ਤਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਦੁ:ਖਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਦੁਹਿਤਰਂ ਯਥਾ । ਵਨਵਾਸਕृਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਸ੍ਨੁषਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ । ਰਾਮਪਤ੍ਨੀ ਕਥਂ ਦੁ:ਖਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਵਨੇ ।। ੨.੧੦੩.
ਕਿਵੇਂ ਸੀਤਾ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨੂਹ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਦੁੱਖ ਪਾ ਗਈ?
ਪਦ੍ਮਮਾਤਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਮਿਵੋਤ੍ਪਲਮ੍ । ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਰਜਸਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦੈ: ।। ੨.੧੦੩.
ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਤਪਲ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ, ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਨ—
ਮੁਖਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕੋ ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਿਵਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ਭृਸ਼ਂ ਮਨਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਵ੍ਯਸਨਾਰਣਿਸਮ੍ਭਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਵੈਦੇਹੀ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗਮ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤ੍ਯਾਮੇਵਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਜਨਨ੍ਯਾਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜ: । ਪਾਦਾਵਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ।
ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਮਸ੍ਯ ਵੈ ਤਦਾ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਮਰਾਧਿਪ: । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਪਾਦੌ ਸੁਸਮृਦ੍ਧਤੇਜਸ: ਸਹੈਵ ਤੇਨੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਸੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦੇ ਪੈਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਜਘਨ੍ਯਂ ਸਹਿਤੈ: ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: ਪੁਰਪ੍ਰਧਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸਹੈਵ ਸੈਨਿਕੈ: । ਜਨੇਨ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਤਮੇਨ ਧਰ੍ਮਵਾਨੁਪੋਪਵਿष੍ਟੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾਗ੍ਰਜਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਵੇषੇਣ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਭਰਤ: ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਯਥਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ: ਪ੍ਰਯਤ: ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤਕਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਕਿਮੇष ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤੋ ऽਦ੍ਯ ਰਾਘਵਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਚ ਸਾਧੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ । ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਯਜਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਬਭੂਵ ਕੌਤੂਹਲਮੁਤ੍ਤਮਂ ਤਦਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਭਰਤ ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ? ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪਈ।
ਸ ਰਾਘਵ: ਸਤ੍ਯਧृਤਿਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਮਹਾਨੁਭਵੋ ਭਰਤਸ਼੍ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕ: । ਵृਤਾ: ਸੁਹृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਜੁਰਧ੍ਵਰੇ ਯਥਾ ਸਦਸ੍ਯੈ: ਸਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ऽਗ੍ਨਯ: ।। ੨.੧੦੩.
ਉਥੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਤੇ ਤਿੰਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਚਤੁਰਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਂ ਤੁ ਰਾਮ: ਸਮਾਜ੍ਞਾਯ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਗੁਰੁਵਤ੍ਸਲਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੨.੧੦੪.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕਿਮੇਤਦਿਚ੍ਛੇਯਮਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪ੍ਰਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਦੇਸ਼ਮਿਮਂ ਚੀਰਜਟਾਜਿਨੀ ।। ੨.੧੦੪.
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਾਂ। ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਚੀਰ ਅਤੇ ਜਟਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ?
ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਮਂ ਦੇਸ਼ਂ ਕृष੍ਣਾਜਿਨਜਟਾਧਰ: । ਹਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਜਟਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ: ਕੈਕਯੀਪੁਤ੍ਰ: ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਲਵਦ੍ਭੂਯ: ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੪.
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਆਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤਾਤ: ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਸੁਦੁष੍ਕਰਮ੍ । ਗਤ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਮਹਾਬਾਹੁ: ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤ: ।। ੨.੧੦੪.
ਸਾਡਾ ਆਦਰਯ ਪਿਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤ: ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਚਕਾਰ ਸੁਮਹਤ੍ਪਾਪਮਿਦਮਾਤ੍ਮਯਸ਼ੋਹਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਕ ਔਰਤ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਜਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।
ਸਾ ਰਾਜ੍ਯਫਲਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਧਵਾ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਪਤਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਘੋਰੇ ਨਿਰਯੇ ਜਨਨੀ ਮਮ ।। ੨.੧੦੪.
ਉਹ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਦਾਸਭੂਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਅਭਿषਿਞ੍ਚਸ੍ਵ ਚਾਦ੍ਯੈਵ ਰਾਜ੍ਯੇਨਪ ਮਘਵਾਨਿਵ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਪਦਵੀ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਘਵਾਨ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਇਮਾ: ਪ੍ਰਕृਤਯ: ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਰਸ਼੍ਚ ਯਾ: । ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ: ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂਵਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਹਨ।
ਤਦਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਮਾਨਦ । ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਹਿ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਕਾਮਾਨ੍ ਸੁਹृਦ: ਕੁਰੁ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਸ ਲਈ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਅਤੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।
ਭਵਤ੍ਵਵਿਧਵਾ ਭੂਮਿ: ਸਮਗ੍ਰਾ ਪਤਿਨਾ ਤ੍ਵਯਾ । ਸ਼ਸ਼ਿਨਾ ਵਿਮਲੇਨੇਵ ਸ਼ਾਰਦੀ ਰਜਨੀ ਯਥਾ ।। ੨.੧੦੪.
ਭੂਮੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਤੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਦ ਰਾਤ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਸਚਿਵੈ: ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਯਾਚਿਤੋ ਮਯਾ । ਭ੍ਰਾਤੁ: ਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਯ ਦਾਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਭਰਾ, ਚੇਲਾ ਅਤੇ ਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਮਿਹਰ ਕਰ।
ਤਦਿਦਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਂ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਪੂਜਿਤਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਨਾਤਿਕ੍ਰਮਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਇਸ ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਦਰਯ ਰਹੇ ਹਨ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁ: ਸਬਾष੍ਪ: ਕੈਕਯੀਸੁਤ: । ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਪਾਦੌ ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੁਨ: ।। ੨.੧੦੪.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੱਥੇ ਨਾਲ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਬਾਰਾ ਫੜ ਲਿਆ।
ਤਂ ਮਤ੍ਤਮਿਵ ਮਾਤਙ੍ਗਂ ਨਿ:ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਂ ਪੁਨ:ਪੁਨ: । ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭਰਤਂ ਰਾਮ: ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੪.
ਭਰਤ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਸਾਂਸ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਕੁਲੀਨ: ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤ: । ਰਾਜ੍ਯਹੇਤੋ: ਕਥਂ ਪਾਪਮਾਚਰੇਤ੍ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਧੋ ਜਨ: ।। ੨.੧੦੪.
ਤੂੰ ਉੱਚ ਘਰ ਦਾ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈਂ; ਰਾਜ ਲਈ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ?
ਨ ਦੋषਂ ਤ੍ਵਯਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਮਪ੍ਯਰਿਸੂਦਨ । ਨ ਚਾਪਿ ਜਨਨੀਂ ਬਾਲ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਗਰ੍ਹਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਣਜਾਣਤਾ ਕਰਕੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਕਾਮਕਾਰੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਗੁਰੂਣਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ऽਨਘ । ਉਪਪਨ੍ਨੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਪੁਤ੍ਰੇषੁ ਚ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੨.੧੦੪.
ਹਮੇਸ਼ਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।
ਵਯਮਸ੍ਯ ਯਥਾ ਲੋਕੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ: ਸੌਮ੍ਯ ਸਾਧੁਭਿ: । ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ: ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਮਨੁ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਚੇਲੇ ਵਾਂਗ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝ।