thumb|ਸ਼ਤਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਜਟਿਲਂ ਚੀਰਵਸਨਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪਤਿਤਂ ਭੁਵਿ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮੋ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਂ ਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰਂ ਯਥਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਟਾਂ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪਛਾਣਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਸੀ।
ਕਥਞ੍ਚਿਦਭਿਵਿਜ੍ਞਾਯ ਵਿਵਰ੍ਣਵਦਨਂ ਕृਸ਼ਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭਰਤਂ ਰਾਮ: ਪਰਿਜਗ੍ਰਾਹ ਬਾਹੁਨਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਿਆ ਤੇ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।
ਆਘ੍ਰਾਯ ਰਾਮਸ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਰਾਘਵ: । ਅਙ੍ਕੇ ਭਰਤਮਾਰੋਪ੍ਯ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ੍ ਸਮਾਹਿਤਃ ।। ੨.੧੦੦.
ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘਿਆ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕ੍ਵ ਨੁ ਤੇ ऽਭੂਤ੍ ਪਿਤਾ ਤਾਤ ਯਦਰਣ੍ਯਂ ਤ੍ਵਮਾਗਤ: । ਨ ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਨਮਾਗਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ? ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
ਚਿਰਸ੍ਯ ਬਤ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੂਰਾਦ੍ਭਰਤਮਾਗਤਮ੍ । ਦੁष੍ਪ੍ਰਤੀਕਮਰਣ੍ਯੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਂ ਤਾਤ ਵਨਮਾਗਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਹੀ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਧਾਰਯਤੇ ਤਾਤ ਰਾਜਾ ਯਤ੍ਤ੍ਵਮਿਹਾਗਤ: । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੀਨ: ਸਹਸਾ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਂ ਗਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਰਾਜਾ ਹਾਲੇ ਜੀਵਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸੌਮ੍ਯ ਨ ਤੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭ੍ਰष੍ਟਂ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਮਿੱਠੇ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਰਾਜ, ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸੀ, ਖੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਛੁਸ਼੍ਰੂषਸੇ ਤਾਤ ਪਿਤਰਂ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦਸ਼ਰਥੋ ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਲੀ ਸਤ੍ਯਸਙ੍ਗਰ: । ਰਾਜਸੂਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਮਾਹਰ੍ਤ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਨਿਸ਼੍ਚਯ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਠੀਕ ਹਨ? ਉਹ ਜੋ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਪੱਕੇ ਹਨ?
ਸ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿ: । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੂਣਾਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯੋ ਯਥਾਵਤ੍ਤਾਤ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ?
ਸਾ ਤਾਤ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਚ ਪ੍ਰਜਾਵਤੀ । ਸੁਖਿਨੀ ਕਚ੍ਚਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਚ ਦੇਵੀ ਨਨ੍ਦਤਿ ਕੈਕਯੀ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਕੌਸਲਿਆ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਵੀ ਸੁਖੀ ਹੈ? ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਵਿਨਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨ: ਕੁਲਪੁਤ੍ਰੋ ਬਹੁਸ਼੍ਰੁਤ: । ਅਨਸੂਯੁਰਨੁਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸਤ੍ਕृਤਸ੍ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰਾ ਕੁਲ-ਪੁਜਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦਗ੍ਨਿषੁ ਤੇ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਧਿਜ੍ਞੋ ਮਤਿਮਾਨृਜੁ: । ਹੁਤਂ ਚ ਹੋष੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਕਾਲੇ ਵੇਦਯਤੇ ਸਦਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੋ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਪਿਤऽਨ੍ ਮਾਤऽਰ੍ਗੁਰੂਨ੍ ਪਿਤृਸਮਾਨਪਿ । ਵृਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਤਤ ਵੈਦ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚਾਭਿਮਨ੍ਯਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਅਧਿਆਪਕ, ਵੱਡੇ, ਵੈਦ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
ਇष੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ । ਸੁਧਨ੍ਵਾਨਮੁਪਾਧ੍ਯਾਯਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਾਤ ਮਨ੍ਯਸੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਕਾਜ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਨ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਦਾਤ੍ਮਸਮਾ: ਸ਼ੂਰਾ: ਸ਼੍ਰੁਤਵਨ੍ਤੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾ: । ਕੁਲੀਨਾਸ਼੍ਚੇਙ੍ਗਿਤਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਸ੍ਤੇ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਉਹ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਹਾਦਰ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਲ-ਵਾਲੇ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ?
ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਿਜਯਮੂਲਂ ਹਿ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਭਵਤਿ ਰਾਘਵ । ਸੁਸਂਵृਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਧਰੈਰਮਾਤ੍ਯੈ: ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੋਵਿਦੈ: ।। ੨.੧੦੦.
ਰਾਘਵ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਤੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਂ ਨੈषੀ: ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਸੇ । ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਾਪਰਰਾਤ੍ਰੇषੁ ਚਿਨ੍ਤਯਸ੍ਯਰ੍ਥਨੈਪੁਣਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਉਠਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਸੇ ਨੈਕ: ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਬਹੁਭਿ: ਸਹ । ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਨ ਪਰਿਧਾਵਤਿ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ? ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਲਾਹ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਯੋਜਨਾ ਰਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?
ਕਚ੍ਚਿਦਰ੍ਥਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਲਘੁਮੂਲਂ ਮਹੋਦਯਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮਾਰਭਸੇ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਂ ਨ ਦੀਰ੍ਘਯਸਿ ਰਾਘਵ ।। ੨.੧੦੦.
ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਘੱਟ ਹੈ ਪਰ ਫਲ ਵੱਡਾ, ਸੋਚ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਾਨ੍ਯੇਵ ਕृਤਰੂਪਾਣਿ ਵਾ ਪੁਨ: । ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਨ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ, ਜਾਂ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨ ਤਰ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ: । ਤ੍ਵਯਾ ਵਾ ਵਾ ऽਮਾਤ੍ਯੈਰ੍ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਾਤ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਤਰਕ ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸਲਾਹ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਮੇਕਮਿਚ੍ਛਸਿ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਕृਚ੍ਛ੍ਰੇषੁ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਨਿ:ਸ਼੍ਰੇਯਸਂ ਮਹਤ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ ਮੂਰ੍ਖਾਣਾਂ ਯਦ੍ਯੁਪਾਸ੍ਤੇ ਮਹੀਪਤਿ: । ਅਥਵਾਪ੍ਯਯੁਤਾਨ੍ਯੇਵ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇषੁ ਸਹਾਯਤਾ ।। ੨.੧੦੦.
ਜੇ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਲੱਖਾਂ ਮੂਰਖਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਸਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਏਕੋਪ੍ਯਮਾਤ੍ਯੋ ਮੇਧਾਵੀ ਸ਼ੂਰੋ ਦਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ: । ਰਾਜਾਨਂ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪਯੇਨ੍ਮਹਤੀਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ।। ੨.੧੦੦.
ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ, ਬਹਾਦਰ, ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਪਰਖ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਮਕਤਿ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾ ਮਹਤ੍ਸ੍ਵੇਵ ਮਧ੍ਯਮੇषੁ ਚ ਮਧ੍ਯਮਾ: । ਜਘਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਘਨ੍ਯੇषੁ ਭृਤ੍ਯਾ: ਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਿਤਾ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖ ਭਰਤੀ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੱਧਮ ਭਰਤੀ ਮੱਧਮ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਘੱਟ ਭਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹਲਕੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਹਨ?
ਅਮਾਤ੍ਯਾਨੁਪਧਾਤੀਤਾਨ੍ ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਾਞ੍ਛੁਚੀਨ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇषੁ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨਿਯੋਜਯਸਿ ਕਰ੍ਮਸੁ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਸ਼ਪੱਖ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕ ਵਧੀਆ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਏ ਹਨ?
ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਨੋਗ੍ਰੇਣ ਦਣ੍ਡੇਨ ਭृਸ਼ਮੁਦ੍ਵੇਜਿਤਪ੍ਰਜਮ੍ । ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਤਵਾਨੁਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣ: ਕੈਕਯੀਸੁਤ ।। ੨.੧੦੦.
ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਤੇਰੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਵਜਾਨਨ੍ਤਿ ਯਾਜਕਾ: ਪਤਿਤਂ ਯਥਾ । ਉਗ੍ਰਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀਤਾਰਂ ਕਾਮਯਾਨਮਿਵ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: ।। ੨.੧੦੦.
ਕੀ ਤੇਰੇ ਯਾਜਕ ਤੈਨੂੰ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਠੋਰ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ?
ਉਪਾਯਕੁਸ਼ਲਂ ਵੈਦ੍ਯਂ ਭृਤ੍ਯਸਨ੍ਦੂषਣੇ ਰਤਮ੍ । ਸ਼ੂਰਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਮਂ ਚ ਯੋ ਨ ਹਨ੍ਤਿ ਸ ਵਧ੍ਯਤੇ ।। ੨.੧੦੦.
ਜੋ ਚਲਾਕੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਦਵਾਈ ਵਾਲਾ ਜੋ ਭਰਤੀ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ 'ਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ, ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ—ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।