ਸੀਤੇ ਮृਤਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰ: ਪਿਤ੍ਰਾ ਹੀਨੋ ऽਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਭਰਤੋ ਦੁ:ਖਮਾਚष੍ਟੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਸਸੁਰ ਜੀ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਬਹੁਗੁਣਂ ਤੇषਾਂ ਬਾष੍ਪਂ ਨੇਤ੍ਰੇष੍ਵਜਾਯਤ । ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਭ੍ਰਾਤਰ: ਸਰ੍ਵੇ ਭृਸ਼ਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਜਗਤੀਭਰ੍ਤ੍ਤੁ: ਕ੍ਰਿਯਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੀਏ।'
ਸਾ ਸੀਤਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਗਤਂ ਨृਪਮ੍ । ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ਕਨ੍ਨੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਸੁਰ, ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾਂ ਰਾਮੋ ਰੁਦਨ੍ਤੀਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ । ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਦੁ:ਖਿਤੋ ਦੁ:ਖਿਤਂ ਵਚ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖ ਭਰੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਆਨਯੇਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਚੀਰਮਾਹਰ ਚੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਜਲਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਤਾਤਸ੍ਯ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੧੦੨.
ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ, ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਉੱਤਲੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਲਿਆ ਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸੀਤਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਰਜਤੁਤ੍ਵਮੇਨਾਮਭਿਤੋ ਵ੍ਰਜ । ਅਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਸੁਦਾਰੁਣਾ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਗਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਮਤਿ: । ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਾਮੇ ਚ ਦृਢਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਸੀ—
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੈਰ੍ਨृਪਸੁਤੈ: ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਅਵਾਤਾਰਯਦਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਤਾਰਿਆ।
ਤੇ ਸੁਤੀਰ੍ਥਾਂ ਤਤ: ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਪਾਗਮ੍ਯ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨ: । ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸਦਾ ਪੁष੍ਪਿਤਕਾਨਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਸ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਸੀ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਸ੍ਰੋਤਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵਮਕਰ੍ਦ੍ਦਮਮ੍ । ਸਿषਿਚੁਸ੍ਤੂਦਕਂ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤਤ੍ਰੈਤਤ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੨.੧੦੨.
ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਕਾਦੋ ਰਹਿਤ ਘਾਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।'
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚ ਮਹੀਪਾਲੋ ਜਲਪੂਰਿਤਮਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਦਿਸ਼ਂ ਯਾਮ੍ਯਾਮਭਿਮੁਖੋ ਰੁਦਨ੍ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਮਲਂ ਤੋਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਪਿਤृਲੋਕਗਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਮਦ੍ਦਤ੍ਤਮੁਪਤਿष੍ਠਤੁ ।। ੨.੧੦੨.
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਸਾਫ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਗਏ ਹੋ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਤੀਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਸ ਰਾਘਵ: । ਪਿਤੁਸ਼੍ਚਕਾਰ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਨਿਵਾਪਂ ਭ੍ਰਾਤृਭਿ: ਸਹ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ।
ਐਙ੍ਗੁਦਂ ਬਦਰੀਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰੇ । ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਮ: ਸੁਦੁ:ਖਾਰ੍ਤ੍ਤੋ ਰੁਦਨ੍ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਆਇੰਗੁਦਾ, ਬੇਰੀ ਤੇ ਜੌ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਇਦਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰੀਤੋ ਯਦਸ਼ਨਾ ਵਯਮ੍ । ਯਦਨ੍ਨ: ਪੁਰੁषੋ ਭਵਤਿ ਤਦਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ: ।। ੨.੧੦੨.
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਖਾਣਾ ਖਾਓ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਖਾਣੇ ਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਉਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਨਦੀਤਟਾਤ੍ । ਆਰੁਰੋਹ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਰਮ੍ਯਸਾਨੁਂ ਮਹੀਧਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ, ਉਹੀ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਸੁਹਣੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਚੜ੍ਹੀ।
ਤਤ: ਪਰ੍ਣਕੁਟੀਦ੍ਵਾਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗਤੀਪਤਿ: । ਪਰਿਜਗ੍ਰਾਹ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮੁਭੌ ਭਰਤਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁਟੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਰਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।
ਤੇषਾਂ ਤੁ ਰੁਦਤਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਕੋ ऽਭਵਦ੍ਗਿਰੌ । ਭ੍ਰਾਤऽਣਾਂ ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ: ਸਿਂਹਾਨਾਮਿਵ ਨਰ੍ਦਤਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਹੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਮਹਾਬਲਾਨਾਂ ਰੁਦਤਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: । ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਤੁਮੁਲਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ ਭਰਤਸੈਨਿਕਾ: ।। ੨.੧੦੨.
ਮਹਾਨ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਡਰ ਗਏ।
ਅਬ੍ਰੁਵਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਾਮੇਣ ਭਰਤ: ਸਙ੍ਗਤੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਤੇषਾਮੇਵ ਮਹਾਞ੍ਛਬ੍ਦ: ਸ਼ੋਚਤਾਂ ਪਿਤਰਂ ਮृਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਭਰਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਨ।'
ਅਥ ਵਾਸਾਨ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਂ ਸਰ੍ਵੇ ऽਭਿਮੁਖਾ: ਸ੍ਵਨਮ੍ । ਅਪ੍ਯੇਕਮਨਸੋ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਧਾਵਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕੋ ਪਾਸੇ ਦਿਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।
ਹਯੈਰਨ੍ਯੇ ਗਜੈਰਨ੍ਯੇ ਰਥੈਰਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤੈ: । ਸੁਕੁਮਾਰਾਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਪਦ੍ਭਿਰੇਵ ਨਰਾ ਯਯੁ: ।। ੨.੧੦੨.
ਕੁਝ ਲੋਕ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ, ਕੁਝ ਸੋਹਣੇ ਰਥਾਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਨਰਮ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲੇ।
ਅਚਿਰਪ੍ਰੋषਿਤਂ ਰਾਮਂ ਚਿਰਵਿਪ੍ਰੋषਿਤਂ ਯਥਾ । ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮੋ ਜਨ: ਸਰ੍ਵੋ ਜਗਾਮ ਸਹਸਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ।
ਭ੍ਰਾਤऽਣਾਂ ਤ੍ਵਰਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਾ: ਸਮਾਗਮਮ੍ । ਯਯੁਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਯਾਨੈ: ਖੁਰਨੇਮਿਸ੍ਵਨਾਕੁਲੈ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ 'ਚ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ।
ਸਾ ਭੂਮਿਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਯਾਨੈ: ਖੁਰਨੇਮਿਸਮਾਹਤਾ । ਮੁਮੋਚ ਤੁਮੁਲਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਦ੍ਯੌਰਿਵਾਭ੍ਰਸਮਾਗਮੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਹ ਧਰਤੀ, ਕਈ ਵਾਹਨਾਂ, ਖੁਰਾਂ ਤੇ ਪਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ।
ਤੇਨ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਾ ਨਾਗਾ: ਕਰੇਣੁਪਰਿਵਾਰਿਤਾ: । ਆਵਾਸਯਨ੍ਤੋ ਗਨ੍ਧੇਨ ਜਗ੍ਮੁਰਨ੍ਯਦ੍ਵਨਂ ਤਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹੋਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਵਰਾਹਵृਕਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਮਹਿषਾ: ਸਰ੍ਪ੍ਪਵਾਨਰਾ: । ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਗੋਕਰ੍ਣਗਵਯਾ: ਵਿਤ੍ਰੇਸੁ: ਪृषਤੈਃ ਸਹ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੂਅਰਾਂ ਤੇ ਭੇਡੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮਹਿਸ, ਸੱਪ, ਬਾਂਦਰ, ਤੇ ਸ਼ੇਰ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ ਤੇ ਗਵਯਾ, ਚਿਤਕਬਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।
ਰਥਾਙ੍ਗਸਾਹ੍ਵਾ ਨਤ੍ਯੂਹਾ: ਹਂਸਾ: ਕਾਰਣ੍ਡਵਾ: ਪ੍ਲਵਾ: । ਤਥਾ ਪੁਂਸ੍ਕੋਕਿਲਾ: ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾ ਵਿਸਂਜ੍ਞਾ ਭੇਜਿਰੇ ਦਿਸ਼: ।। ੨.੧੦੨.
ਰਥਾਂਗ, ਨਤਯੂਹ, ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ, ਪਲਵ, ਨਰ ਕੋਕਿਲ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਡਰ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਉਡ ਗਏ।
ਤੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤੈਰਾਕਾਸ਼ਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿਰ੍ਵृਤਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯੈਰਾਵृਤਾ ਭੂਮਿਰੁਭਯਂ ਪ੍ਰਬਭੌ ਤਦਾ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਗਈ; ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੋਭਾ ਪਾਈ।