ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕृਤਰੂਪਾਣਿ ਵਾ ਪੁਨ: । ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ, ਜਾਂ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਤਰ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ: । ਤ੍ਵਯਾ ਵਾ ਵਾ ऽਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਤਰਕ ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸਲਾਹ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਮੇਕਮਿਚ੍ਛਸਿ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕृਚ੍ਛ੍ਰੇषੁ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਨਿ:ਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਮਹਤ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਂ ਯਦ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਮਹੀਪਤਿ: । ਅਥਵਾਪ੍ਯਯੁਤਾਨ੍ਯੇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇषੁ ਸਹਾਯਤਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਜੇ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਮੂਰਖਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਏਕੋਪ੍ਯਮਾਤ੍ਯੋ ਮੇਧਾਵੀ ਸ਼ੂਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ: । ਰਾਜਾਨਂ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪਯੇਨ੍ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ, ਬਹਾਦਰ, ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਪਰਖ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਮਕਤਿ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾ ਮਹਤ੍ਸ੍ਵੇਵ ਮਧ੍ਯਮੇषੁ ਚ ਮਧ੍ਯਮਾ: । ਜਘਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਘਨ੍ਯੇषੁ ਭृਤ੍ਯਾ: ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਭਰਤੀ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਭਰਤੀ ਮੱਧਮ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਘੱਟ ਭਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ?
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨੁਪਧਾਤੀਤਾਨ੍ ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਾਞ੍ਛੁਚੀਨ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇषੁ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਯੋਜਯਸਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਪੱਖ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਵਧੀਆ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਏ ਹਨ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨੋਗ੍ਰੇਣ ਦਣ੍ਡੇਨ ਭृਸ਼ਮੁਦ੍ਵੇਜਿਤਪ੍ਰਜਮ੍ । ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਤਵਾਨੁਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ਕੈਕਯੀਸੁਤ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਵਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯਾਜਕਾ: ਪਤਿਤਂ ਯਥਾ । ਉਗ੍ਰਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀਤਾਰਂ ਕਾਮਯਾਨਮਿਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਯਾਜਕ ਤੈਨੂੰ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ?
ਉਪਾਯਕੁਸ਼ਲਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਭृਤ੍ਯਸਨ੍ਦੂषਣੇ ਰਤਮ੍ । ਸ਼ੂਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਮਂ ਚ ਯੋ ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਵਧ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਜੋ ਚਲਾਕੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਜੋ ਭਰਤੀ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ 'ਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ, ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ—ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਧृਤਿਮਾਞ੍ਛੁਚਿ: । ਕੁਲੀਨਸ਼੍ਚਾਨੁਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼: ਸੇਨਾਪਤਿ: ਕृਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਉਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਡਿੱਠਾ, ਬਹਾਦਰ, ਸਮਝਦਾਰ, ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ?
ਬਲਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮੁਖ੍ਯਾ ਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਾ: । ਦृष੍ਟਾਪਦਾਨਾ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਮਾਨਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਤਾਕਤਵਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਣਿਆ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਬਲਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਂ ਚ ਵੇਤਨਂ ਚ ਯਥੋਚਿਤਮ੍ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਦਦਾਸਿ ਨ ਵਿਲਮ੍ਬਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ?
ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਮਣਾਚ੍ਚੈਵ ਭਕ੍ਤਵੇਤਨਯੋਰ੍ਭृਤਾ: । ਭਰ੍ਤ੍ਤੁ: ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੋ ऽਨਰ੍ਥ: ਸੁਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਮृਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਜੇ ਖਾਣਾ ਤੇ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਫੌਜੀ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵੇ ऽਨੁਰਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਲਪੁਤ੍ਰਾ: ਪ੍ਰਧਾਨਤ: । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਵਾਰ੍ਥੇषੁ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਸਮਾਹਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਸਭ ਕੁਲਪੁੱਤਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ, ਤੈਨੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ?
ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਾਨਪਦੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਨਵਾਨ੍ । ਯਥੋਕ੍ਤਵਾਦੀ ਦੂਤਸ੍ਤੇ ਕृਤੋ ਭਰਤ ਪਣ੍ਡਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਉਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਇਆ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਚਲਾਕ ਤੇ ਹੁਣਰਮੰਦ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਆਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਬੋਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭਰਤ?
ਕਚ੍ਚਿਦष੍ਟਾਦਸ਼ਾਨ੍ਯੇषੁ ਸ੍ਵਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ । ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਵਿਜ੍ਞਾਤੈਰ੍ਵੇਤ੍ਸਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚਾਰਕੈ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪਦ—ਦੱਸ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਤੇ ਪੰਜ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਗੁਪਤ ਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਪਾਸ੍ਤਾਨਹਿਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿਯਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਨਵਜ੍ਞਾਯ ਵਰ੍ਤ੍ਤਸੇ ਰਿਪੁਸੂਦਨ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਹੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਲੋਕਾਯਤਿਕਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ੍ਤਾਤ ਸੇਵਸੇ । ਅਨਰ੍ਥਕੁਸ਼ਲਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਬਾਲਾ: ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨ: ।। ੨.੧੦੦.
ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਲੋਕਾਯਤ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਬੱਚੇ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝਦੇ, ਬੇਕਾਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਦੁਰ੍ਬੁਧਾ: । ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਰਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਇਹ ਮੂਰਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲੋਜਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਕਾਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵੀਰੈਰਧ੍ਯੁषਿਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਮਾਕਂ ਤਾਤ ਪੂਰ੍ਵਕੈ: । ਸਤ੍ਯਨਾਮਾਂ ਦृਢਦ੍ਵਾਰਾਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਾਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੂਰਵਜ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਚ ਹੈ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਜੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਤੇ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈ: ਕ੍ਸ਼ਤ੍ऺਿਤ੍ਰਯੈਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯੈ: ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤੈ: ਸਦਾ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਮਹੋਤ੍ਸਾਹੈਰ੍ਵृਤਾਮਾਰ੍ਯੈ: ਸਹਸ੍ਰਸ਼: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਪ੍ਰਾਸਾਦੈਰ੍ਵਿਵਿਧਾਕਾਰੈਰ੍ਵृਤਾਂ ਵੈਦ੍ਯਜਨਾਕੁਲਾਮ੍ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਮੁਦਿਤਾਂ ਸ੍ਫੀਤਾਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸ਼ਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਲ ਹਨ, ਤੇ ਕਾਬਲ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਯੋਧਿਆ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋ?
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਿਤ੍ਯਸ਼ਤੈਰ੍ਜੁष੍ਟ: ਸੁਨਿਵਿष੍ਟਜਨਾਕੁਲ: । ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੈ: ਪ੍ਰਪਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਟਾਕੈਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਨਰਨਾਰੀਕ: ਸਮਾਜੋਤ੍ਸਵਸ਼ੋਭਿਤ: । ਸੁਕृष੍ਟਸੀਮਾ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਹਿਂਸਾਭਿ: ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਮਰਦਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੇ ਮੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਹੈ, ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ?
ਅਦੇਵਮਾਤृਕੋ ਰਮ੍ਯ: ਸ਼੍ਵਾਪਦੈ: ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤ: । ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਭਯੈ: ਸਰ੍ਵੈ: ਖਨਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਵਿਵਰ੍ਜਿਤੋ ਨਰੈ: ਪਾਪੈਰ੍ਮਮ ਪੂਰ੍ਵੈ: ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤ: । ਕਚ੍ਚਿਜ੍ਜਨਪਦ: ਸ੍ਫੀਤ: ਸੁਖਂ ਵਸਤਿ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਇਲਾਕਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਲੋਕ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਦਯਿਤਾ: ਸਰ੍ਵੇ ਕृषਿਗੋਰਕ੍ਸ਼ਜੀਵਿਨ: । ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਂ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤਾਤ ਲੋਕੋ ਹਿ ਸੁਖਮੇਧਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਗੁਪ੍ਤਿਪਰੀਹਾਰੈ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਭਰਣਂ ਕृਤਮ੍ । ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿषਯਵਾਸਿਨ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ? ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਸਿ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ: । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਸ੍ਯਾਸਾਂ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨ ਭਾषਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ?