ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ: ਕੁਸ਼ਲਮਤਿਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਹਾਯ: ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਮ ਵਿਦਿਤ: ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਰਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤਨਯਵਰਾ ਵਯਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਤ੍ਯਸ੍ਥਂ ਭਰਤ ਚਰਾਮ ਮਾ ਵਿषਾਦਮ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ਲਵਾਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ — ਭਰਤ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤ ਸੌ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਅष੍ਟਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਜਾਬਾਲਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮ: । ਉਵਾਚ ਰਾਮਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਾਪੇਤਮਿਦਂ ਵਚ: ।। ੨.੧੦੮.
ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਸਾਧੁ ਰਾਘਵ ਮਾਭੂਤ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵਂ ਨਿਰਰ੍ਥਿਕਾ । ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯੇਵ ਹ੍ਯਾਰ੍ਯਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨ: ।। ੨.੧੦੮.
ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਰਾਘਵ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਐਸਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਕ: ਕਸ੍ਯ ਪੁਰੁषੋ ਬਨ੍ਧੁ: ਕਿਮਾਪ੍ਯਂ ਕਸ੍ਯ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਯਦੇਕੋ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰੇਕ ਏਵ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੮.
ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ? ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਚੇਤਿ ਰਾਮ ਸਜ੍ਜੇਤਯੋ ਨਰ: । ਉਨ੍ਮਤ੍ਤ ਇਵ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ।। ੨.੧੦੮.
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਮਾਂ' ਤੇ 'ਪਿਤਾ' ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਸਮਝੋ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ਤਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਨਰ: ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਸੇਤ੍ । ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਚ ਤਮਾਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇਤਾਪਰੇ ऽਹਨਿ ।। ੨.੧੦੮.
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਰਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ,
ਏਵਮੇਵ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਗृਹਂ ਵਸੁ । ਆਵਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਜ੍ਜਨਾ: ।। ੨.੧੦੮.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਸਿਰਫ ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਆਸ੍ਥਾਤੁਂ ਕਾਪਥਂ ਦੁ:ਖਂ ਵਿषਮਂ ਬਹੁਕਣ੍ਟਕਮ੍ ।। ੨.੧੦੮.
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ, ਔਖਾ ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਭਰਿਆ ਰਾਹ ਨਾ ਚੁਣ।
ਸਮृਦ੍ਧਾਯਾਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ਮਾਨਮਭਿषੇਚਯ । ਏਕਵੇਣੀ ਧਰਾ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨਗਰੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। ੨.੧੦੮.
ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣ; ਸ਼ਹਿਰ, ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਜਭੋਗਾਨਨੁਭਵਨ੍ ਮਹਾਰ੍ਹਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜ । ਵਿਹਰ ਤ੍ਵਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਯਥਾ ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿष੍ਟਪੇ ।। ੨.੧੦੮.
ਪਾਰਥਿਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਮਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸਵਰਗ-ਭੂਮੀ 'ਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਨ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਅਨ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਮਨ੍ਯ: ਸ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਰੁ ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੦੮.
ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜੋ ਆਖੇ, ਉਹੀ ਕਰ।
ਬੀਜਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਤਾ ਜਨ੍ਤੋ: ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਰੁਧਿਰਮੇਵ ਚ । ਸਂਯੁਕ੍ਤਮृਤੁਮਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਜਨ੍ਮ ਤਤ੍ ।। ੨.੧੦੮.
ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ ਜੀਵ ਦਾ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਤੇ ਲਾਲ ਰਸ; ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗਤ: ਸ ਨृਪਤਿਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਤੇਨ ਵੈ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰੇषਾ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਿਥ੍ਯਾ ਵਿਹਨ੍ਯਸੇ ।। ੨.੧੦੮.
ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਇਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਥਧਰ੍ਮਪਰਾ ਯੇ ਯੇ ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਨੇਤਰਾਨ੍ । ਤੇ ਹਿ ਦੁ:ਖਮਿਹ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਂ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਭੇਜਿਰੇ ।। ੨.੧੦੮.
ਜੋ ਲੋਕ ਧਨ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅष੍ਟਕਾ ਪਿਤृਦੈਵਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯਯਂ ਪ੍ਰਸृਤੋ ਜਨ: । ਅਨ੍ਨਸ੍ਯੋਪਦ੍ਰਵਂ ਪਸ਼੍ਯ ਮृਤੋ ਹਿ ਕਿਮਸ਼ਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੮.
ਲੋਕ ਅਸ਼ਟਕਾ ਰੀਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੇਖ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਯਦਿ ਭੁਕ੍ਤਮਿਹਾਨ੍ਯੇਨ ਦੇਹਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਸਤ: ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨ ਤਤ੍ ਪਥ੍ਯਸ਼ਨਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨.੧੦੮.
ਜੇ ਇੱਥੇ ਖਾਧਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਪਰਦੇਸੀ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਭੋਜਨ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਦਾਨਸਂਵਨਨਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਗ੍ਰਨ੍ਥਾ ਮੇਧਾਵਿਭਿ: ਕृਤਾ: । ਯਜਸ੍ਵ ਦੇਹਿ ਦੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਯਸ੍ਵ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ ।। ੨.੧੦੮.
ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲਈ ਬਣਾਏ ਹਨ: 'ਯਜਨ ਕਰ, ਦਾਨ ਦੇ, ਦীক্ষਾ ਲੈ, ਤਪ ਕਰ, ਬਾਹਰ ਆ ਜਾ।'
ਸ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਰਮਿਤ੍ਯੇਵ ਕੁਰੁ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮਹਾਮਤੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਯਤ੍ਤਦਾਤਿष੍ਠ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਪृष੍ਠਤ: ਕੁਰੁ ।। ੨.੧੦੮.
ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ 'ਚ ਰੱਖ ਕਿ 'ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ'; ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰ, ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ।
ਸ ਤਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀਮ੍ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀष੍ਵ ਭਰਤੇਨ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤ: ।। ੨.੧੦੮.
ਇਹ ਸਮਝ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ, ਭਰਤ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਲੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਵਾਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਨਵਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਜਾਬਾਲੇਸ੍ਤੁ ਵਚ: ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਮ: ਸਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾਂ ਵਰ: । ਉਵਾਚ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਵਿਪਨ੍ਨਯਾ ।। ੨.੧੦੯.
ਜਾਬਾਲੀ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਨੇ, ਘਣੀ ਭਕਤੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਭਵਾਨ੍ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਕਾਮਾਰ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਯਦਿਹੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ । ਅਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਪਥ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਸਮ੍ਮਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਇੱਛਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੋ ਬੋਲਿਆ, ਉਹ ਕਰਤਬ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਹੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ।
ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁष: ਪਾਪਾਚਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤ: । ਮਾਨਂ ਨ ਲਭਤੇ ਸਤ੍ਸੁ ਭਿਨ੍ਨਚਾਰਿਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ: ।। ੨.੧੦੯.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬੇਰੋਕ-ਟੋਕ, ਮੰਦ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਟੁੱਟੇ ਚਰਿਤਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
ਕੁਲੀਨਮਕੁਲੀਨਂ ਵਾ ਵੀਰਂ ਪੁਰੁषਮਾਨਿਨਮ੍ । ਚਾਰਿਤ੍ਰਮੇਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ੁਚਿਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ऽਸ਼ੁਚਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਉਹ ਚਾਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ, ਵਿਰਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਚਰਿਤਰ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ।
ਅਨਾਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼: ਸ਼ੌਚਾਦ੍ਧੀਨਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਿ: । ਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯਵਦਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੋ ਦੁ:ਸ਼ੀਲ: ਸ਼ੀਲਵਾਨਿਵ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੋ ਅਰੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਰੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਲਕੜੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ, ਜਾਂ ਮੰਦ ਚਰਿਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇ—
ਅਧਰ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਵੇषੇਣ ਯਦੀਮਂ ਲੋਕਸਙ੍ਕਰਮ੍ । ਅਭਿਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਸ਼ੁਭਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਜੇ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਅਧਰਮ ਕਰਾਂ, ਚੰਗਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਸ਼੍ਚੇਤਯਾਨ: ਪੁਰੁष: ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ: । ਬਹੁਮਂਸ੍ਯਤਿ ਮਾਂ ਲੋਕੇ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਲੋਕਦੂषਣਮ੍ ।। ੨.੧੦੯.
ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕਰਤਬ ਤੇ ਅਕਰਤਬ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮੰਦ ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਮੰਨ ਲਵੇਗਾ।
ਕਸ੍ਯ ਧਾਸ੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਕੇਨ ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍ । ਅਨਯਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੋ ਹਿ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹੀਨਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਯਾ ।। ੨.੧੦੯.
ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਕਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਾਂ? ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਕਾਮਵृਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਂ ਲੋਕ: ਕृਤ੍ਸ੍ਨ: ਸਮੁਪਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਾ: ਸਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨਸ੍ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਾ: ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਪ੍ਰਜਾ: ।। ੨.੧੦੯.
ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਚਲਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।