ਸ ਤੁ ਰਾਮਮਵੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਨਾ: । ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮੁਪਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭੂਮਾਵੇਵਾਸ੍ਤਰਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚਟਾਈ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਆਪ ਉਸ 'ਤੇ ਲਟ ਗਿਆ।
ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮੋ ਰਾਜਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮ: । ਕਿਂ ਮਾਂ ਭਰਤ ਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਤਾਤ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਰਾਮ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਤੇਜਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯੇਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਨਰਾਨ੍ ਰੋਦ੍ਧੁਮਿਹਾਰ੍ਹਤਿ । ਨ ਤੁ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਭਿषਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਧਿ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਸ਼ਨੇ ।। ੨.੧੧੧.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਬੈਠਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਹਿਤ੍ਵੈਤਦ੍ਦਾਰੁਣਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਪੁਰਵਰ੍ਯ੍ਯਾਮਿਤ: ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਯਾਹਿ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੧੧.
ਉਠੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵ੍ਰਤ ਛੱਡੋ; ਰਾਘਵ, ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜਾਓ।
ਆਸੀਨਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਭਰਤ: ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ । ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਤ: ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਿਮਾਰ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਥ ।। ੨.੧੧੧.
ਪਰ ਭਰਤ, ਬੈਠਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?
ਤੇ ਤਮੂਚੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੌਰਜਾਨਪਦਾ ਜਨਾ: । ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਭਿਜਾਨੀਮ: ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਦਤਿ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੧੧.
ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਘਵ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏषੋ ऽਪਿ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗ: ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਅਤ ਏਵ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ: ਸ੍ਮੋ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤੁਮਞ੍ਜਸਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਇਹ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤੇषਾਮਾਜ੍ਞਾਯ ਵਚਨਂ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਏਵਂ ਨਿਬੋਧ ਵਚਨਂ ਸੁਹृਦਾਂ ਧਰ੍ਮਚਕ੍ਸ਼ੁषਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਏਤਚ੍ਚੈਵੋਭਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾਂ ਚ ਸ੍ਪृਸ਼ ਤਥੋਦਕਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਉਠ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ।
ਅਥੋਤ੍ਥਾਯ ਜਲਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ਪਰਿषਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ੍ਤਥਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਫਿਰ ਉਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਭ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਜਥੇ ਸੁਣਨ।'
ਨ ਯਾਚੇ ਪਿਤਰਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਾਮਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਆਰ੍ਯਂ ਪਰਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਨਾਨੁਜਾਨਾਮਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ; ਉੱਚ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਵਸ਼੍ਯਂ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚ: । ਅਹਮੇਵ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾ ਵਨੇ ।। ੨.੧੧੧.
ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਤਥ੍ਯੇਨ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਮਿਤ: । ਉਵਾਚ ਰਾਮ: ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ।
ਵਿਕ੍ਰੀਤਮਾਹਿਤਂ ਕ੍ਰੀਤਂ ਯਤ੍ ਪਿਤ੍ਰਾ ਜੀਵਤਾ ਮਮ । ਨ ਤਲ੍ਲੋਪਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਾ ਭਰਤੇਨ ਵਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਦਿਲੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਰਤ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਅਪਧਿਰ੍ਨ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਵਨਵਾਸੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤ: । ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮੇ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਫਰਤ ਨਹੀਂ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਸਹੀ ਆਖਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ।
ਜਾਨਾਮਿ ਭਰਤਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਗੁਰੁਸਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਭਰਤ ਸਬਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਵੱਡੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਵਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤ: ਪੁਨ: । ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸਹ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ: ਪਤਿਰੁਤ੍ਤਮ: ।। ੨.੧੧੧.
ਇਸ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ।
ਵृਤੋ ਰਾਜਾ ਹਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਯਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਅਨृਤਨ੍ਮੋਚਯਾਨੇਨ ਪਿਤਰਂ ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਾਅਦਾ ਮੰਨਿਆ; ਭਰਤ, ਪਿਤਾ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਮਪ੍ਰਤਿਮਤੇਜੋਭ੍ਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ । ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ: ਸਙ੍ਗਮਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਵੇਤਾ ਮਹਰ੍षਯ: ।। ੨.੧੧੨.
ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵृषਿਗਣਾ: ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਰ੍षਯ: । ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੌ ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸਿਰੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਸ ਧਨ੍ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੌ ਧਰ੍ਮਵਿਕ੍ਰਮੌ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਯਂ ਹਿ ਸਮ੍ਭਾषਾਮੁਭਯੋ: ਸ੍ਪृਹਯਾਮਹੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਹ ਧਨਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਐਸੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਤਸ੍ਤ੍ਵृषਿਗਣਾ: ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਵਧੈषਿਣ: । ਭਰਤਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਮਿਤ੍ਯੂਚੁ: ਸਙ੍ਗਤਾ ਵਚ: ।। ੨.੧੧੨.
ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਭਰਤ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਕੁਲੇ ਜਾਤ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਮਹਾਵृਤ੍ਤ ਮਹਾਯਸ਼: । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤੇ ਪਿਤਰਂ ਯਦ੍ਯਵੇਕ੍ਸ਼ਸੇ ।। ੨.੧੧੨.
ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।
ਸਦਾਨृਣਮਿਮਂ ਰਾਮਂ ਵਯਮਿਚ੍ਛਾਮਹੇ ਪਿਤੁ: । ਅਨृਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਗਤ: ।। ੨.੧੧੨.
ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਰਹਿਤ ਰਹੇ; ਕੈਕੇਈ ਕਰਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਗਤਿ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਏਤਾਵਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ: ਸਮਹਰ੍षਯ: । ਰਾਜਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਾਂਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਂ ਗਤਾ: ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਕੇ, ਗੰਧਰਵ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਹ੍ਲਾਦਿਤਸ੍ਤੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਭੇਨ ਸ਼ੁਭਦਰ੍ਸ਼ਨ: । ਰਾਮ: ਸਂਹृष੍ਟਵਦਨਸ੍ਤਾਨृषੀਨਭ੍ਯਪੂਜਯਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਭ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਰਸ੍ਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਰਤ: ਸ ਵਾਚਾ ਸਜ੍ਜਮਾਨਯਾ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਘਵਂ ਪੁਨਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਕੰਪਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ।
ਰਾਜਧਰ੍ਮਮਨੁਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕੁਲਧਰ੍ਮਾਨੁਸਨ੍ਤਤਿਮ੍ । ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਮਮ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚ ਯਾਚਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੨.
ਰਾਜ ਦੇ ਫਰਜ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਕਾਕੁਤਸਥ।
ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਸੁਮਹਦ੍ਰਾਜ੍ਯਮਹਮੇਕਸ੍ਤੁ ਨੋਤ੍ਸਹੇ । ਪੌਰਜਾਨਪਦਾਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਾਨ੍ ਰਞ੍ਜਯਿਤੁਂ ਤਥਾ ।। ੨.੧੧੨.
ਇਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ।