ਕਚ੍ਚਿਦ੍ ਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਬਾਲਾਂਸ਼੍ਚ ਵੈਦ੍ਯਮੁਖ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ । ਦਾਨੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਤੈਰ੍ਬੁਭੂषਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੱਡਿਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਹਕੀਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾਨ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਪਸਾਨ੍ ਦੇਵਤਾਤਿਥੀਨ੍ । ਚੈਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚ ਨਮਸ੍ਯਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਵੱਡਿਆਂ, ਤਪੱਸੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਸਫਲ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥੇਨ ਵਾ ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਵਾ ਪੁਨ: । ਉਭੌ ਵਾ ਪ੍ਰੀਤਿਲੋਭੇਨ ਕਾਮੇਨ ਚ ਨ ਬਾਧਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਦੀ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਵਾਸਤੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ, ਨਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥਂ ਚ ਧਰ੍ਮਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਜਯਤਾਂ ਵਰ । ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਾਲੇ ਕਾਲਜ੍ਞ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਰਦ ਸੇਵਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਕੇ, ਧਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ: ਸ਼ਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਾ: । ਆਸ਼ਂਸਨ੍ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਪੌਰਜਾਨਪਦੈ: ਸਹ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੀ ਚੰਗੀ ਖੈਰੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ?
ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਮਨृਤਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪ੍ਰਮਾਦਂ ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਤਾਮ੍ । ਅਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਜ੍ਞਾਨਵਤਾਮਾਲਸ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਵृਤ੍ਤਿਤਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸਾ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਕੰਮ ਟਾਲਣਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ, ਆਲਸ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ?
ਏਕਚਿਨ੍ਤਨਮਰ੍ਥਾਨਾਮਨਰ੍ਥਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ । ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਾਮਨਾਰਮ੍ਭਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਮੁਸੀਬਤ ਨਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ, ਫੈਸਲੇ ਕਰਕੇ ਨਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ?
ਮਙ੍ਗਲਸ੍ਯਾਪ੍ਰਯੋਗਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤ: । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਜਯਸ੍ਯੇਤਾਨ੍ ਰਾਜਦੋषਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਚੌਦਾਂ ਰਾਜੀ ਗਲਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਠ ਕੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨਾ ਆਦਿ, ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ?
ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍ਗਾਨ੍ ਸਪ੍ਤਵਰ੍ਗਂ ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤ: । ਅष੍ਟਵਰ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਦਸ, ਪੰਜ, ਚਾਰ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਅਰਥ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ?
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਜਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ षਾਙ੍ਗੁਣ੍ਯਂ ਦੈਵਮਾਨੁषਮ੍ । ਕृਤ੍ਯਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍ਗਞ੍ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਨੀਤੀ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਨ, ਵੀਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?
ਯਾਤ੍ਰਾਦਣ੍ਡਵਿਧਾਨਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਯੋਨੀ ਸਨ੍ਧਿਵਿਗ੍ਰਹੌ । ਕਚ੍ਚਿਦੇਤਾਨ੍ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਯਥਾਵਦਨੁਮਨ੍ਯਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਫੌਜੀ ਚਲਾਂ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜਨਮ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੈਰ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰੇਵ ਵਾ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਸੇ ਮਿਥ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਵੇਦਾ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ: ਕ੍ਰਿਯਾ: । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਾ ਦਾਰਾ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਫਲਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਵਿਆਹ-ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦੇषੈਵ ਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਮਮ ਰਾਘਵ । ਆਯੁष੍ਯਾ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਯਾ ਚ ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਸਂਹਿਤਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਸੋਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਮਰ, ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੈ?
ਯਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਤਾਤੋ ਯਾਂ ਚ ਨ: ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾ: । ਤਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਸੇ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਯਾ ਚ ਸਤ੍ਪਥਗਾ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਉਹੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਓ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕृਤਂ ਭੋਜ੍ਯਮੇਕੋ ਨਾਸ਼੍ਨਾਸਿ ਰਾਘਵ । ਕਚ੍ਚਿਦਾਸ਼ਂਸਮਾਨੇਭ੍ਯੋ ਮਿਤ੍ਰੇਭ੍ਯ: ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈਂ?
