ਸਮਾਪ੍ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਾਨਿਯਮਃ ਪਤ੍ਨੀਗਣਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪੁਰੀਂ ਰਾਜਾ ਸਭृਤ੍ਯਬਲਵਾਹਨਃ ॥੧-੧੮-
ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਫੌਜ ਤੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਪੂਜਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਰਾਜ੍ਞਾ ਵੈ ਪृਥਿਵੀਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਮੁਦਿਤਾਃ ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਮੁਨਿਪੁਂਗਵਮ੍ ॥੧-੧੮-
ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ।
ਸ਼੍ਰੀਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਗृਹਾਣਿ ਪੁਰਾਤ੍ ਤਤਃ । ਬਲਾਨਿ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਨਿ ਚਕਾਸ਼ਿਰੇ ॥੧-੧੮-
ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਫੌਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਗਤੇषੁ ਪृਥਿਵੀਸ਼ੇषੁ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪੁਨਃ । ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪੁਰੀਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ ॥੧-੧੮-
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸਾਰ੍ਧਮृਸ਼ष੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਃ ਸੁਪੂਜਿਤਃ । ਅਮੁਗਮ੍ਯਮਾਨੋ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਸਾਨੁਯਾਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ ॥੧-੧੮-
ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਰਾਜਾ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਾਨਸਃ । ਉਵਾਸ ਸੁਖਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਤ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ॥੧-੧੮-
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਤਤੋ ਯਜ੍ਞੇ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ऋਤੂਨਾਂ षਟ੍ ਸਮਤ੍ਯਯੁਃ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਮਾਸੇ ਚੈਤ੍ਰੇ ਨਾਵਮਿਕੇ ਤਿਥੌ ॥੧-੧੮-
ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ; ਫਿਰ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਚੈਤ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਆਇਆ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇऽਦਿਤਿਦੈਵਤ੍ਯੇ ਸ੍ਵੋਚ੍ਚਸਂਸ੍ਥੇषੁ ਪਞ੍ਚਸੁ । ਗ੍ਰਹੇषੁ ਕਰ੍ਕਟੇ ਲਗ੍ਨੇ ਵਾਕ੍ਪਤਾਵਿਨ੍ਦੁਨਾ ਸਹ ॥੧-੧੮-
ਜਦੋਂ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਜੋ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਣੀ ਉੱਚੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਰਕ ਰਾਸੀ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰੋਦ੍ਯਮਾਨੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥਂ ਸਰ੍ਵਲੋਕਨਮਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਕੌਸਲ੍ਯਾਜਨਯਦ੍ ਰਾਮਂ ਦਿਵ੍ਯਲਕ੍ਸ਼ਣਸਂਯੁਤਮ੍ ॥੧-੧੮-
ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਚੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਿष੍ਣੋਰਰ੍ਧਂ ਮਹਾਭਾਗਂ ਪੁਤ੍ਰਮੈਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਨ੍ਦਨਮ੍ । ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਰਕ੍ਤੋष੍ਠਂ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਮ੍ ॥੧-੧੮-
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਲਾਲ ਹੋਠ, ਤੇ ਡੁੰਢੀ ਵਾਂਗ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ।
ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਤੇਨ ਪੁਤ੍ਰੇਣਾਮਿਤਤੇਜਸਾ । ਯਥਾ ਵਰੇਣ ਦੇਵਾਨਾਮਦਿਤਿਰ੍ਵਜ੍ਰਪਾਣਿਨਾ ॥੧-੧੮-
ਕੌਸਲਿਆ ਆਪਣੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵਜਰ ਪਕੜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦੀ ਸੀ।
ਭਰਤੋ ਨਾਮ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਂ ਜਜ੍ਞੇ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਮੁਦਿਤੋ ਗੁਣੈਃ ॥੧-੧੮-
ਭਰਤ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
ਅਥ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੌ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਜਨਯਤ੍ ਸੁਤੌ । ਵੀਰੌ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੌ ਵਿष੍ਣੋਰਰ੍ਧਸਮਨ੍ਵਿਤੌ ॥੧-੧੮-
ਫਿਰ ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ; ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਅੱਧੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ।
ਪੁष੍ਯੇ ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਭਰਤੋ ਮੀਨਲਗ੍ਨੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਧੀਃ । ਸਾਰ੍ਪੇ ਜਾਤੌ ਤੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਕੁਲੀਰੇऽਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਰਵੌ ॥੧-੧੮-
ਭਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਮੀਨ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ; ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਕਰਕ ਲਗਨ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਨਮਿਆ।
ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪृਥਕ੍ । ਗੁਣਵਨ੍ਤੋऽਨੁਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਰੁਚ੍ਯਾ ਪ੍ਰੋष੍ਠਪਦੋਪਮਾਃ ॥੧-੧੮-
ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਲਏ; ਉਹ ਸਭ ਗੁਣਵਾਨ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ, ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਂਗ।
