ਨ ਯਾਚੇ ਪਿਤਰਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਾਮਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਆਰ੍ਯਂ ਪਰਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਨਾਨੁਜਾਨਾਮਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ; ਉੱਚ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਵਸ਼੍ਯਂ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚ: । ਅਹਮੇਵ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾ ਵਨੇ ।। ੨.੧੧੧.
ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਤਥ੍ਯੇਨ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਮਿਤ: । ਉਵਾਚ ਰਾਮ: ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ।
ਵਿਕ੍ਰੀਤਮਾਹਿਤਂ ਕ੍ਰੀਤਂ ਯਤ੍ ਪਿਤ੍ਰਾ ਜੀਵਤਾ ਮਮ । ਨ ਤਲ੍ਲੋਪਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਾ ਭਰਤੇਨ ਵਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਦਿਲੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਰਤ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਅਪਧਿਰ੍ਨ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਵਨਵਾਸੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤ: । ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮੇ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਫਰਤ ਨਹੀਂ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਸਹੀ ਆਖਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ।
ਜਾਨਾਮਿ ਭਰਤਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਗੁਰੁਸਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਭਰਤ ਸਬਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਵੱਡੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਵਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤ: ਪੁਨ: । ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸਹ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ: ਪਤਿਰੁਤ੍ਤਮ: ।। ੨.੧੧੧.
ਇਸ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ।
ਵृਤੋ ਰਾਜਾ ਹਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਯਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਅਨृਤਨ੍ਮੋਚਯਾਨੇਨ ਪਿਤਰਂ ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਾਅਦਾ ਮੰਨਿਆ; ਭਰਤ, ਪਿਤਾ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਮਪ੍ਰਤਿਮਤੇਜੋਭ੍ਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ । ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ: ਸਙ੍ਗਮਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਵੇਤਾ ਮਹਰ੍षਯ: ।। ੨.੧੧੨.
ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵृषਿਗਣਾ: ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯ: । ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੌ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸਿਰੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਸ ਧਨ੍ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੌ ਧਰ੍ਮਵਿਕ੍ਰਮੌ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਯਂ ਹਿ ਸਮ੍ਭਾषਾਮੁਭਯੋ: ਸ੍ਪृਹਯਾਮਹੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਹ ਧਨਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵृषਿਗਣਾ: ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਵਧੈषਿਣ: । ਭਰਤਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮਿਤ੍ਯੂਚੁ: ਸਙ੍ਗਤਾ ਵਚ: ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਕੁਲੇ ਜਾਤ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਮਹਾਵृਤ੍ਤ ਮਹਾਯਸ਼: । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੇ ਪਿਤਰਂ ਯਦ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼ਸੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।
ਸਦਾਨृਣਮਿਮਂ ਰਾਮਂ ਵਯਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਪਿਤੁ: । ਅਨृਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਗਤ: ।। ੨.੧੧੨.
ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਰਹਿਤ ਰਹੇ; ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ: ਸਮਹਰ੍षਯ: । ਰਾਜਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਂਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਂ ਗਤਾ: ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਹ੍ਲਾਦਿਤਸ੍ਤੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਭੇਨ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨ: । ਰਾਮ: ਸਂਹृष੍ਟਵਦਨਸ੍ਤਾਨृषੀਨਭ੍ਯਪੂਜਯਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਭ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਰਸ੍ਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਰਤ: ਸ ਵਾਚਾ ਸਜ੍ਜਮਾਨਯਾ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵਂ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ।
ਰਾਜਧਰ੍ਮਮਨੁਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਨੁਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ । ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਮ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਯਾਚਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਰਾਜ ਦੇ ਫਰਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਕਾਕੁਤਸਥ।
ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਸੁਮਹਦ੍ਰਾਜ੍ਯਮਹਮੇਕਸ੍ਤੁ ਨੋਤ੍ਸਹੇ । ਪੌਰਜਾਨਪਦਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ ਰਞ੍ਜਯਿਤੁਂ ਤਥਾ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਜ੍ਞਾਤਯਸ਼੍ਚ ਹਿ ਯੋਧਾਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸੁਹृਦਸ਼੍ਚ ਨ: । ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਪ੍ਰਤਿਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਮਿਵ ਕਰ੍षਕਾ: ।। ੨.੧੧੨.
ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸਿਪਾਹੀ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਬਦਲ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਸ੍ਥਾਪਯ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਹਿ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਲੋਕਸ੍ਯ ਪਰਿਪਾਲਨੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਇਹ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਕਾਇਮ ਕਰ; ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਕਾਕੁਤਸਥ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨ੍ਯਪਤਦ੍ ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਾਦਯੋਰ੍ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ । ਭृਸ਼ਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਮਾਸ ਰਾਮਮੇਵ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦ: ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ।
ਤਮਙ੍ਕੇ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਨਲਿਨਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਤ੍ਤਹਂਸਸ੍ਵਰਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਠਾ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਸਤ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਆਗਤਾ ਤ੍ਵਾਮਿਯਂ ਬੁਦ੍ਧਿ: ਸ੍ਵਜਾ ਵੈਨਯਿਕੀ ਚ ਯਾ । ਭृਸ਼ਮੁਤ੍ਸਹਸੇ ਤਾਤ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਪृਥਿਵੀਮਪਿ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ।
ਅਮਾਤ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: । ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਮ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸੁਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਪਿ ਕਾਰਯ ।। ੨.੧੧੨.
ਮੰਤਰੀਆਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਰ ਕੰਮ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕਰ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਪੇਯਾਦ੍ਵਾ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਵਾ ਹਿਮਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਅਤੀਯਾਤ੍ ਸਾਗਰੋ ਵੇਲਾਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮਹਂ ਪਿਤੁ: ।। ੨.੧੧੨.
ਚਾਂਦ ਤੋਂ ਚਮਕ ਜਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਿਮਾਚਲ ਆਪਣਾ ਹਿਮ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਿਤੀ ਕਸਮ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗਾ।
ਕਾਮਾਦ੍ਵਾ ਤਾਤ ਲੋਭਾਦ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁਭ੍ਯਮਿਦਂ ਕृਤਮ੍ । ਨ ਤਨ੍ਮਨਸਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਵ੍ਯਂ ਚ ਮਾਤृਵਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਮਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾ ਰੱਖ, ਤੇ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤੋ।
ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਭਰਤ: ਕੌਸਲ੍ਯਾਸੁਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਤੇਜਸਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿਪਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਜਦ ਰਾਮ ਐਸਾ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਅਧਿਰੋਹਾਰ੍ਯ ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦੁਕੇ ਹੇਮਭੂषਿਤੇ । ਏਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਵਿਧਾਸ੍ਯਤ: ।। ੨.੧੧੨.
ਹੇ ਵਡਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਪਉੜੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ; ਇਹ ਪਉੜੀਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਗੀਆਂ।