ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ऺਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਮਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਹ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੈਰ੍ਨृਸ਼ਂਸੈਰ੍ਲੁਬ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਭਿ: ।। ੨.੧੦੯.
ਜੇ ਰਾਜਧਰਮ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਨਿਰਦਈ, ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਜਧਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਕਾਯੇਨ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਮਨਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯ ਚ । ਅਨृਤਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਚਾਹ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਪਾਤਕਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ।
ਭੂਮਿ: ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ: ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਚਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਭਜੇਤ ਤਤ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਧਰਤੀ, ਇੱਜ਼ਤ, ਮਾਣ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਹ੍ਯਨਾਰ੍ਯਮੇਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਦ੍ਭਵਾਨਵਧਾਰ੍ਯ੍ਯ ਮਾਮ੍ । ਆਹ ਯੁਕ੍ਤਿਕਰੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰਿਦਂ ਭਦ੍ਰਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਹ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹਟਣ ਲਈ ਆਖੋ ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰੋ।
ਕਥਂ ਹ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਵਨਵਾਸਮਿਮਂ ਗੁਰੌ । ਭਰਤਸ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਚੋ ਹਿਤ੍ਵਾ ਗੁਰੋਰ੍ਵਚ: ।। ੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂ?
ਸ੍ਥਿਰਾ ਮਯਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਗੁਰੁਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪ੍ਰਹृष੍ਯਮਾਣਾ ਸਾ ਦੇਵੀ ਕੈਕੇਯੀ ਚਾਭਵਤ੍ਤਦਾ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੋ ਵਚਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਨਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਨੇਵਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਿਯਤਭੋਜਨ: । ਮੂਲੈ: ਪੁष੍ਪੈ: ਫਲੈ: ਪੁਣ੍ਯੈ: ਪਿਤऽਨ੍ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਤੇ ਸਯੰਮ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਰਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗੋ ऽਹਂ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇ । ਅਕੁਹ: ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ੍ਸਨ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯ੍ਯਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ: ।। ੨.੧੦੯.
ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਰਣਯੋਗ ਤੇ ਨਾ-ਕਰਨਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਯਚ੍ਛੁਭਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਭਾਗਿਨ: ।। ੨.੧੦੯.
ਇਹ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਸੋਮ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਰਤੂਨਾਮਾਹृਤ੍ਯ ਦੇਵਰਾਟ੍ ਤ੍ਰਿਦਿਵਙ੍ਗਤ: । ਤਪਾਂਸ੍ਯੁਗ੍ਰਾਣਿ ਚਾਸ੍ਥਾਯ ਦਿਵਂ ਯਾਤਾ ਮਹਰ੍षਯ: ।। ੨.੧੦੯.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਮृष੍ਯਮਾਣ: ਪੁਨਰੁਗ੍ਰਤੇਜਾ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿਕਵਾਕ੍ਯਹੇਤੁਮ੍ । ਅਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਂ ਨृਪਤੇਸ੍ਤਨੂਜੋ ਵਿਗਰ੍ਹਮਾਣੋ ਵਚਨਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇਜ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮਂ ਚ ਭੂਤਾਨੁਕਮ੍ਪਾਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਤਾਞ੍ਚ । ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਦੇਵਾਤਿਥਿਪੂਜਨਂ ਚ ਪਨ੍ਥਾਨਮਾਹੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦਿਵਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ: ।। ੨.੧੦੯.
ਸਚ, ਧਰਮ, ਸ਼ੌਰ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਇਆ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ, ਤੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੇਨੈਵਮਾਜ੍ਞਾਯ ਯਥਾਵਦਰ੍ਥਮੇਕੋਦਯਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾ: । ਧਰ੍ਮਂ ਚਰਨ੍ਤ: ਸਕਲਂ ਯਥਾਵਤ੍ ਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਲੋਕਾਗਮਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾ: ।। ੨.੧੦੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਦਾ ਚੌਕਸ ਰਹਿ ਕੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਨ੍ਦਾਮ੍ਯਹਂ ਕਰ੍ਮ ਪਿਤੁ: ਕृਤਂ ਤਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਮਗृਹ੍ਣਾਦ੍ਵਿषਮਸ੍ਥਬੁਦ੍ਧਿਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨਯੈਵਂਵਿਧਯਾ ਚਰਨ੍ਤਂ ਸੁਨਾਸ੍ਤਿਕਂ ਧਰ੍ਮਪਥਾਦਪੇਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਹ ਕੰਮ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਗਲਤ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਐਸੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਹਿ ਚੋਰ: ਸ ਤਥਾ ਹਿ ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਤਥਾਗਤਂ ਨਾਸ੍ਤਿਕਮਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਿ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿ ਯ: ਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਤਮ: ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਨ ਨਾਸ੍ਤਿਕੇਨਾਭਿਮੁਖੋ ਬੁਧ: ਸ੍ਯਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ, ਤਿਵੇਂ ਐਸਾ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ; ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਸਮਝੋ। ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਾ ਕਰੇ।
ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਜਨਾ: ਪੂਰ੍ਵਤਰੇ ਵਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਬਹੂਨਿ ਚਕ੍ਰੁ: । ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਦੇਮਂ ਚ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾ: ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਹੁਤਂ ਕृਤਂ ਚ ।। ੨.੧੦੯.
ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹਵਨ ਤੇ ਯਜਨ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮੇ ਰਤਾ: ਸਤ੍ਪੁਰੁषੈ: ਸਮੇਤਾਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵਿਨੋ ਦਾਨਗੁਣਪ੍ਰਧਾਨਾ: । ਅਹਿਂਸਕਾ ਵੀਤਮਲਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪੂਜ੍ਯਾ ਮੁਨਯ: ਪ੍ਰਧਾਨਾ: ।। ੨.੧੦੯.
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤਾਕਤਵਾਨ, ਦਾਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਅਹਿੰਸਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ — ਐਸੇ ਮੁਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਸਰੋषਂ ਰਾਮਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ । ਉਵਾਚ ਤਥ੍ਯਂ ਪੁਨਰਾਸ੍ਤਿਕਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਵਚ: ਸਾਨੁਨਯਂ ਚ ਵਿਪ੍ਰ: ।। ੨.੧੦੯.
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਨਿਰਭੀਕ ਸੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਸਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਵਚਨਂ ਬ੍ਰਵੀਮ੍ਯਹਂ ਨ ਨਾਸ੍ਤਿਕੋऽਹਂ ਨ ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਨ। ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਾਲਂ ਪੁਨਰਾਸ੍ਤਿਕੋऽਭਵਂ ਭਵੇਯ ਕਾਲੇ ਪੁਨਰੇਵ ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ।।੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਨਾ ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਫਿਰ ਨਾਸਤਿਕ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।
ਸ ਚਾਪਿ ਕਾਲੋ ऽਯਮੁਪਾਗਤ: ਸ਼ਨੈਰ੍ਯਥਾ ਮਯਾ ਨਾਸ੍ਤਿਕਵਾਗੁਦੀਰਿਤਾ । ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਰ੍ਥਂ ਤਵ ਰਾਮ ਕਾਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਤੁ ਮਯੈਤਦੀਰਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਪਰ, ਰਾਮ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਣ ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਨਵੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕਸੌ ਨੌਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਮਾਜ੍ਞਾਯ ਰਾਮਂ ਤਂ ਵਸਿष੍ਠ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਜਾਬਾਲਿਰਪਿ ਜਾਨੀਤੇ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗਤਾਗਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੧੦.
ਜਦੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਕਿਹਾ: "ਜਾਬਾਲੀ ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।"
ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤੁਕਾਮਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਾਮੇਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । ਇਮਾਂ ਲੋਕਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਲੋਕਨਾਥ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ।। ੨.੧੧੦.
ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਹੁਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸਲਿਲਮੇਵਾਸੀਤ੍ ਪृਥਿਵੀ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਤਤ: ਸਮਭਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਦੈਵਤੈ: ਸਹ । ਸ ਵਰਾਹਸ੍ਤਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਜ੍ਜਹਾਰ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।। ੨.੧੧੦.
ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਬਣੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਭਰਿਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੂਰ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਪਰ ਲਿਆਇਆ।
ਅਸृਜਚ੍ਚ ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਹ ਪੁਤ੍ਰੈ: ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿ: । ਆਕਾਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯ ਅਵ੍ਯਯ: ।। ੨.੧੧੦.
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾਈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਰੀਚਿ: ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਮਰੀਚੇ: ਕਾਸ਼੍ਯਪ: ਸੁਤ: ।। ੨.੧੧੦.
ਉਸ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਾਸ਼ਯਪ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਸ਼੍ਯਪਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਸੁਤ: । ਸ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ: ਪੂਰ੍ਵਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ੍ਤੁ ਮਨੋ: ਸੁਤ: ।। ੨.੧੧੦.
ਕਾਸ਼ਯਪ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਵਸਵਾਨ ਤੋਂ ਮਨੂ, ਜੋ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਮਨੂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਹੋਇਆ।
ਯਸ੍ਯੇਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਤ੍ਤਾ ਸਮृਦ੍ਧਾ ਮਨੁਨਾ ਮਹੀ । ਤਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਰਾਜਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ।। ੨.੧੧੦.
ਇਹ ਸੁਖੀ ਧਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ; ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਜਾਣੋ।
ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੋਸ੍ਤੁ ਸੁਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਰੇਵੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤ: । ਕੁਕ੍ਸ਼ੇਰਥਾਤ੍ਮਜੋ ऺਵੀਰੋ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿਰੁਦਪਦ੍ਯਤ ।। ੨.੧੧੦.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਕੁਕਸ਼ੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ੇਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬਾਣ: ਪੁਤ੍ਰ: ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਬਾਣਸ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੁਰਨਰਣ੍ਯੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾ: ।। ੨.੧੧੦.
ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਬਾਣਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਬਾਣਾ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਨਰਣਯ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।