ਸ ਸਮृਦ੍ਧਾਂ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਚ੍ਛ ਰਾਘਵ । ਅਭਿषੇਚਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਾਯ ਨ: ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਉ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।
ਰਾਜਾਨਂ ਮਾਨੁषਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਦੇਵਤ੍ਵੇ ਸ ਮਤੋ ਮਮ । ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਵृਤ੍ਤਮਾਹੁਰਮਾਨੁषਮ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਕੇਕਯਸ੍ਥੇ ਚ ਮਯਿ ਤੁ ਤ੍ਵਯਿ ਚਾਰਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ । ਦਿਵਮਾਰ੍ਯੋ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਯਾਯਜੂਕ: ਸਤਾਂ ਮਤ: ।। ੨.੧੦੧.
ਜਦ ਮੈਂ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਭਵਤਿ ਸਹਸੀਤੇ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ । ਦੁ:ਖਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਭ੍ਯਗਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਜਦ ਤੂੰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: । ऺਅਹਂ ਚਾਯਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ: ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਕृਤੋਦਕੌ ।। ੨.੧੦੧.
ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਿਯੇਣ ਖਲੁ ਦਤ੍ਤਂ ਹਿ ਪਿਤृਲੋਕੇषੁ ਰਾਘਵ । ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਭਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤੁ: ਪ੍ਰਿਯ: ।। ੨.੧੦੧.
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੇ ਤੂੰ, ਰਾਘਵ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਸ਼ੋਚਂਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵ ਸਕ੍ਤਾਮਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਹੀਨਸ੍ਤਵ ਸ਼ੋਕਰੁਗ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਨਸ੍ਤਮਿਤ: ਪਿਤਾ ਤੇ ।। ੨.੧੦੧.
ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਦੁਖੀ ਰਹੇ, ਤੇਰੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ, ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਤੇਰੇ ਗਮ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ:ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਾਂ ਵਾਚਂ ਪਿਤੁਰ੍ਮਰਣਸਂਹਿਤਾਮ੍ । ਰਾਘਵੋ ਭਰਤੇਨੋਕ੍ਤਾਂ ਬਭੂਵ ਗਤਚੇਤਨ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦੁਖੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਿਆ।
ਤਂ ਤੁ ਵਜ੍ਰਮਿਵੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਾਹਵੇ ਦਾਨਵਾਰਿਣਾ । ਵਾਗ੍ਵਜ੍ਰਂ ਭਰਤੇਨੋਕ੍ਤਮਮਨੋਜ੍ਞਂ ਪਰਨ੍ਤਪ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਵਜਰ, ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਪਏ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਹੂ ਰਾਮੋ ਵੈ ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰੋ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮ: । ਵਨੇ ਪਰਸ਼ੁਨਾ ਕृਤ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਭੁਵਿ ਪਪਾਤ ਹ ।। ੨.੧੦੨.
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਥਾ ਨਿਪਤਿਤਂ ਰਾਮਂ ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍ । ਕੂਲਘਾਤਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਰਾਮ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤੇ ਮਹੇष੍ਵਾਸਂ ਸਰ੍ਵਤ: ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਰੁਦਨ੍ਤ: ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸਿषਿਚੁ: ਸਲਿਲੇਨ ਵੈ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸਨ, ਗਮ ਨਾਲ ਦੁਬਲੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪੁਨਰ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਾਸ੍ਰਮੁਤ੍ਸृਜਨ੍ । ਉਪਾਕ੍ਰਾਮਤ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ: ਕृਪਣਂ ਬਹੁ ਭਾषਿਤੁਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਕਕੁਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ ਰਾਮ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚ ਭਰਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤਾਤੇ ਦਿष੍ਟਾਂ ਗਤਿਂ ਗਤੇ । ਕਸ੍ਤਾਂ ਰਾਜਵਰਾਦ੍ਧੀਨਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੁਣ ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣਾ ਲਿਖਿਆ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਗਏ, ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇਗਾ?
ਕਿਂ ਨੁ ਤਸ੍ਯ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਜਾਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਯੋ ਮृਤੋ ਮਮ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਯਾ ਚਾਪਿ ਨ ਸਂਸ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਮੈਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ?
ਅਹੋ ਭਰਤ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੋ ਯੇਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਯਾ ऽਨਘ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰੇਤਕृਤ੍ਯੇषੁ ਸਤ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨਿष੍ਪ੍ਰਧਾਨਾਮਨੇਕਾਗ੍ਰਾਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕृਤਾਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸੋਪਿ ਨਾਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਨ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਬਿਨਾਂ ਮੂਹਰੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਮੁਕਾ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ।
ਸਮਾਪ੍ਤਵਨਵਾਸਂ ਮਾਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਕੋ ਨੁ ਸ਼ਾਸਿष੍ਯਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੌਣ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ?
ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸੁਵृਤ੍ਤਂ ਮਾਂ ਪਿਤਾ ਯਾਨ੍ਯਾਹ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍ । ਵਾਕ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਾਮਿ ਕੁਤ: ਕਰ੍ਣਸੁਖਾਨ੍ਯਹਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸੁਣਾਂਗਾ?
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਭਰਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਰਾਘਵ: । ਉਵਾਚ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤ: ਪੂਰ੍ਣਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੰਨ ਵਰਗੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਸੀਤੇ ਮृਤਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰ: ਪਿਤ੍ਰਾ ਹੀਨੋ ऽਸਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ । ਭਰਤੋ ਦੁ:ਖਮਾਚष੍ਟੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਸਸੁਰ ਜੀ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਿਆ। ਭਰਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤੋ ਬਹੁਗੁਣਂ ਤੇषਾਂ ਬਾष੍ਪਂ ਨੇਤ੍ਰੇष੍ਵਜਾਯਤ । ਤਥਾ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ਭ੍ਰਾਤਰ: ਸਰ੍ਵੇ ਭृਸ਼ਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਰਾਘਵਮ੍ । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਜਗਤੀਭਰ੍ਤ੍ਤੁ: ਕ੍ਰਿਯਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, 'ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੀਏ।'
ਸਾ ਸੀਤਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕਗਤਂ ਨृਪਮ੍ । ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਮਸ਼ਕਨ੍ਨੇਕ੍ਸ਼ਿਤੁਂ ਪਤਿਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਸੁਰ, ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੀ।
ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾਂ ਰਾਮੋ ਰੁਦਨ੍ਤੀਂ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾਮ੍ । ਉਵਾਚ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਤਤ੍ਰ ਦੁ:ਖਿਤੋ ਦੁ:ਖਿਤਂ ਵਚ: ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰੋ ਰਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖ ਭਰੀ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਆਨਯੇਙ੍ਗੁਦਿਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਚੀਰਮਾਹਰ ਚੋਤ੍ਤਰਮ੍ । ਜਲਕ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਤਾਤਸ੍ਯ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੧੦੨.
ਇੰਗੁਦੀ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇ, ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਉੱਤਲੀ ਚਾਦਰ ਵੀ ਲਿਆ ਆ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਸੀਤਾ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ਵ੍ਰਜਤੁਤ੍ਵਮੇਨਾਮਭਿਤੋ ਵ੍ਰਜ । ਅਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਗਤਿਰ੍ਹ੍ਯੇषਾ ਸੁਦਾਰੁਣਾ ।। ੨.੧੦੨.
ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।
ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨੁਗਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਮਤਿ: । ਮृਦੁਰ੍ਦਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਰਾਮੇ ਚ ਦृਢਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਫਿਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਸਿਆਣਾ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਸੀ—