ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਧृਤਿਮਾਞ੍ਛੁਚਿ: । ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਨੁਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼: ਸੇਨਾਪਤਿ: ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਉਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਡਿੱਠਾ, ਬਹਾਦਰ, ਸਮਝਦਾਰ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ?
ਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾ ਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਾ: । ਦृष੍ਟਾਪਦਾਨਾ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਮਾਨਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਤਾਕਤਵਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਣਿਆ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਬਲਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਂ ਚ ਵੇਤਨਂ ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਦਦਾਸਿ ਨ ਵਿਲਮ੍ਬਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ?
ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਣਾਚ੍ਚੈਵ ਭਕ੍ਤਵੇਤਨਯੋਰ੍ਭृਤਾ: । ਭਰ੍ਤ੍ਤੁ: ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੋ ऽਨਰ੍ਥ: ਸੁਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਜੇ ਖਾਣਾ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਫੌਜੀ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ऽਨੁਰਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਰਾ: ਪ੍ਰਧਾਨਤ: । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਵਾਰ੍ਥੇषੁ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਸਮਾਹਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਸਭ ਕੁਲਪੁੱਤਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ, ਤੈਨੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ?
ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਾਨਪਦੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ । ਯਥੋਕ੍ਤਵਾਦੀ ਦੂਤਸ੍ਤੇ ਕृਤੋ ਭਰਤ ਪਣ੍ਡਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਉਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਚਲਾਕ ਤੇ ਹੁਣਰਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਰਤ?
ਕਚ੍ਚਿਦष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ । ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਵਿਜ੍ਞਾਤੈਰ੍ਵੇਤ੍ਸਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚਾਰਕੈ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪਦ—ਦੱਸ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਤੇ ਪੰਜ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਗੁਪਤ ਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਪਾਸ੍ਤਾਨਹਿਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਯਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਨਵਜ੍ਞਾਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਸੇ ਰਿਪੁਸੂਦਨ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਹੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਲੋਕਾਯਤਿਕਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਾਤ ਸੇਵਸੇ । ਅਨਰ੍ਥਕੁਸ਼ਲਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬਾਲਾ: ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨ: ।। ੨.੧੦੦.
ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਲੋਕਾਯਤ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਬੱਚੇ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝਦੇ, ਬੇਕਾਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਦੁਰ੍ਬੁਧਾ: । ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਹ ਮੂਰਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੋਜਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਕਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵੀਰੈਰਧ੍ਯੁषਿਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਮਾਕਂ ਤਾਤ ਪੂਰ੍ਵਕੈ: । ਸਤ੍ਯਨਾਮਾਂ ਦृਢਦ੍ਵਾਰਾਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੂਰਵਜ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਚ ਹੈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਜੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈ: ਕ੍ਸ਼ਤ੍ऺਿਤ੍ਰਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈ: ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੈ: ਸਦਾ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਸਾਹੈਰ੍ਵृਤਾਮਾਰ੍ਯੈ: ਸਹਸ੍ਰਸ਼: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਰ੍ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈਰ੍ਵृਤਾਂ ਵੈਦ੍ਯਜਨਾਕੁਲਾਮ੍ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਮੁਦਿਤਾਂ ਸ੍ਫੀਤਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਹਨ, ਤੇ ਕਾਬਲ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਯੋਧਿਆ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ?
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਿਤ੍ਯਸ਼ਤੈਰ੍ਜੁष੍ਟ: ਸੁਨਿਵਿष੍ਟਜਨਾਕੁਲ: । ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੈ: ਪ੍ਰਪਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਟਾਕੈਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਨਰਨਾਰੀਕ: ਸਮਾਜੋਤ੍ਸਵਸ਼ੋਭਿਤ: । ਸੁਕृष੍ਟਸੀਮਾ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਹਿਂਸਾਭਿ: ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਹੈ, ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ?
ਅਦੇਵਮਾਤृਕੋ ਰਮ੍ਯ: ਸ਼੍ਵਾਪਦੈ: ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤ: । ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭਯੈ: ਸਰ੍ਵੈ: ਖਨਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨਰੈ: ਪਾਪੈਰ੍ਮਮ ਪੂਰ੍ਵੈ: ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ: । ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਨਪਦ: ਸ੍ਫੀਤ: ਸੁਖਂ ਵਸਤਿ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਇਲਾਕਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਦਯਿਤਾ: ਸਰ੍ਵੇ ਕृषਿਗੋਰਕ੍ਸ਼ਜੀਵਿਨ: । ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤਾਤ ਲੋਕੋ ਹਿ ਸੁਖਮੇਧਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਗੁਪ੍ਤਿਪਰੀਹਾਰੈ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਰਣਂ ਕृਤਮ੍ । ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿषਯਵਾਸਿਨ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ? ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਸਿ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ: । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਸ੍ਯਾਸਾਂ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨ ਭਾषਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਾਗਵਨਂ ਗੁਪ੍ਤਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤਿ ਧੇਨੁਕਾ: । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਗਣਿਕਾਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਣਾਂ ਚ ਤृਪ੍ਯਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਦੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਸੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਪਥੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਸਜ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਾ: ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ऽਵਿਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਸਰ੍ਵੇ ਵਾ ਪੁਨਰੁਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਮਧ੍ਯਮੇਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ, ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਧੂਰੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਧਨਧਾਨ੍ਯਾਯੁਧੋਦਕੈ: । ਯਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਤਥਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਿਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰੈ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਕਿਲੇ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੇ ਮਾਹਰ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ?
ਆਯਸ੍ਤੇ ਵਿਪੁਲ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਕਚ੍ਚਿਦਲ੍ਪਤਰੋ ਵ੍ਯਯ: । ਅਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਨ ਤੇ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੋਸ਼ੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦਨ ਵੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਖਰਚ ਘੱਟ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖਜਾਨਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਉਪਯੋਗ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ?
ਦੇਵਤਾਰ੍ਥੇ ਚ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਭ੍ਯਾਗਤੇषੁ ਚ । ਯੋਧੇषੁ ਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗੇषੁ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਗਚ੍ਛਤਿ ਤੇ ਵ੍ਯਯ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਖਰਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿਤਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ऽ ऽਕ੍ਸ਼ਾਰਿਤਸ਼੍ਚੋਰਕਰ੍ਮਣਾ । ਅਪृष੍ਟ: ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਨ ਲੋਭਾਦ੍ਵਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਚਿ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਕਦੇ ਚੋਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਨਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਦੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਗृਹੀਤਸ਼੍ਚੈਵ ਪृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇ ਦृष੍ਟ: ਸਕਾਰਣ: । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਚੋਰੋ ਧਨਲੋਭਾਨ੍ਨਰਰ੍षਭ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਚੋਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਬੂਤ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਦੇ ਵੀ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ?
ਵ੍ਯਸਨੇ ਕਚ੍ਚਿਦਾਢ੍ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਗਤਸ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ । ਅਰ੍ਥਂ ਵਿਰਾਗਾ: ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਵਾਮਾਤ੍ਯਾ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਯਾਨਿ ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਘਵ । ਤਾਨਿ ਪੁਤ੍ਰਪਸ਼ੂਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਮਨੁਸ਼ਾਸਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੰਝੂ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੰਝੂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।