ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਹृष੍ਟਾ ਮੁਨਿਂ ਤਮਨੁਮਾਨ੍ਯ ਚ । ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਸਮਾਨਾਕ੍ਸ਼ਂ ਪਦ੍ਮਗਰ੍ਭਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ । ਤਤ: ਸਾ ਗृਹਮਾਗਮ੍ਯ ਦੇਵੀ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।। ੨.੧੧੦.
ਮੁਨੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਤੇ ਚਿਹਰਾ ਕਮਲ ਦੇ ਕੌਏ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਉਹ ਘਰ ਆਈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਤੁ ਗਰਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਦਤ੍ਤੋ ਗਰ੍ਭਜਿਘਾਂਸਯਾ । ਗਰੇਣ ਸਹ ਤੇਨੈਵ ਜਾਤ: ਸ ਸਗਰੋ ऽਭਵਤ੍ ।। ੨.੧੧੦.
ਪਰ ਸਹੇਲੀ ਨੇ, ਦੂਜੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਦਵਾਈ ਸਮੇਤ ਹੀ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਸਗਰ ਬਣਿਆ।
ਸ ਰਾਜਾ ਸਗਰੋ ਨਾਮ ਯ: ਸਮੁਦ੍ਰਮਖਾਨਯਤ੍ । ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰ੍ਵਣਿ ਵੇਗੇਨ ਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ਤਮਿਮਾ: ਪ੍ਰਜਾ: ।। ੨.੧੧੦.
ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਗਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਦਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ।
ਅਸਮਞ੍ਜਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੋਭੂਤ੍ ਸਗਰਸ੍ਯੇਤਿ ਨ: ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਜੀਵਨ੍ਨੇਵ ਸ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤੁ ਨਿਰਸ੍ਤ: ਪਾਪਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ।। ੨.੧੧੦.
ਸਗਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸਮੰਜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।
ਅਂਸ਼ੁਮਾਨਪਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਭੂਦਸਮਞ੍ਜਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਵਾਨ੍ । ਦਿਲੀਪੋਂ ऽਸ਼ੁਮਤ: ਪੁਤ੍ਰੋ ਦਿਲੀਪਸ੍ਯ ਭਗੀਰਥ: ।। ੨.੧੧੦.
ਅਸਮੰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰ ਸੀ। ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਸੀ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਗੀਰਥ ਸੀ।
ਭਗੀਰਥਾਤ੍ ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਾ ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ: । ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਭੂਦ੍ਰਘੁਰ੍ਯੇਨ ਤੁ ਰਾਘਵਾ: ।। ੨.੧੧੦.
ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋਈ। ਕਕੁਤਸਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।
ਰਘੋਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧ: ਪੁਰੁषਾਦਕ: । ਕਲ੍ਮਾषਪਾਦ: ਸੌਦਾਸ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਥਿਤੋ ਭੁਵਿ ।। ੨.੧੧੦.
ਰਘੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ, ਸੌਦਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਮਾषਪਾਦਪੁਤ੍ਰੋ ऽਭੂਚ੍ਛਙ੍ਖਣਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤ: । ਯਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਹਸੈਨ੍ਯੋ ਵ੍ਯਨੀਨਸ਼ਤ੍ ।। ੨.੧੧੦.
ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸ਼ਙ੍ਖਣਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਭੂਚ੍ਛੂਰ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨ: । ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣ ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ: ।। ੨.੧੧੦.
ਸ਼ੰਖਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਵਰਨ ਸੀ, ਤੇ ਅਗਨੀਵਰਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਸੀ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਸ੍ਯ ਮਰੁ: ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਰੋ: ਪੁਤ੍ਰ: ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਕ: । ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਕਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਭੂਦਮ੍ਬਰੀषੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿ: ।। ੨.੧੧੦.
ਸ਼ੀਘਰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁ ਸੀ, ਮਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼ਰੁਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ।
ਅਮ੍ਬਰੀषਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਭੂਨ੍ਨਹੁष: ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮ: । ਨਹੁषਸ੍ਯ ਚ ਨਾਭਾਗ: ਪੁਤ੍ਰ: ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕ: ।। ੨.੧੧੦.
ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ। ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੀ।
ਅਜਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਭਾਗਸ੍ਯ ਸੁਤਾਵੁਭੌ । ਅਜਸ੍ਯ ਚੈਵ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ: ਸੁਤ: ।। ੨.੧੧੦.
ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਅਜ ਤੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਅਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ऽਸਿ ਦਾਯਾਦੋ ਰਾਮ ਇਤ੍ਯਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤ: । ਤਦ੍ਗृਹਾਣ ਸ੍ਵਕਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵੇਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਜਨਂ ਨृਪ ।। ੨.੧੧੦.
ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਵਾਰਸ ਹੈਂ, ਤੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ, ਰਾਜਨ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਭਵਤਿ ਪੂਰ੍ਵਜ: । ਪੂਰ੍ਵਜੇ ਨਾਵਰ: ਪੁਤ੍ਰੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯੇ ऽਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੧੦.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਸ ਰਾਘਵਾਣਾਂ ਕੁਲਧਰ੍ਮਮਾਤ੍ਮਨ: ਸਨਾਤਨਂ ਨਾਦ੍ਯ ਵਿਹਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਪ੍ਰਭੂਤਰਤ੍ਨਾਮਨੁਸ਼ਾਧਿ ਮੇਦਿਨੀਂ ਪ੍ਰਭੂਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਂ ਪਿਤृਵਨ੍ਮਹਾਯਸ਼: ।। ੨.੧੧੦.
ਤੂੰ ਅੱਜ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰ। ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਸਨ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਦਸਵੇਂ ਸर्ग ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਏਕਾਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਰਾਮਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜਪੁਰੋऺਹਿਤ: । ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧਰ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਨਰੇਵਾਪਰਂ ਵਚ: ।। ੨.੧੧੧.
ਫਿਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ, ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਰ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਜਾਤਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਗੁਰਵਸ੍ਤ੍ਰਯ: । ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਚ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੧੧.
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਹਨ: ਅਚਾਰਯ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ।
ਪਿਤਾ ਹ੍ਯੇਨਂ ਜਨਯਤਿ ਪੁਰੁषਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਦਦਾਤਿ ਚਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਗੁਰੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੧੧.
ਪਿਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਅਚਾਰਯ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ 'ਗੁਰੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਹਂ ਤੇ ਪਿਤੁਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਤਵ ਚੈਵ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਮਮ ਤ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ: ਸਤਾਙ੍ਗਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਅਚਾਰਯ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟੇਗਾ।
ਇਮਾ ਹਿ ਤੇ ਪਰਿषਦ: ਸ਼੍ਰੇਣਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤਥਾ । ਏषੁ ਤਾਤ ਚਰਨ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ: ਸਤਾਙ੍ਗਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਸਭ ਸਭਾ, ਜਥੇ ਅਤੇ ਦੁਜਾ, ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।
ਵृਦ੍ਧਾਯਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾਯਾ ਮਾਤੁਰ੍ਨਾਰ੍ਹਸ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤੁਮ੍ । ਅਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਵਚਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇ: ਸਤਾਙ੍ਗਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਅਣਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚ: ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਯਾਚਮਾਨਸ੍ਯ ਰਾਘਵ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤ੍ਤੇਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਕ੍ਰਮ ।। ੨.੧੧੧.
ਭਰਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ।
ਏਵਂ ਮਧੁਰਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਣਾ ਰਾਘਵ: ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਮਾਸੀਨਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ: ।। ੨.੧੧੧.
ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਿਆ, ਤਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪ ਬੈਠੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਨ੍ਮਾਤਾਪਿਤਰੌ ਵृਤ੍ਤਂ ਤਨਯੇ ਕੁਰੁਤ: ਸਦਾ । ਨ ਸੁਪ੍ਰਤਿਕਰਂ ਤਤ੍ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਯਤ੍ਕृਤਮ੍ ।। ੨.੧੧੧.
ਮਾਂ-ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਮਾਂ-ਪਿਓ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਲ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਾਨੇਨ ਸ੍ਨਾਪਨੋਚ੍ਛਾਦਨੇਨ ਚ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦੇਨ ਤਥਾ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਨੇਨ ਚ ।। ੨.੧੧੧.
ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨ੍ਹਾਉਣ-ਪਹਿਨਾਉਣ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ ਹਿ ਰਾਜਾ ਜਨਯਿਤਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮਮ । ਆਜ੍ਞਾਤਂ ਯਨ੍ਮਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨ ਤਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਜਣਨਹਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਆਗਿਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਣਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਭਰਤ: ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਉਵਾਚ ਪਰਮੋਦਾਰ: ਸੂਤਂ ਪਰਮਦੁਰ੍ਮਨਾ: ।। ੨.੧੧੧.
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਰਥੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਮੇ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕੁਸ਼ਾਨਾਸ੍ਤਰ ਸਾਰਥੇ । ਆਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਾਵਨ੍ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਹੇ ਸਾਰਥੀ, ਇੱਥੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਘਾਸਾਂ ਜਲਦੀ ਵਿਛਾ ਦੇ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਅਨਾਹਾਰੋ ਨਿਰਾਲੋਕੋ ਧਨਹੀਨੋ ਯਥਾ ਦ੍ਵਿਜ: । ਸ਼ੇष੍ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ਼ਾਲਾਯਾ ਯਾਵਨ੍ਨ ਪ੍ਰਤਿਯਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੧੧.
ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਦੁਜਾ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਝੋਪੜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਟਾਂਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।