ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਹੂ ਰਾਮੋ ਵੈ ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰੋ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮ: । ਵਨੇ ਪਰਸ਼ੁਨਾ ਕृਤ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਭੁਵਿ ਪਪਾਤ ਹ ।। ੨.੧੦੨.
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਥਾ ਨਿਪਤਿਤਂ ਰਾਮਂ ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍ । ਕੂਲਘਾਤਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਰਾਮ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤੇ ਮਹੇष੍ਵਾਸਂ ਸਰ੍ਵਤ: ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਰੁਦਨ੍ਤ: ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸਿषਿਚੁ: ਸਲਿਲੇਨ ਵੈ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸਨ, ਗਮ ਨਾਲ ਦੁਬਲੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪੁਨਰ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਾਸ੍ਰਮੁਤ੍ਸृਜਨ੍ । ਉਪਾਕ੍ਰਾਮਤ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ: ਕृਪਣਂ ਬਹੁ ਭਾषਿਤੁਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਕਕੁਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ ਰਾਮ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚ ਭਰਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤਾਤੇ ਦਿष੍ਟਾਂ ਗਤਿਂ ਗਤੇ । ਕਸ੍ਤਾਂ ਰਾਜਵਰਾਦ੍ਧੀਨਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੁਣ ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣਾ ਲਿਖਿਆ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਗਏ, ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇਗਾ?
ਕਿਂ ਨੁ ਤਸ੍ਯ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਜਾਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਯੋ ਮृਤੋ ਮਮ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਯਾ ਚਾਪਿ ਨ ਸਂਸ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਮੈਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ?
ਅਹੋ ਭਰਤ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੋ ਯੇਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਯਾ ऽਨਘ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰੇਤਕृਤ੍ਯੇषੁ ਸਤ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨਿष੍ਪ੍ਰਧਾਨਾਮਨੇਕਾਗ੍ਰਾਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕृਤਾਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸੋਪਿ ਨਾਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਨ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਬਿਨਾਂ ਮੂਹਰੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਮੁਕਾ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ।
ਸਮਾਪ੍ਤਵਨਵਾਸਂ ਮਾਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਕੋ ਨੁ ਸ਼ਾਸਿष੍ਯਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੌਣ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ?
ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੁਵृਤ੍ਤਂ ਮਾਂ ਪਿਤਾ ਯਾਨ੍ਯਾਹ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ । ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮਿ ਕੁਤ: ਕਰ੍ਣਸੁਖਾਨ੍ਯਹਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸੁਣਾਂਗਾ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਰਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਰਾਘਵ: । ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤ: ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸੀਤੇ ਮृਤਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰ: ਪਿਤ੍ਰਾ ਹੀਨੋ ऽਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਭਰਤੋ ਦੁ:ਖਮਾਚष੍ਟੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਸਸੁਰ ਜੀ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਬਹੁਗੁਣਂ ਤੇषਾਂ ਬਾष੍ਪਂ ਨੇਤ੍ਰੇष੍ਵਜਾਯਤ । ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਭ੍ਰਾਤਰ: ਸਰ੍ਵੇ ਭृਸ਼ਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਜਗਤੀਭਰ੍ਤ੍ਤੁ: ਕ੍ਰਿਯਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੀਏ।'
ਸਾ ਸੀਤਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਗਤਂ ਨृਪਮ੍ । ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ਕਨ੍ਨੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਸੁਰ, ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾਂ ਰਾਮੋ ਰੁਦਨ੍ਤੀਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ । ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਦੁ:ਖਿਤੋ ਦੁ:ਖਿਤਂ ਵਚ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖ ਭਰੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਆਨਯੇਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਚੀਰਮਾਹਰ ਚੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਜਲਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਤਾਤਸ੍ਯ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੧੦੨.
ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ, ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਉੱਤਲੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਲਿਆ ਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸੀਤਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਰਜਤੁਤ੍ਵਮੇਨਾਮਭਿਤੋ ਵ੍ਰਜ । ਅਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਸੁਦਾਰੁਣਾ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਗਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਮਤਿ: । ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਾਮੇ ਚ ਦृਢਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਸੀ—
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੈਰ੍ਨृਪਸੁਤੈ: ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਅਵਾਤਾਰਯਦਾਲਮ੍ਬ੍ਯ ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਤਾਰਿਆ।
ਤੇ ਸੁਤੀਰ੍ਥਾਂ ਤਤ: ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਪਾਗਮ੍ਯ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨ: । ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਸਦਾ ਪੁष੍ਪਿਤਕਾਨਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਉਸ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਸੀ।
ਸ਼ੀਘ੍ਰਸ੍ਰੋਤਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼ਿਵਮਕਰ੍ਦ੍ਦਮਮ੍ । ਸਿषਿਚੁਸ੍ਤੂਦਕਂ ਰਾਜ੍ਞੇ ਤਤ੍ਰੈਤਤ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਵਿਤਿ ।। ੨.੧੦੨.
ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ ਵਹਿੰਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਕਾਦੋ ਰਹਿਤ ਘਾਟ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।'
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਚ ਮਹੀਪਾਲੋ ਜਲਪੂਰਿਤਮਞ੍ਜਲਿਮ੍ । ਦਿਸ਼ਂ ਯਾਮ੍ਯਾਮਭਿਮੁਖੋ ਰੁਦਨ੍ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਥੀਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਏਤਤ੍ਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਿਮਲਂ ਤੋਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਪਿਤृਲੋਕਗਤਸ੍ਯਾਦ੍ਯ ਮਦ੍ਦਤ੍ਤਮੁਪਤਿष੍ਠਤੁ ।। ੨.੧੦੨.
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਸਾਫ ਤੇ ਅਟੱਲ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਦਿੱਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਗਏ ਹੋ।
ਤਤੋ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਤੀਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਸ ਰਾਘਵ: । ਪਿਤੁਸ਼੍ਚਕਾਰ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਨਿਵਾਪਂ ਭ੍ਰਾਤृਭਿ: ਸਹ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ।
ਐਙ੍ਗੁਦਂ ਬਦਰੀਮਿਸ਼੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤਰੇ । ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਮ: ਸੁਦੁ:ਖਾਰ੍ਤ੍ਤੋ ਰੁਦਨ੍ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਆਇੰਗੁਦਾ, ਬੇਰੀ ਤੇ ਜੌ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਇਦਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰੀਤੋ ਯਦਸ਼ਨਾ ਵਯਮ੍ । ਯਦਨ੍ਨ: ਪੁਰੁषੋ ਭਵਤਿ ਤਦਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ: ।। ੨.੧੦੨.
ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਖਾਣਾ ਖਾਓ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਖਾਣੇ ਦੇ ਹਾਂ; ਜਿਹੜਾ ਖਾਣਾ ਮਨੁੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਉਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਨਦੀਤਟਾਤ੍ । ਆਰੁਰੋਹ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋ ਰਮ੍ਯਸਾਨੁਂ ਮਹੀਧਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ, ਉਹੀ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਸੁਹਣੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਚੜ੍ਹੀ।
ਤਤ: ਪਰ੍ਣਕੁਟੀਦ੍ਵਾਰਮਾਸਾਦ੍ਯ ਜਗਤੀਪਤਿ: । ਪਰਿਜਗ੍ਰਾਹ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਮੁਭੌ ਭਰਤਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੁਟੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਭਰਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।