ਯਾਤ੍ਰਾਦਣ੍ਡਵਿਧਾਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਯੋਨੀ ਸਨ੍ਧਿਵਿਗ੍ਰਹੌ । ਕਚ੍ਚਿਦੇਤਾਨ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਥਾਵਦਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਫੌਜੀ ਚਲਾਂ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਨਮ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੈਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਵਾ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਸੇ ਮਿਥ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਵੇਦਾ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ: ਕ੍ਰਿਯਾ: । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਦਾਰਾ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਵਿਆਹ-ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦੇषੈਵ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਮਮ ਰਾਘਵ । ਆਯੁष੍ਯਾ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਯਾ ਚ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਸੋਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਮਰ, ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ?
ਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਤਾਤੋ ਯਾਂ ਚ ਨ: ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾ: । ਤਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਸੇ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਯਾ ਚ ਸਤ੍ਪਥਗਾ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਉਹੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਓ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕृਤਂ ਭੋਜ੍ਯਮੇਕੋ ਨਾਸ਼੍ਨਾਸਿ ਰਾਘਵ । ਕਚ੍ਚਿਦਾਸ਼ਂਸਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯ: ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈਂ?
ਰਾਜਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿ ਪਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਮਤਿਰ੍ਦਣ੍ਡਧਰ: ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍ । ਅਵਾਪ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਯਥਾਵਦਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੁਪੈਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੌਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਏਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਕਿਂ ਮੇ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਰਾਜਧਰ੍ਮ: ਕਰਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਜੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਰਾਜਪਾਤ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?"
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ऽਯਂ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮ੍ਮ: ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਾਸੁ ਨਰਰ੍षਭ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਪੁਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨ ਕਨੀਯਾਨ੍ ਨृਪੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਸ ਸਮृਦ੍ਧਾਂ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਚ੍ਛ ਰਾਘਵ । ਅਭਿषੇਚਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਾਯ ਨ: ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਉ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।
ਰਾਜਾਨਂ ਮਾਨੁषਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਦੇਵਤ੍ਵੇ ਸ ਮਤੋ ਮਮ । ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਵृਤ੍ਤਮਾਹੁਰਮਾਨੁषਮ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਕੇਕਯਸ੍ਥੇ ਚ ਮਯਿ ਤੁ ਤ੍ਵਯਿ ਚਾਰਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ । ਦਿਵਮਾਰ੍ਯੋ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਯਾਯਜੂਕ: ਸਤਾਂ ਮਤ: ।। ੨.੧੦੧.
ਜਦ ਮੈਂ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਭਵਤਿ ਸਹਸੀਤੇ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ । ਦੁ:ਖਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਭ੍ਯਗਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਜਦ ਤੂੰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: । ऺਅਹਂ ਚਾਯਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ: ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਕृਤੋਦਕੌ ।। ੨.੧੦੧.
ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਿਯੇਣ ਖਲੁ ਦਤ੍ਤਂ ਹਿ ਪਿਤृਲੋਕੇषੁ ਰਾਘਵ । ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਭਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤੁ: ਪ੍ਰਿਯ: ।। ੨.੧੦੧.
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੇ ਤੂੰ, ਰਾਘਵ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਸ਼ੋਚਂਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵ ਸਕ੍ਤਾਮਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਹੀਨਸ੍ਤਵ ਸ਼ੋਕਰੁਗ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਨਸ੍ਤਮਿਤ: ਪਿਤਾ ਤੇ ।। ੨.੧੦੧.
ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਦੁਖੀ ਰਹੇ, ਤੇਰੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ, ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਤੇਰੇ ਗਮ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ:ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਾਂ ਵਾਚਂ ਪਿਤੁਰ੍ਮਰਣਸਂਹਿਤਾਮ੍ । ਰਾਘਵੋ ਭਰਤੇਨੋਕ੍ਤਾਂ ਬਭੂਵ ਗਤਚੇਤਨ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦੁਖੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਿਆ।
ਤਂ ਤੁ ਵਜ੍ਰਮਿਵੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਾਹਵੇ ਦਾਨਵਾਰਿਣਾ । ਵਾਗ੍ਵਜ੍ਰਂ ਭਰਤੇਨੋਕ੍ਤਮਮਨੋਜ੍ਞਂ ਪਰਨ੍ਤਪ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਵਜਰ, ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਪਏ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਹੂ ਰਾਮੋ ਵੈ ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰੋ ਯਥਾ ਦ੍ਰੁਮ: । ਵਨੇ ਪਰਸ਼ੁਨਾ ਕृਤ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਭੁਵਿ ਪਪਾਤ ਹ ।। ੨.੧੦੨.
ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਗ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਥਾ ਨਿਪਤਿਤਂ ਰਾਮਂ ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਜਗਤੀਪਤਿਮ੍ । ਕੂਲਘਾਤਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਮਿਵ ਕੁਞ੍ਜਰਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਰਾਮ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਭ੍ਰਾਤਰਸ੍ਤੇ ਮਹੇष੍ਵਾਸਂ ਸਰ੍ਵਤ: ਸ਼ੋਕਕਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਰੁਦਨ੍ਤ: ਸਹ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ ਸਿषਿਚੁ: ਸਲਿਲੇਨ ਵੈ ।। ੨.੧੦੨.
ਉਸਦੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸਨ, ਗਮ ਨਾਲ ਦੁਬਲੇ ਹੋਏ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸ ਤੁ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਪੁਨਰ੍ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਨੇਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਾਸ੍ਰਮੁਤ੍ਸृਜਨ੍ । ਉਪਾਕ੍ਰਾਮਤ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ: ਕृਪਣਂ ਬਹੁ ਭਾषਿਤੁਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ, ਕਕੁਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਸ ਰਾਮ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਪृਥਿਵੀਪਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚ ਭਰਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਸਂਹਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੨.
ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮ੍ਯਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਤਾਤੇ ਦਿष੍ਟਾਂ ਗਤਿਂ ਗਤੇ । ਕਸ੍ਤਾਂ ਰਾਜਵਰਾਦ੍ਧੀਨਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੁਣ ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣਾ ਲਿਖਿਆ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਗਏ, ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੌਣ ਸੰਭਾਲੇਗਾ?
ਕਿਂ ਨੁ ਤਸ੍ਯ ਮਯਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਦੁਰ੍ਜਾਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਯੋ ਮृਤੋ ਮਮ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਯਾ ਚਾਪਿ ਨ ਸਂਸ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਮੈਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ?
ਅਹੋ ਭਰਤ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥੋ ਯੇਨ ਰਾਜਾ ਤ੍ਵਯਾ ऽਨਘ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰੇਤਕृਤ੍ਯੇषੁ ਸਤ੍ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਨਿष੍ਪ੍ਰਧਾਨਾਮਨੇਕਾਗ੍ਰਾਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵਿਨਾ ਕृਤਾਮ੍ । ਨਿਵृਤ੍ਤਵਨਵਾਸੋਪਿ ਨਾਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਨ੍ਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਬਿਨਾਂ ਮੂਹਰੇ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਮੁਕਾ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਜਾਵਾਂ।
ਸਮਾਪ੍ਤਵਨਵਾਸਂ ਮਾਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਪਰਨ੍ਤਪ । ਕੋ ਨੁ ਸ਼ਾਸਿष੍ਯਤਿ ਪੁਨਸ੍ਤਾਤੇ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤੇ ।। ੨.੧੦੨.
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਪੂਰਾ ਵੀ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕੌਣ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ?