ਇਮਾ ਹਿ ਤੇ ਪਰਿषਦ: ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤਥਾ । ਏषੁ ਤਾਤ ਚਰਨ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ: ਸਤਾਙ੍ਗਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਭ ਸਭਾ, ਜਥੇ ਅਤੇ ਦੁਜਾ, ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।
ਵृਦ੍ਧਾਯਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾਯਾ ਮਾਤੁਰ੍ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤੁਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ: ਸਤਾਙ੍ਗਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਅਣਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚ: ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਾਚਮਾਨਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਕ੍ਰਮ ।। ੨.੧੧੧.
ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।
ਏਵਂ ਮਧੁਰਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਣਾ ਰਾਘਵ: ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਮਾਸੀਨਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ: ।। ੨.੧੧੧.
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ, ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪ ਬੈਠੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਨ੍ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਵृਤ੍ਤਂ ਤਨਯੇ ਕੁਰੁਤ: ਸਦਾ । ਨ ਸੁਪ੍ਰਤਿਕਰਂ ਤਤ੍ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮਾਂ-ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮਾਂ-ਪਿਓ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ੍ਨਾਪਨੋਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦੇਨ ਤਥਾ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਨੇਨ ਚ ।। ੨.੧੧੧.
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾਉਣ-ਪਹਿਨਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ ਹਿ ਰਾਜਾ ਜਨਯਿਤਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮਮ । ਆਜ੍ਞਾਤਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜਣਨਹਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਆਗਿਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਣਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਭਰਤ: ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਉਵਾਚ ਪਰਮੋਦਾਰ: ਸੂਤਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਮਨਾ: ।। ੨.੧੧੧.
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰਥੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਮੇ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕੁਸ਼ਾਨਾਸ੍ਤਰ ਸਾਰਥੇ । ਆਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਾਵਨ੍ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਇੱਥੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਘਾਸਾਂ ਜਲਦੀ ਵਿਛਾ ਦੇ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਅਨਾਹਾਰੋ ਨਿਰਾਲੋਕੋ ਧਨਹੀਨੋ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜ: । ਸ਼ੇष੍ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ਼ਾਲਾਯਾ ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੁਜਾ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਝੋਪੜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਟਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਸ ਤੁ ਰਾਮਮਵੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਨਾ: । ਕੁਸ਼ੋਤ੍ਤਰਮੁਪਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਭੂਮਾਵੇਵਾਸ੍ਤਰਤ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਕੁਸ਼ ਦੀ ਚਟਾਈ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਵਿਛਾ ਕੇ, ਆਪ ਉਸ 'ਤੇ ਲਟ ਗਿਆ।
ਤਮੁਵਾਚ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮੋ ਰਾਜਰ੍षਿਸਤ੍ਤਮ: । ਕਿਂ ਮਾਂ ਭਰਤ ਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਤਾਤ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਰਾਮ, ਜੋ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਤੇਜਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹ੍ਯੇਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨ ਨਰਾਨ੍ ਰੋਦ੍ਧੁਮਿਹਾਰ੍ਹਤਿ । ਨ ਤੁ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਾਭਿषਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਿਧਿ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਸ਼ਨੇ ।। ੨.੧੧੧.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਬੈਠਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਨਹੀਂ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਹਿਤ੍ਵੈਤਦ੍ਦਾਰੁਣਂ ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਪੁਰਵਰ੍ਯ੍ਯਾਮਿਤ: ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਯਾਹਿ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੧੧.
ਉਠੋ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਕਠੋਰ ਵ੍ਰਤ ਛੱਡੋ; ਰਾਘਵ, ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜਾਓ।
ਆਸੀਨਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਭਰਤ: ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ । ਉਵਾਚ ਸਰ੍ਵਤ: ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਿਮਾਰ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਥ ।। ੨.੧੧੧.
ਪਰ ਭਰਤ, ਬੈਠਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?