ਜਗੁਃ ਕਲਂ ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨਨृਤੁਸ਼੍ਚਾਪ੍ਸਰੋਗਣਾਃ । ਦੇਵਦੁਨ੍ਦੁਭਯੋ ਨੇਦੁਃ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਖਾਤ੍ ਪਤਤ੍ ॥੧-੧੮-
ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਗਾਈ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡੁੰਢੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
ਗਾਯਨੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰਾਵਿਣ੍ਯੋ ਵਾਦਨੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪਰੈਃ । ਵਿਰੇਜੁਰ੍ਵਿਪੁਲਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥੧-੧੮-
ਮਿੱਠੀ ਗਾਇਕੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰਿਲੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਹਾਲ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪ੍ਰਦੇਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦਦੌ ਰਾਜਾ ਸੂਤਮਾਗਧਵਨ੍ਦਿਨਾਮ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਦਦੌ ਵਿਤ੍ਤਮ੍ ਗੋਧਨਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥੧-੧੮-
ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੂਤ, ਮਾਗਧ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਅਤੀਤ੍ਯੈਕਾਦਸ਼ਾਹਂ ਤੁ ਨਾਮਕਰ੍ਮ ਤਥਾਕਰੋਤ੍ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਰਾਮਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਭਰਤਂ ਕੈਕਯੀਸੁਤਮ੍ ॥੧-੧੮-
ਗਿਆਰਾਂ ਦਿਨ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਕੀਤਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ, ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਮਿਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਪਰਂ ਤਥਾ । ਵਸਿष੍ਠਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਨਾਮਾਨਿ ਕੁਰੁਤੇ ਤਦਾ ॥੧-੧੮-
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਮ ਰੱਖੇ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਭੋਜਯਾਮਾਸ ਪੌਰਾਜਾਨਪਦਾਨਪਿ । ਅਦਦਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਚ ਰਤ੍ਨੌਘਮਲਂ ਬਹੁ ॥੧-੧੮-
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਸ਼ਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ।
ਤੇषਾਂ ਜਨ੍ਮਕ੍ਰਿਯਾਦੀਨਿ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ । ਤੇषਾਂ ਕੇਤੁਰਿਵ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਮੋ ਰਤਿਕਰਃ ਪਿਤੁਃ ॥੧-੧੮-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ।
ਬਭੂਵ ਭੂਯੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰਿਵ ਸਮ੍ਮਤਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਵਿਦਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਾਃ ॥੧-੧੮-
ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਯੰਭੂ; ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਸਰ੍ਵੇ ਜ੍ਞਾਨੋਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮੁਦਿਤਾ ਗੁਣੈਃ । ਤੇषਾਮਪਿ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮਃ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਃ ॥੧-੧੮-
ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰਤ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਸੀ।
ਇष੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਃ । ਗਜਸ੍ਕਨ੍ਧੇऽਸ਼੍ਵਪृष੍ਠੇ ਚ ਰਥਚਰ੍ਯਾਸੁ ਸਮ੍ਮਤਃ ॥੧-੧੮-
ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ, ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ; ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਹਰ ਸੀ।
ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇ ਚ ਨਿਰਤਃ ਪਿਤੁਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣੇ ਰਤਃ । ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਃ ॥੧-੧੮-
ਉਹ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਲੋਕਰਾਮਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ । ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਿਯਕਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਤਃ ॥੧-੧੮-
ਲਕਸ਼ਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਬਹਿਃਪ੍ਰਾਣ ਇਵਾਪਰਃ । ਨ ਚ ਤੇਨ ਵਿਨਾ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਲਭਤੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ ॥੧-੧੮-
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਲਈ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਨਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕਦੇ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਮृष੍ਟਮਨ੍ਨਮੁਪਾਨੀਤਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਨ ਹਿ ਤਂ ਵਿਨਾ । ਯਦਾ ਹਿ ਹਯਮਾਰੂਢੋ ਮृਗਯਾਂ ਯਾਤਿ ਰਾਘਵਃ ॥੧-੧੮-
ਜਦੋਂ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਜਦੋਂ ਰਾਘਵ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦਾ,
ਅਥੈਨਂ ਪृष੍ਠਤੋऽਭ੍ਯੇਤਿ ਸਧਨੁਃ ਪਰਿਪਾਲਯਨ੍ । ਭਰਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਵਰਜੋ ਹਿ ਸਃ ॥੧-੧੮-
ਤਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਿੱਛੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ; ਭਰਤ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।