ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਵਾਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਨਵਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਜਾਬਾਲੇਸ੍ਤੁ ਵਚ: ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮ: ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਂ ਵਰ: । ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਵਿਪਨ੍ਨਯਾ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਾਬਾਲੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਨੇ, ਘਣੀ ਭਕਤੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਵਾਨ੍ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਕਾਮਾਰ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਯਦਿਹੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ । ਅਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਪਥ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਇੱਛਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੋ ਬੋਲਿਆ, ਉਹ ਕਰਤਬ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ।
ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁष: ਪਾਪਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤ: । ਮਾਨਂ ਨ ਲਭਤੇ ਸਤ੍ਸੁ ਭਿਨ੍ਨਚਾਰਿਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ: ।। ੨.੧੦੯.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬੇਰੋਕ-ਟੋਕ, ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਕੁਲੀਨਮਕੁਲੀਨਂ ਵਾ ਵੀਰਂ ਪੁਰੁषਮਾਨਿਨਮ੍ । ਚਾਰਿਤ੍ਰਮੇਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ੁਚਿਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ऽਸ਼ੁਚਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਉਹ ਚਾਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ, ਵਿਰਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ।
ਅਨਾਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼: ਸ਼ੌਚਾਦ੍ਧੀਨਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਿ: । ਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਵਦਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੋ ਦੁ:ਸ਼ੀਲ: ਸ਼ੀਲਵਾਨਿਵ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੋ ਅਰੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਰੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਲਕੜੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਮੰਦ ਚਰਿਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ—
ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਵੇषੇਣ ਯਦੀਮਂ ਲੋਕਸਙ੍ਕਰਮ੍ । ਅਭਿਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਸ਼ੁਭਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਅਧਰਮ ਕਰਾਂ, ਚੰਗਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਸ਼੍ਚੇਤਯਾਨ: ਪੁਰੁष: ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ: । ਬਹੁਮਂਸ੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਲੋਕੇ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਲੋਕਦੂषਣਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕਰਤਬ ਤੇ ਅਕਰਤਬ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੰਦ ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਮੰਨ ਲਵੇਗਾ।
ਕਸ੍ਯ ਧਾਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਕੇਨ ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍ । ਅਨਯਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੋ ਹਿ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹੀਨਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਯਾ ।। ੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਕਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਕਾਮਵृਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਲੋਕ: ਕृਤ੍ਸ੍ਨ: ਸਮੁਪਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਾ: ਸਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨਸ੍ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਾ: ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾ: ।। ੨.੧੦੯.
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਚਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਮੇਵਾਨृਸ਼ਂਸਞ੍ਚ ਰਾਜਵृਤ੍ਤਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯੇ ਲੋਕ: ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤ: ।। ੨.੧੦੯.
ਸੱਚ ਤੇ ਦਇਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਕਰਤੱਬ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਵੀ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵੀ ਸੱਚ ਤੇ ਖੜੀ ਹੈ।
ऋषਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਹਿ ਮੇਨਿਰੇ । ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਹਿ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਉਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਸਰ੍ਪ੍ਪਾਨ੍ਨਰਾਦਨृਤਵਾਦਿਨ: । ਧਰ੍ਮ: ਸਤ੍ਯਂ ਪਰੋ ਲੋਕੇ ਮੂਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਚੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਸੱਪ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਮੇਵੇਸ਼੍ਵਰੋ ਲੋਕੇ ਸਤ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰਿਤਾ ਸਦਾ । ਸਤ੍ਯਮੂਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਨ ਤੇ ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਦਤ੍ਤਮਿष੍ਟਂ ਹੁਤਂ ਚੈਵ ਤਪ੍ਤਾਨਿ ਚ ਤਪਾਂਸਿ ਚ । ਵੇਦਾ: ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਪਰੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਦਾਨ, ਯਜ, ਹੋਮ ਤੇ ਤਪ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਕ: ਪਾਲਯਤੇ ਲੋਕਮੇਕ: ਪਾਲਯਤੇ ਕੁਲਮ੍ । ਮਜ੍ਜਤ੍ਯੇਕੋ ਹਿ ਨਿਰਯ ਏਕ: ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਹੀਯਤੇ ।। ੨.੧੦੯.
ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋ ऽਹਂ ਪਿਤੁਰ੍ਨਿਯੋਗਨ੍ਤੁ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨਾਨੁਪਾਲਯੇ । ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵ: ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯੇਨ ਸਮਯੀਕृਤ: ।। ੨.੧੦੯.
ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੰਨਿਆ? ਜਦ ਮੈਂ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੱਚ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਨੈਵ ਲੋਭਾਨ੍ਨ ਮੋਹਾਦ੍ਵਾ ਨ ਹ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤਮੋਨ੍ਵਿਤ: । ਸੇਤੁਂ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਭੇਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਗੁਰੋ: ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵ: ।। ੨.੧੦੯.
ਨਾ ਤਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਦਾ ਪੂਲ ਨਹੀਂ ਟੋੜਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਸਨ੍ਧਸ੍ਯ ਸਤਸ਼੍ਚਲਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿਰਚੇਤਸ: । ਨੈਵ ਦੇਵਾ ਨ ਪਿਤਰ: ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਨ: ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਫਿਰ ਜਾਂਦਾ, ਝੂਠਾ ਤੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਭੀ ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਪਿਤਰ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ਮਮਿਮਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਭਾਰ: ਸਤ੍ਪੁਰੁषਾਚੀਰ੍ਣਸ੍ਤਦਰ੍ਥਮਭਿਮਨ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਆਪ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਥੇ ਲਈ।
ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ऺਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮਮਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਹ੍ਯਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੈਰ੍ਨृਸ਼ਂਸੈਰ੍ਲੁਬ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਭਿ: ।। ੨.੧੦੯.
ਜੇ ਰਾਜਧਰਮ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਨਿਰਦਈ, ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਰਾਜਧਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।
ਕਾਯੇਨ ਕੁਰੁਤੇ ਪਾਪਂ ਮਨਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯ ਚ । ਅਨृਤਂ ਜਿਹ੍ਵਯਾ ਚਾਹ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਪਾਤਕਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਕਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੇ ਕਦੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ।
ਭੂਮਿ: ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀ: ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਥਂ ਚਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਭਜੇਤ ਤਤ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਧਰਤੀ, ਇੱਜ਼ਤ, ਮਾਣ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਹ੍ਯਨਾਰ੍ਯਮੇਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਦ੍ਭਵਾਨਵਧਾਰ੍ਯ੍ਯ ਮਾਮ੍ । ਆਹ ਯੁਕ੍ਤਿਕਰੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰਿਦਂ ਭਦ੍ਰਂ ਕੁਰੁष੍ਵ ਹ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹਟਣ ਲਈ ਆਖੋ ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰੋ।
ਕਥਂ ਹ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ ਵਨਵਾਸਮਿਮਂ ਗੁਰੌ । ਭਰਤਸ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯਾਮਿ ਵਚੋ ਹਿਤ੍ਵਾ ਗੁਰੋਰ੍ਵਚ: ।। ੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦਾ ਵਚਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਵਾਂ?
ਸ੍ਥਿਰਾ ਮਯਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਤਾ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾ ਗੁਰੁਸਨ੍ਨਿਧੌ । ਪ੍ਰਹृष੍ਯਮਾਣਾ ਸਾ ਦੇਵੀ ਕੈਕੇਯੀ ਚਾਭਵਤ੍ਤਦਾ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੋ ਵਚਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਕੈਕਈ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਸੀ।
ਵਨਵਾਸਂ ਵਸਨ੍ਨੇਵਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਨਿਯਤਭੋਜਨ: । ਮੂਲੈ: ਪੁष੍ਪੈ: ਫਲੈ: ਪੁਣ੍ਯੈ: ਪਿਤऽਨ੍ ਦੇਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਤੇ ਸਯੰਮ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੜਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਰਤ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਤਰਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗੋ ऽਹਂ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇ । ਅਕੁਹ: ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ੍ਸਨ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯ੍ਯਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ: ।। ੨.੧੦੯.
ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਰਣਯੋਗ ਤੇ ਨਾ-ਕਰਨਯੋਗ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਮਿਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਯਚ੍ਛੁਭਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਭਾਗਿਨ: ।। ੨.੧੦੯.
ਇਹ ਕਰਮ-ਭੂਮੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਸੋਮ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਰਤੂਨਾਮਾਹृਤ੍ਯ ਦੇਵਰਾਟ੍ ਤ੍ਰਿਦਿਵਙ੍ਗਤ: । ਤਪਾਂਸ੍ਯੁਗ੍ਰਾਣਿ ਚਾਸ੍ਥਾਯ ਦਿਵਂ ਯਾਤਾ ਮਹਰ੍षਯ: ।। ੨.੧੦੯.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।