ਤਮृਤ੍ਵਿਜੋ ਨੈਗਮਯੂਥਵਲ੍ਲਭਾਸ੍ਤਦਾ ਵਿਂਸਜ੍ਞਾਸ਼੍ਰੁਕਲਾਸ਼੍ਚ ਮਾਤਰ: । ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਭਰਤਂ ਪ੍ਰਤੁष੍ਟੁਵੁ: ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਰਾਮਂ ਚ ਯਯਾਚਿਰੇ ਸਹ ।। ੨.੧੦੬.
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਜਾਰੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ, ਤੇ ਮਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਭਰਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਡੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸ਼ਤ ਛੇਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਆਦਿ ਕਾਵਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ।
thumb|ਸਪ੍ਤਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਪੁਨਰੇਵਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਤਂ ਭਰਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਗ੍ਰਜ: । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤਿਮਧ੍ਯੇ ऽਭਿਸਤ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੭.
ਭਰਤ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਉਪਪਨ੍ਨਮਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਮਭਾषਥਾ: । ਜਾਤ: ਪੁਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾਂ ਰਾਜਸਤ੍ਤਮਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਦਸ਼ਰਥ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਪੁਰਾ ਭ੍ਰਾਤ: ਪਿਤਾ ਨ: ਸ ਮਾਤਰਂ ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਵਹਨ੍ । ਮਾਤਾਮਹੇ ਸਮਾਸ਼੍ਰੌषੀਦ੍ਰਾਜ੍ਯਸ਼ੁਲ੍ਕਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਭਰਾ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੇਰੇ ਨਾਨਾ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦਾ ਵਧੀਆ ਦਾਜ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।
ਦੈਵਾਸੁਰੇ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਜਨਨ੍ਯੈ ਤਵ ਪਾਰ੍ਥਿਵ: । ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟੋ ਦਦੌ ਰਾਜਾ ਵਰਮਾਰਾਧਿਤ: ਪ੍ਰਭੁ: ।। ੨.੧੦੭.
ਦੇਵ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
ਤਤ: ਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ ਤਵ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਅਯਾਚਤ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦ੍ਵੌ ਵਰੌ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੨.੧੦੭.
ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਦੋ ਵਰ ਮੰਗੇ।
ਤਵ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਮਮ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਂ ਤਥਾ । ਤੌ ਚ ਰਾਜਾ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯੈ ਨਿਯੁਕ੍ਤ: ਪ੍ਰਦਦੌ ਵਰੌ ।। ੨.੧੦੭.
ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਾਸਾ ਮੰਗਿਆ; ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਵਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।
ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਰਾ ऽਹਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਯੁਕ੍ਤ: ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਵਨੇ ਵਾਸਂ ਵਰ੍षਾਣਿ ਵਰਦਾਨਿਕਮ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਵੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਬੱਝਿਆ ਗਿਆ।
ਸੋ ऽਹਂ ਵਨਮਿਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਜਨਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾਨ੍ਵਿਤ: । ਸੀਤਯਾ ਚਾਪ੍ਰਤਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ: ਸਤ੍ਯਵਾਦੇ ਸ੍ਥਿਤ: ਪਿਤੁ: ।। ੨.੧੦੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।
ਭਵਾਨਪਿ ਤਥੇਤ੍ਯੇਵ ਪਿਤਰਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮ੍ । ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮੇਵਾਭਿषੇਚਨਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਤੂੰ ਵੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਤੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।
ऋਣਾਨ੍ਮੋਚਯ ਰਾਜਾਨਂ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਭਰਤ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ । ਪਿਤਰਂ ਚਾਪਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਮਾਤਰਂ ਚਾਭਿਨਨ੍ਦਯ ।। ੨.੧੦੭.
ਭਰਤ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ।
ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਹਿ ਪੁਰਾ ਤਾਤ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਗੀਤਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾ । ਗਯੇਨ ਯਜਮਾਨੇਨ ਗਯੇष੍ਵੇਵ ਪਿਤऽਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੨.੧੦੭.
ਪਿਆਰੇ, ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਗਯਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨ ਗਾਇਆ ਸੀ।
ਪੁਨ੍ਨਾਮ੍ਨੋ ਨਰਕਾਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਿਤਰਂ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਸੁਤ: । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ: ਪਿਤऽਨ੍ ਯਤ੍ਪਾਤਿ ਵਾ ਸੁਤ: ।। ੨.੧੦੭.
ਪੁੱਤ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਨਾਮ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏष੍ਟਵ੍ਯਾ ਬਹਵ: ਪੁਤ੍ਰਾ ਗੁਣਵਨ੍ਤੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾ: । ਤੇषਾਂ ਵੈ ਸਮਵੇਤਾਨਾਮਪਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਗਯਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜੇਕਰ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਗਯਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਰਾਜਰ੍षਯ: ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਤੀਤਾ ਰਾਜਨਨ੍ਦਨ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਾਹਿ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਪਿਤਰਂ ਨਰਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ ।। ੨.੧੦੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਲਾਡਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੋ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਚ੍ਛ ਭਰਤ ਪ੍ਰਕृਤੀਰਨੁਰਞ੍ਜਯ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸਹਿਤੋ ਵੀਰ ਸਹ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿ: ।। ੨.੧੦੭.
ਭਰਤ, ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨ ਜਿੱਤ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਮਹਮਪ੍ਯਵਿਲਮ੍ਬਯਨ੍ । ਆਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਹਿਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ।। ੨.੧੦੭.
ਮੈਂ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ — ਵੈਦੇਹੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ — ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਨ।
ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਭਵ ਸ੍ਵਯਂ ਨਰਾਣਾਂ ਵਨ੍ਯਾਨਾਮਹਮਪਿ ਰਾਜਰਾਣ੍ਮृਗਾਣਾਮ੍ । ਗਚ੍ਛਤ੍ਵਂ ਪੁਰਵਰਮਦ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟ: ਸਂਹृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਹਮਪਿ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ।। ੨.੧੦੭.
ਭਰਤ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਅੱਜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਛਾਯਾਂ ਤੇ ਦਿਨਕਰਭਾ: ਪ੍ਰਬਾਧਮਾਨਂ ਵਰ੍षਤ੍ਰਂ ਭਰਤ ਕਰੋਤੁ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ । ਏਤੇषਾਮਹਮਪਿ ਕਾਨਨਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਛਾਯਾਂ ਤਾਮਤਿ ਸ਼ਯਿਨੀਂ ਸੁਖੀ ਸ਼੍ਰਯਿष੍ਯੇ ।। ੨.੧੦੭.
ਭਰਤ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਠੰਡੀ ਛਾਂ ਦੇਣ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ: ਕੁਸ਼ਲਮਤਿਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸਹਾਯ: ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਮ ਵਿਦਿਤ: ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਤ੍ਰਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤਨਯਵਰਾ ਵਯਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਤ੍ਯਸ੍ਥਂ ਭਰਤ ਚਰਾਮ ਮਾ ਵਿषਾਦਮ੍ ।। ੨.੧੦੭.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਕੁਸ਼ਲਵਾਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਮੇਰਾ ਮੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਰੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਨ, ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਾਂਗੇ — ਭਰਤ, ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤ ਸੌ ਸੱਤਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਅष੍ਟਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਆਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਜਾਬਾਲਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤ੍ਤਮ: । ਉਵਾਚ ਰਾਮਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਂ ਧਰ੍ਮਾਪੇਤਮਿਦਂ ਵਚ: ।। ੨.੧੦੮.
ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਬਾਲੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਸਾਧੁ ਰਾਘਵ ਮਾਭੂਤ੍ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰੇਵਂ ਨਿਰਰ੍ਥਿਕਾ । ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯੇਵ ਹ੍ਯਾਰ੍ਯਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨ: ।। ੨.੧੦੮.
ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਰਾਘਵ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਐਸਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਕ: ਕਸ੍ਯ ਪੁਰੁषੋ ਬਨ੍ਧੁ: ਕਿਮਾਪ੍ਯਂ ਕਸ੍ਯ ਕੇਨਚਿਤ੍ । ਯਦੇਕੋ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰੇਕ ਏਵ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੮.
ਕੌਣ ਕਿਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ? ਕੌਣ ਕਿਸ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਜੀਵ ਇਕੱਲਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਚੇਤਿ ਰਾਮ ਸਜ੍ਜੇਤਯੋ ਨਰ: । ਉਨ੍ਮਤ੍ਤ ਇਵ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ।। ੨.੧੦੮.
ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ 'ਮਾਂ' ਤੇ 'ਪਿਤਾ' ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਗਲ ਸਮਝੋ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ਤਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਨਰ: ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਸੇਤ੍ । ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਚ ਤਮਾਵਾਸਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇਤਾਪਰੇ ऽਹਨਿ ।। ੨.੧੦੮.
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਰਹਿ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ,
ਏਵਮੇਵ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਗृਹਂ ਵਸੁ । ਆਵਾਸਮਾਤ੍ਰਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਜ੍ਜਨਾ: ।। ੨.੧੦੮.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਕੁਤਸਥ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਸਿਰਫ ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਨਹੀਂ।
ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਸ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮ । ਆਸ੍ਥਾਤੁਂ ਕਾਪਥਂ ਦੁ:ਖਂ ਵਿषਮਂ ਬਹੁਕਣ੍ਟਕਮ੍ ।। ੨.੧੦੮.
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ, ਔਖਾ ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਭਰਿਆ ਰਾਹ ਨਾ ਚੁਣ।
ਸਮृਦ੍ਧਾਯਾਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ਮਾਨਮਭਿषੇਚਯ । ਏਕਵੇਣੀ ਧਰਾ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਨਗਰੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। ੨.੧੦੮.
ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣ; ਸ਼ਹਿਰ, ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ, ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।