ਰਾਜਾ ਤੁ ਧਰ੍ਮੇਣ ਹਿ ਪਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਮਤਿਰ੍ਦਣ੍ਡਧਰ: ਪ੍ਰਜਾਨਾਮ੍ । ਅਵਾਪ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਂ ਵਸੁਧਾਂ ਯਥਾਵਦਿਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤ: ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੁਪੈਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸ਼ਤਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੌਵਾਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਏਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ । ਕਿਂ ਮੇ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਰਾਜਧਰ੍ਮ: ਕਰਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਮ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਜੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਰਾਜਪਾਤ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ?"
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ऽਯਂ ਸਦਾ ਧਰ੍ਮ੍ਮ: ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਾਸੁ ਨਰਰ੍षਭ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਪੁਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨ ਕਨੀਯਾਨ੍ ਨृਪੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲਈ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਛੋਟਾ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਸ ਸਮृਦ੍ਧਾਂ ਮਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਚ੍ਛ ਰਾਘਵ । ਅਭਿषੇਚਯ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੁਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਾਯ ਨ: ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਉ, ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ। ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।
ਰਾਜਾਨਂ ਮਾਨੁषਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਦੇਵਤ੍ਵੇ ਸ ਮਤੋ ਮਮ । ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਵृਤ੍ਤਮਾਹੁਰਮਾਨੁषਮ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਕੇਕਯਸ੍ਥੇ ਚ ਮਯਿ ਤੁ ਤ੍ਵਯਿ ਚਾਰਣ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਿਤੇ । ਦਿਵਮਾਰ੍ਯੋ ਗਤੋ ਰਾਜਾ ਯਾਯਜੂਕ: ਸਤਾਂ ਮਤ: ।। ੨.੧੦੧.
ਜਦ ਮੈਂ ਕੇਕਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਭਵਤਿ ਸਹਸੀਤੇ ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇ । ਦੁ:ਖਸ਼ੋਕਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਦਿਵਮਭ੍ਯਗਾਤ੍ ।। ੨.੧੦੧.
ਜਦ ਤੂੰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗਮ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਉਤ੍ਤਿष੍ਠ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮੁਦਕਂ ਪਿਤੁ: । ऺਅਹਂ ਚਾਯਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ: ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਕृਤੋਦਕੌ ।। ੨.੧੦੧.
ਉਠੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਿਯੇਣ ਖਲੁ ਦਤ੍ਤਂ ਹਿ ਪਿਤृਲੋਕੇषੁ ਰਾਘਵ । ਅਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਭਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤੁ: ਪ੍ਰਿਯ: ।। ੨.੧੦੧.
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੇ ਤੂੰ, ਰਾਘਵ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।
ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਸ਼ੋਚਂਸ੍ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪ੍ਸੁਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਵ ਸਕ੍ਤਾਮਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਵਿਹੀਨਸ੍ਤਵ ਸ਼ੋਕਰੁਗ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ਨਸ੍ਤਮਿਤ: ਪਿਤਾ ਤੇ ।। ੨.੧੦੧.
ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਦੁਖੀ ਰਹੇ, ਤੇਰੀ ਝਲਕ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਰਹੇ, ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਤੇਰੇ ਗਮ ਵਿਚ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਤ੍ਤਰਸ਼ਤਤਮ:ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰੁਣਾਂ ਵਾਚਂ ਪਿਤੁਰ੍ਮਰਣਸਂਹਿਤਾਮ੍ । ਰਾਘਵੋ ਭਰਤੇਨੋਕ੍ਤਾਂ ਬਭੂਵ ਗਤਚੇਤਨ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ ਵਲੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਦੁਖੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠਿਆ।
ਤਂ ਤੁ ਵਜ੍ਰਮਿਵੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਾਹਵੇ ਦਾਨਵਾਰਿਣਾ । ਵਾਗ੍ਵਜ੍ਰਂ ਭਰਤੇਨੋਕ੍ਤਮਮਨੋਜ੍ਞਂ ਪਰਨ੍ਤਪ: ।। ੨.੧੦੨.
ਭਰਤ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਵਜਰ, ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਵੱਜ ਪਏ।