ਅਤੋ ਦੁ:ਖਤਰਂ ਲੋਕੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਯਤ੍ਰ ਰਾਮ: ਪਿਤੁਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦਿਙ੍ਗੁਦੀਕ੍ਸ਼ੋਦਮृਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ: ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਇਤਨਾ ਸੁਖੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੰਗੁਦੀ ਫਲ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਮੇਣੇਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਪਿਤੁਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੇ । ਕਥਂ ਦੁ:ਖੇਨ ਹृਦਯਂ ਨ ਸ੍ਫੋਟਤਿ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮੈਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ?
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਿਯਂ ਸਤ੍ਯਾ ਲੌਕਿਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਯਦਨ੍ਨ: ਪੁਰੁषੋ ਭਵਤਿ ਤਦਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ: ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਜਗ੍ਮੁਰਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਤਾਂ ਤਦਾ । ਦਦृਸ਼ੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮੇ ਰਾਮਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਚ੍ਯੁਤਮਿਵਾਮਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲਾ افزਾਈ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਭੋਗੈ: ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਮਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਤਰ: । ਆਰ੍ਤ੍ਤਾ ਮੁਮੁਚੁਰਸ਼੍ਰੂਣਿ ਸਸ੍ਵਰਂ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਵਹਾਏ।
ਤਾਸਾਂ ਰਾਮ: ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣਾਨ੍ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ । ਮਾਤऽਣਾਂ ਮਨੁਜਵ੍ਯਾਘ੍ਰ: ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਗਰ: ।। ੨.੧੦੩.
ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰ ਛੁਹੇ।
ਤਾ: ਪਾਣਿਭਿ: ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਮृਦ੍ਵਙ੍ਗੁਲਿਤਲੈ: ਸ਼ੁਭੈ: । ਪ੍ਰਮਮਾਰ੍ਜੂ ਰਜ: ਪृष੍ਠਾਦ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਯਤਲੋਚਨਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਰਮ ਤੇ ਕੋਮਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਧੂੜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਫ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਪਿ ਤਾ: ਸਰ੍ਵਾ: ਮਾਤऽ: ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁ:ਖਿਤ: । ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਤਾਸਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈ ਰਾਮਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਯਥਾ ਰਾਮੇ ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਵਵृਤਿਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: । ਵृਤ੍ਤਿਂ ਦਸ਼ਰਥਾਜ੍ਜਾਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ।। ੨.੧੦੩.
ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ।
ਸੀਤਾਪਿ ਚਰਣਾਂਸ੍ਤਾਸਾਮੁਪਸਂਗृਹ੍ਯ ਦੁ:ਖਿਤਾ । ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਣਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸਾ ਬਭੂਵਾਗ੍ਰਤ: ਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੀ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ, ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਤਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਦੁ:ਖਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਦੁਹਿਤਰਂ ਯਥਾ । ਵਨਵਾਸਕृਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਸ੍ਨੁषਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ । ਰਾਮਪਤ੍ਨੀ ਕਥਂ ਦੁ:ਖਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਵਨੇ ।। ੨.੧੦੩.
ਕਿਵੇਂ ਸੀਤਾ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨੂਹ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਦੁੱਖ ਪਾ ਗਈ?
ਪਦ੍ਮਮਾਤਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਮਿਵੋਤ੍ਪਲਮ੍ । ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਰਜਸਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦੈ: ।। ੨.੧੦੩.
ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਤਪਲ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ, ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਨ—
ਮੁਖਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕੋ ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਿਵਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ਭृਸ਼ਂ ਮਨਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਵ੍ਯਸਨਾਰਣਿਸਮ੍ਭਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਵੈਦੇਹੀ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗਮ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤ੍ਯਾਮੇਵਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਜਨਨ੍ਯਾਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜ: । ਪਾਦਾਵਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ।
ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਮਸ੍ਯ ਵੈ ਤਦਾ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਮਰਾਧਿਪ: । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਪਾਦੌ ਸੁਸਮृਦ੍ਧਤੇਜਸ: ਸਹੈਵ ਤੇਨੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਸੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦੇ ਪੈਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਜਘਨ੍ਯਂ ਸਹਿਤੈ: ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: ਪੁਰਪ੍ਰਧਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸਹੈਵ ਸੈਨਿਕੈ: । ਜਨੇਨ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਤਮੇਨ ਧਰ੍ਮਵਾਨੁਪੋਪਵਿष੍ਟੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾਗ੍ਰਜਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਵੇषੇਣ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਭਰਤ: ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਯਥਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ: ਪ੍ਰਯਤ: ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤਕਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਕਿਮੇष ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤੋ ऽਦ੍ਯ ਰਾਘਵਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਚ ਸਾਧੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ । ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਯਜਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਬਭੂਵ ਕੌਤੂਹਲਮੁਤ੍ਤਮਂ ਤਦਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਭਰਤ ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ? ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪਈ।
ਸ ਰਾਘਵ: ਸਤ੍ਯਧृਤਿਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਮਹਾਨੁਭਵੋ ਭਰਤਸ਼੍ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕ: । ਵृਤਾ: ਸੁਹृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਜੁਰਧ੍ਵਰੇ ਯਥਾ ਸਦਸ੍ਯੈ: ਸਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ऽਗ੍ਨਯ: ।। ੨.੧੦੩.
ਉਥੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰ੍ਯੁਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਤੇ ਤਿੰਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਚਤੁਰਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਂ ਤੁ ਰਾਮ: ਸਮਾਜ੍ਞਾਯ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਗੁਰੁਵਤ੍ਸਲਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸਮੁਪਚਕ੍ਰਮੇ ।। ੨.੧੦੪.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੁੱਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਕਿਮੇਤਦਿਚ੍ਛੇਯਮਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਪ੍ਰਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਾਗਤੋ ਦੇਸ਼ਮਿਮਂ ਚੀਰਜਟਾਜਿਨੀ ।। ੨.੧੦੪.
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੋ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਾਂ। ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਚੀਰ ਅਤੇ ਜਟਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ?
ਕਿਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਮਂ ਦੇਸ਼ਂ ਕृष੍ਣਾਜਿਨਜਟਾਧਰ: । ਹਿਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਜਟਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ: ਕੈਕਯੀਪੁਤ੍ਰ: ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਲਵਦ੍ਭੂਯ: ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੪.
ਕਾਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ।
ਆਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤਾਤ: ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਸੁਦੁष੍ਕਰਮ੍ । ਗਤ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਮਹਾਬਾਹੁ: ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਾਭਿਪੀਡਿਤ: ।। ੨.੧੦੪.
ਸਾਡਾ ਆਦਰਯ ਪਿਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਨਿਯੁਕ੍ਤ: ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਮਮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਚਕਾਰ ਸੁਮਹਤ੍ਪਾਪਮਿਦਮਾਤ੍ਮਯਸ਼ੋਹਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਕ ਔਰਤ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੱਜਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ।
ਸਾ ਰਾਜ੍ਯਫਲਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਧਵਾ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਪਤਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਘੋਰੇ ਨਿਰਯੇ ਜਨਨੀ ਮਮ ।। ੨.੧੦੪.
ਉਹ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗੀ।
ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਦਾਸਭੂਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ । ਅਭਿषਿਞ੍ਚਸ੍ਵ ਚਾਦ੍ਯੈਵ ਰਾਜ੍ਯੇਨਪ ਮਘਵਾਨਿਵ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਜ ਦੀ ਪਦਵੀ ਲੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਘਵਾਨ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।
ਇਮਾ: ਪ੍ਰਕृਤਯ: ਸਰ੍ਵਾ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਰਸ਼੍ਚ ਯਾ: । ਤ੍ਵਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ: ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੪.
ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਮਾਂਵਾਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਹਨ।