਮੌ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਯਂ ਹਿ ਸਮ੍ਭਾषਾਮੁਭਯੋ: ਸ੍ਪृਹਯਾਮਹੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਹ ਧਨਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵृषਿਗਣਾ: ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਵਧੈषਿਣ: । ਭਰਤਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮਿਤ੍ਯੂਚੁ: ਸਙ੍ਗਤਾ ਵਚ: ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਕੁਲੇ ਜਾਤ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਮਹਾਵृਤ੍ਤ ਮਹਾਯਸ਼: । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੇ ਪਿਤਰਂ ਯਦ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼ਸੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।
ਸਦਾਨृਣਮਿਮਂ ਰਾਮਂ ਵਯਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਪਿਤੁ: । ਅਨृਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਗਤ: ।। ੨.੧੧੨.
ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਰਹਿਤ ਰਹੇ; ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ: ਸਮਹਰ੍षਯ: । ਰਾਜਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਂਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਂ ਗਤਾ: ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਹ੍ਲਾਦਿਤਸ੍ਤੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਭੇਨ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨ: । ਰਾਮ: ਸਂਹृष੍ਟਵਦਨਸ੍ਤਾਨृषੀਨਭ੍ਯਪੂਜਯਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਭ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਰਸ੍ਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਰਤ: ਸ ਵਾਚਾ ਸਜ੍ਜਮਾਨਯਾ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵਂ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ।
ਰਾਜਧਰ੍ਮਮਨੁਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਨੁਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ । ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਮ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਯਾਚਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਰਾਜ ਦੇ ਫਰਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਕਾਕੁਤਸਥ।
ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਸੁਮਹਦ੍ਰਾਜ੍ਯਮਹਮੇਕਸ੍ਤੁ ਨੋਤ੍ਸਹੇ । ਪੌਰਜਾਨਪਦਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ ਰਞ੍ਜਯਿਤੁਂ ਤਥਾ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਜ੍ਞਾਤਯਸ਼੍ਚ ਹਿ ਯੋਧਾਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਹृਦਸ਼੍ਚ ਨ: । ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਪ੍ਰਤਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮਿਵ ਕਰ੍षਕਾ: ।। ੨.੧੧੨.
ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਿਪਾਹੀ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ੍ਥਾਪਯ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਹਿ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਲੋਕਸ੍ਯ ਪਰਿਪਾਲਨੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਹ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਕਾਇਮ ਕਰ; ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਕਾਕੁਤਸਥ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਪਤਦ੍ ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਾਦਯੋਰ੍ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ । ਭृਸ਼ਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮਾਸ ਰਾਮਮੇਵ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦ: ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ।
ਤਮਙ੍ਕੇ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਨਲਿਨਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਤ੍ਤਹਂਸਸ੍ਵਰਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਠਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਆਗਤਾ ਤ੍ਵਾਮਿਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿ: ਸ੍ਵਜਾ ਵੈਨਯਿਕੀ ਚ ਯਾ । ਭृਸ਼ਮੁਤ੍ਸਹਸੇ ਤਾਤ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਪृਥਿਵੀਮਪਿ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ।
ਅਮਾਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: । ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸੁਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਕਾਰਯ ।। ੨.੧੧੨.
ਮੰਤਰੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕਰ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਪੇਯਾਦ੍ਵਾ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਵਾ ਹਿਮਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਅਤੀਯਾਤ੍ ਸਾਗਰੋ ਵੇਲਾਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਹਂ ਪਿਤੁ: ।। ੨.੧੧੨.
ਚਾਂਦ ਤੋਂ ਚਮਕ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਿਮਾਚਲ ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿਤੀ ਕਸਮ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ।
ਕਾਮਾਦ੍ਵਾ ਤਾਤ ਲੋਭਾਦ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁਭ੍ਯਮਿਦਂ ਕृਤਮ੍ । ਨ ਤਨ੍ਮਨਸਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਮਾਤृਵਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਮਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਰੱਖ, ਤੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤੋ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਭਰਤ: ਕੌਸਲ੍ਯਾਸੁਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਤੇਜਸਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿਪਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਜਦ ਰਾਮ ਐਸਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਧਿਰੋਹਾਰ੍ਯ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦੁਕੇ ਹੇਮਭੂषਿਤੇ । ਏਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤ: ।। ੨.੧੧੨.
ਹੇ ਵਡਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ; ਇਹ ਪਉੜੀਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਗੀਆਂ।
ਸੋ ऽਧਿਰੁਹ੍ਯ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ: ਪਾਦੁਕੇ ਹ੍ਯਵਰੁਹ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਤ੍ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਭਰਤਾਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਉੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
ਸ ਪਾਦੁਕੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਰਾਮਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਹਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਜਟਾਚੀਰਧਰੋ ਹ੍ਯਹਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਭਰਤ ਨੇ ਪਉੜੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਂਗਾ।"
ਫਲਮੂਲਾਸ਼ਨੋ ਵੀਰ ਭਵੇਯਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਤਵਾਗਮਨਮਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਵਸਨ੍ ਵੈ ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿ: ।। ੨.੧੧੨.
ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਵੀਰ।
ਤਵ ਪਾਦੁਕਯੋਰ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਰਾਜ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰ: ਪਰਨ੍ਤਪ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੇ ਹਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਰ੍षੇ ऽਹਨਿ ਰਘੂਤ੍ਤਮ । ਨ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਦਿ ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਤੇਰੀ ਪਉੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਕੇ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਤਥੇਤਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਤਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਸਾਦਰਮ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਭਰਤਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਸ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ:
ਮਾਤਰਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਕੈਕੇਯੀਂ ਮਾ ਰੋषਂ ਕੁਰੁ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਮਯਾ ਚ ਸੀਤਯਾ ਚੈਵ ਸ਼ਪ੍ਤੋ ऽਸਿ ਰਘੁਸਤ੍ਤਮ ।। ੨.੧੧੨.
ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਉਸ ਨਾਲ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ!
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ऽਸ਼੍ਰੁਪਰੀਤਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਿਸਸਰ੍ਜ ऺਹ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕੀਤਾ।
ਸ ਪਾਦੁਕੇ ਤੇ ਭਰਤ: ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤੇ ਸਮ੍ਪਰਿਪੂਜ੍ਯ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ । ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਚੈਵ ਚਕਾਰ ਰਾਘਵਂ ਚਕਾਰ ਚੈਵੋਤ੍ਤਮਨਾਗਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ ।। ੨.੧੧੨.
ਤਦ ਭਰਤ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ।
ਅਥਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਤਂ ਜਨਂ ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕृਤੀਸ੍ਤਥਾਨੁਜੌ । ਵ੍ਯਸਰ੍ਜਯਦ੍ਰਾਘਵਵਂਸ਼ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ: ਸ੍ਥਿਰ: ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇ ਹਿਮਵਾਨਿਵਾਚਲ: ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਲੋਕਾਂ, ਵਡਿਆਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਖਸਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹਿਆ।
ਤਂ ਮਾਤਰੋ ਬਾष੍ਪਗृਹੀਤਕਣ੍ਠ੍ਯੋ ਦੁ:ਖੇਨ ਨਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯਿਤੁਂ ਹਿ ਸ਼ੇਕੁ: । ਸ ਤ੍ਵੇਵ ਮਾਤऽਰਭਿਵਾਦ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾ ਰੁਦਨ੍ ਕੁਟੀਂ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਰਾਮ: ।। ੨.੧੧੨.
ਮਾਵਾਂ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।