ਤੇ ਤਮੂਚੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪੌਰਜਾਨਪਦਾ ਜਨਾ: । ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਭਿਜਾਨੀਮ: ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਦਤਿ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੧੧.
ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਅਸੀਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਰਾਘਵ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏषੋ ऽਪਿ ਹਿ ਮਹਾਭਾਗ: ਪਿਤੁਰ੍ਵਚਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਅਤ ਏਵ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤਾ: ਸ੍ਮੋ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤੁਮਞ੍ਜਸਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਇਹ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ ਤੋਂ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।
ਤੇषਾਮਾਜ੍ਞਾਯ ਵਚਨਂ ਰਾਮੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਏਵਂ ਨਿਬੋਧ ਵਚਨਂ ਸੁਹृਦਾਂ ਧਰ੍ਮਚਕ੍ਸ਼ੁषਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਏਤਚ੍ਚੈਵੋਭਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮਾਂ ਚ ਸ੍ਪृਸ਼ ਤਥੋਦਕਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਉਠ, ਵੱਡੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ।
ਅਥੋਤ੍ਥਾਯ ਜਲਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ਪਰਿषਦੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ੍ਤਥਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਫਿਰ ਉਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਭ ਸਭਾ, ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਜਥੇ ਸੁਣਨ।'
ਨ ਯਾਚੇ ਪਿਤਰਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਾਨੁਸ਼ਾਸਾਮਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਆਰ੍ਯਂ ਪਰਮਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਨਾਨੁਜਾਨਾਮਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ, ਨਾ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ; ਉੱਚ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਯਦਿ ਤ੍ਵਵਸ਼੍ਯਂ ਵਸ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਚ ਪਿਤੁਰ੍ਵਚ: । ਅਹਮੇਵ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਮਾ ਵਨੇ ।। ੨.੧੧੧.
ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ।
ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯ ਤਥ੍ਯੇਨ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਸ੍ਮਿਤ: । ਉਵਾਚ ਰਾਮ: ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪੌਰਜਾਨਪਦਂ ਜਨਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਭਰਤ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ।
ਵਿਕ੍ਰੀਤਮਾਹਿਤਂ ਕ੍ਰੀਤਂ ਯਤ੍ ਪਿਤ੍ਰਾ ਜੀਵਤਾ ਮਮ । ਨ ਤਲ੍ਲੋਪਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯਾ ਵਾ ਭਰਤੇਨ ਵਾ ।। ੨.੧੧੧.
ਜੋ ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਦਿਲੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਾ ਮੈਂ, ਨਾ ਭਰਤ, ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਅਪਧਿਰ੍ਨ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਵਨਵਾਸੇ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤ: । ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਚ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਮੇ ਸੁਕृਤਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਫਰਤ ਨਹੀਂ; ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਜੋ ਸਹੀ ਆਖਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ।
ਜਾਨਾਮਿ ਭਰਤਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਗੁਰੁਸਤ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧੇ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਭਰਤ ਸਬਰ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਵੱਡੇ, ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਵਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤ: ਪੁਨ: । ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਸਹ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ: ਪਤਿਰੁਤ੍ਤਮ: ।। ੨.੧੧੧.
ਇਸ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ।
ਵृਤੋ ਰਾਜਾ ਹਿ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਯਾ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਕृਤਮ੍ । ਅਨृਤਨ੍ਮੋਚਯਾਨੇਨ ਪਿਤਰਂ ਤਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਵਾਅਦਾ ਮੰਨਿਆ; ਭਰਤ, ਪਿਤਾ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਝੂਠ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਗਿਆਰਾਂਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਮਪ੍ਰਤਿਮਤੇਜੋਭ੍ਯਾਂ ਭ੍ਰਾਤृਭ੍ਯਾਂ ਰੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ । ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ: ਸਙ੍ਗਮਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਵੇਤਾ ਮਹਰ੍षਯ: ।। ੨.੧੧੨.
ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।