ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਬਾष੍ਪਪੂਰ੍ਣੇਨ ਮੁਖੇਨ ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਾ । ਸੁਮਿਤ੍ਰਾਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਦੀਨਾ ਯਾਸ਼੍ऺਚਾਨ੍ਯਾ ਰਾਜਯੋषਿਤ: ।। ੨.੧੦੩.
ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।
ਇਦਂ ਤੇषਾਮਨਾਥਾਨਾਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਮਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਵਨੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕੇਵਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਯੇ ਤੇ ਨਿਰ੍ਵਿषਯੀਕृਤਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਹੁਣ ਬੇਸਹਾਰੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ।
ਇਤ: ਸੁਮਿਤ੍ਰੇ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਸਦਾ ਜਲਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤ: । ਸ੍ਵਯਂ ਹਰਤਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਥੋਂ, ਸੁਮਿਤਰਾ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ, ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਘਨ੍ਯਮਪਿ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰ: ਕृਤਵਾਨ੍ਨ ਤੁ ਗਰ੍ਹਿਤ: । ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਯਦਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਿਹਿਤਂ ਗੁਣੈ: ।। ੨.੧੦੩.
ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤ ਵੀ ਕੋਈ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਉਹ ਭਰਾ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯਾਯਮਪਿ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰ: ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨਾਮਤਥੋਚਿਤ: । ਨੀਚਾਨਰ੍ਥਸਮਾਚਾਰਂ ਸਜ੍ਜਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਮੁਞ੍ਚਤੁ ।। ੨.੧੦੩.
ਅੱਜ ਵੀ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਆਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜੋ ਘਟੀਆ ਤੇ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਰੇषੁ ਦਰ੍ਭੇषੁ ਸਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹੀਤਲੇ । ਪਿਤੁਰਿਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਾਯਤਲੋਚਨਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਪਿਣਿਆਕ ਦੇਖਿਆ।
ਤਂ ਭੂਮੌ ਪਿਤੁਰਾਰ੍ਤੇਨ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਰਾਮੇਣ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਾ । ਉਵਾਚ ਦੇਵੀ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: ।। ੨.੧੦੩.
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਾ।
ਇਦਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਨਾਥਸ੍ਯ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਰਾਘਵੇਣ ਪਿਤੁਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤੈਤਦ੍ਯਥਾਵਿਧਿ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਹ ਦੇਖੋ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਇਹ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਸਮਾਨਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਨੈਤਦੌਪਯਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਭੋਗਸ੍ਯ ਭੋਜਨਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਇਹ ਖਾਣਾ ਉਸ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰਨ੍ਤਾਂ ਮਹੀਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਦृਸ਼ੋ ਵਿਭੁ: । ਕਥਮਿਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਸ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਵਸੁਧਾਧਿਪ: ।। ੨.੧੦੩.
ਜੋ ਰਾਜਾ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਮਹਿੰਦਰ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਇੰਗੁਦੀ ਫਲ ਤੇ ਪਿੰਡੀਆਂ ਹੀ ਕਿਵੇਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਅਤੋ ਦੁ:ਖਤਰਂ ਲੋਕੇ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਯਤ੍ਰ ਰਾਮ: ਪਿਤੁਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦਿਙ੍ਗੁਦੀਕ੍ਸ਼ੋਦਮृਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ: ਕਿ ਰਾਮ, ਜੋ ਇਤਨਾ ਸੁਖੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੰਗੁਦੀ ਫਲ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰਾਮੇਣੇਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਪਿਤੁਰ੍ਦਤ੍ਤਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੇ । ਕਥਂ ਦੁ:ਖੇਨ ਹृਦਯਂ ਨ ਸ੍ਫੋਟਤਿ ਸਹਸ੍ਰਧਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮੈਂ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੰਗੁਦੀ ਪਿੰਡੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ?
ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਿਯਂ ਸਤ੍ਯਾ ਲੌਕਿਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਯਦਨ੍ਨ: ਪੁਰੁषੋ ਭਵਤਿ ਤਦਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੱਚੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ: ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਦਾ ਖਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਵਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾ ਜਗ੍ਮੁਰਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਤਾਂ ਤਦਾ । ਦਦृਸ਼ੁਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰਮੇ ਰਾਮਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਚ੍ਯੁਤਮਿਵਾਮਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਹੌਸਲਾ افزਾਈ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸਰ੍ਵਭੋਗੈ: ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰਾਮਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਤਰ: । ਆਰ੍ਤ੍ਤਾ ਮੁਮੁਚੁਰਸ਼੍ਰੂਣਿ ਸਸ੍ਵਰਂ ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਵਹਾਏ।
ਤਾਸਾਂ ਰਾਮ: ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਰਣਾਨ੍ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ । ਮਾਤऽਣਾਂ ਮਨੁਜਵ੍ਯਾਘ੍ਰ: ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਗਰ: ।। ੨.੧੦੩.
ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰ ਛੁਹੇ।
ਤਾ: ਪਾਣਿਭਿ: ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਮृਦ੍ਵਙ੍ਗੁਲਿਤਲੈ: ਸ਼ੁਭੈ: । ਪ੍ਰਮਮਾਰ੍ਜੂ ਰਜ: ਪृष੍ਠਾਦ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਯਤਲੋਚਨਾ: ।। ੨.੧੦੩.
ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਰਮ ਤੇ ਕੋਮਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਧੂੜ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਫ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਪਿ ਤਾ: ਸਰ੍ਵਾ: ਮਾਤऽ: ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁ:ਖਿਤ: । ਅਭ੍ਯਵਾਦਯਤਾਸਕ੍ਤਂ ਸ਼ਨੈ ਰਾਮਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਯਥਾ ਰਾਮੇ ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਾ ਵਵृਤਿਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: । ਵृਤ੍ਤਿਂ ਦਸ਼ਰਥਾਜ੍ਜਾਤੇ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ ਸ਼ੁਭਲਕ੍ਸ਼ਣੇ ।। ੨.੧੦੩.
ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ।
ਸੀਤਾਪਿ ਚਰਣਾਂਸ੍ਤਾਸਾਮੁਪਸਂਗृਹ੍ਯ ਦੁ:ਖਿਤਾ । ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੂਣਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸਾ ਬਭੂਵਾਗ੍ਰਤ: ਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੀ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ, ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ।
ਤਾਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਦੁ:ਖਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਦੁਹਿਤਰਂ ਯਥਾ । ਵਨਵਾਸਕृਸ਼ਾਂ ਦੀਨਾਂ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਸ੍ਨੁषਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯ ਚ । ਰਾਮਪਤ੍ਨੀ ਕਥਂ ਦੁ:ਖਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਜਨੇ ਵਨੇ ।। ੨.੧੦੩.
ਕਿਵੇਂ ਸੀਤਾ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨੂਹ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਦੁੱਖ ਪਾ ਗਈ?
ਪਦ੍ਮਮਾਤਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਪਰਿਕ੍ਲਿष੍ਟਮਿਵੋਤ੍ਪਲਮ੍ । ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਰਜਸਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦੈ: ।। ੨.੧੦੩.
ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਤਪਲ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ, ਜਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਨ—
ਮੁਖਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕੋ ਦਹਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਿਵਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ ਭृਸ਼ਂ ਮਨਸਿ ਵੈਦੇਹਿ ਵ੍ਯਸਨਾਰਣਿਸਮ੍ਭਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਵੈਦੇਹੀ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗਮ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤ੍ਯਾਮੇਵਮਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਜਨਨ੍ਯਾਂ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜ: । ਪਾਦਾਵਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਜਦ ਮਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹੇ।
ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਮਸ੍ਯ ਵੈ ਤਦਾ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਮਰਾਧਿਪ: । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਪਾਦੌ ਸੁਸਮृਦ੍ਧਤੇਜਸ: ਸਹੈਵ ਤੇਨੋਪਵਿਵੇਸ਼ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੧੦੩.
ਫਿਰ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਸੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਦੇ ਪੈਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਤਤੋ ਜਘਨ੍ਯਂ ਸਹਿਤੈ: ਸਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿ: ਪੁਰਪ੍ਰਧਾਨੈਸ਼੍ਚ ਸਹੈਵ ਸੈਨਿਕੈ: । ਜਨੇਨ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਤਮੇਨ ਧਰ੍ਮਵਾਨੁਪੋਪਵਿष੍ਟੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾਗ੍ਰਜਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ, ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਸ ਵੀਰ੍ਯਵਾਂਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਵੇषੇਣ ਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਭਰਤ: ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਯਥਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰ: ਪ੍ਰਯਤ: ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭਰਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤਕਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ।
ਕਿਮੇष ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤੋ ऽਦ੍ਯ ਰਾਘਵਂ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਚ ਸਾਧੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ । ਇਤੀਵ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਯਜਨਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਬਭੂਵ ਕੌਤੂਹਲਮੁਤ੍ਤਮਂ ਤਦਾ ।। ੨.੧੦੩.
ਭਰਤ ਅੱਜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ? ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪਈ।
ਸ ਰਾਘਵ: ਸਤ੍ਯਧृਤਿਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਮਹਾਨੁਭਵੋ ਭਰਤਸ਼੍ਚ ਧਾਰ੍ਮਿਕ: । ਵृਤਾ: ਸੁਹृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਰੇਜੁਰਧ੍ਵਰੇ ਯਥਾ ਸਦਸ੍ਯੈ: ਸਹਿਤਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ऽਗ੍ਨਯ: ।। ੨.੧੦੩.
ਉਥੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਰਾਘਵ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗਾ ਰਹੇ ਸਨ।