ਗਚ੍ਛਨ੍ਨੇਵਾਥ ਭਰਤਸ੍ਤਾਪਸਾਲਯਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍। ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਰ੍ਣਕੁਟੀਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਟਜਂ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।। ੨.੯੯.
ਭਰਤ ਜਦ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਤੇ ਤਪਸੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ।
ਸ਼ਾਲਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ। ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਚਾਵਭਗ੍ਨਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯੁਪਚਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ।
ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਮੀਯੁष:। ਕृਤਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੇष੍ਵਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕੁਸ਼ਚੀਰੈ: ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਈ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਚੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪਛਾਣੀ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚ ਵਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਤ: ਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ ਕृਤਾਨ੍। ਮृਗਾਣਾਂ ਮਹਿषਾਣਾਂ ਚ ਕऺਰੀषੈ: ਸ਼ੀਤਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਮਾਹਾਂ ਦੇ ਚਮੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਠੰਡੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਨੇਵ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟਸ੍ਤਾਨਮਾਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼: ।। ੨.੯੯.
ਜਦ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਭਰਤ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ: ਸ੍ਮ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਹਿ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਮਿਤ: ।। ੨.੯੯.
'ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਇੱਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।'
ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਚੀਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਭਵੇਦਯਮ੍। ਅਭਿਜ੍ਞਾਨਕृਤ: ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਕਾਲੇ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ ।। ੨.੯੯.
'ਇਹ ਉੱਚੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੀਰਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੀਬ ਵੇਲੇ ਰਾਹ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।'
ਇਦਂ ਚੋਦਾਤ੍ਤਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਣਾਂ ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍। ਸ਼ੈਲਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਗਰ੍ਜਤਾਮ੍ ।। ੨.੯੯.
'ਇੱਥੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉੱਚੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।'
ਯਮੇਵਾਧਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਪਸਾ: ਸਤਤਂ ਵਨੇ। ਤਸ੍ਯਾਸੌ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਧੂਮ: ਸਙ੍ਕੁਲ: ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰਾਹਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਗੁਰੁਸਂਸ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਮ੍। ਆਰ੍ਯਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਂਹृष੍ਟੋ ਮਹਰ੍षਿਮਿਵ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਇਥੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚ ਆਦਰ ਵਾਲਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ।
ਅਥ ਗਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਂ ਸ ਰਾਘਵ:। ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤਂ ਜਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੯.
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਇਆ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।
ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਆਸ੍ਤੇ ਵੀਰਾਸਨੇ ਰਤ:। ਜਨੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧਿਙ੍ਮੇ ਜਨ੍ਮ ਸਜੀਵਿਤਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਬੈਠਕ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ—ਹਾਏ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਤੇ ਜੀਵਨ!
ਮਤ੍ਕृਤੇ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਲੋਕਨਾਥੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿ:। ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਨ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਨੇ ਵਸਤਿ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੯੯.
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਰਾਘਵ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਲੋਕਸਮਾਕ੍ਰੁष੍ਟ: ਪਾਦੇष੍ਵਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਯਨ੍। ਰਾਮਸ੍ਯ ਨਿਪਤਿष੍ਯਾਮਿ ਸੀਤਾਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਚ ।। ੨.੯੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਡਿੱਗਾਂਗਾ।
ਏਵਂ ਸ ਵਿਲਪਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਨੇ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜ:। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮਹਤੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਂ ਮਨੋਰਮਾਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੋਪੜੀ ਵੇਖੀ।
ਸਾਲਤਾਲਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪਰ੍ਣੈਰ੍ਬਹੁਭਿਰਾਵृਤਾਮ੍। ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਮृਦੁਭਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਂ ਕੁਸ਼ੈਰ੍ਵੇਦਿਮਿਵਾਧ੍ਵਰੇ ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਸਾਲ, ਤਾਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਕਰਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਨਰਮ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਵਿਛੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਦੀ ਵੇਦੀ।
ਸ਼ਕ੍ਰਾਯੁਧਨਿਕਾਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਮੁਕੈਰ੍ਭਾਰਸਾਧਨੈ:। ਰੁਕ੍ਮਪृष੍ਟष੍ਠੈਰ੍ਮਹਾਸਾਰੈ: ਸ਼ੋਭਿਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਬਾਧਕੈ: ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਗੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਅਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ੈਰ੍ਘੋਰੈਸ੍ਤੂਣੀਗਤੈ: ਸ਼ਰੈ:। ਸ਼ੋਭਿਤਾਂ ਦੀਪ੍ਤਵਦਨੈ: ਸਰ੍ਪ੍ਪੈਰ੍ਭੋਗਵਤੀਮਿਵ ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੂਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਰਗੀ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।
ਮਹਾਰਜਤਵਾਸੋਭ੍ਯਾਮਸਿਭ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਰਾਜਿਤਾਮ੍। ਰੁਕ੍ਮਬਿਨ੍ਦੁਵਿਚਿਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ੋਭਿਤਾਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਵੱਡੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਗੋਧਾਙ੍ਗੁਲਿਤ੍ਰੈਰਾਸਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈ: ਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਿਤੈ:। ਅਰਿਸਙ੍ਘੈਰਨਾਧृष੍ਯਾਂ ਮृਗੈ: ਸਿਂਹਗੁਹਾਮਿਵ ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਝੋਪੜੀ ਗੋਧਾ ਦੀ ਖਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਦਸਤਾਨਾਂ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਗੁਫਾ।
ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣਾਂ ਵੇਦਿਂ ਵਿਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀਪ੍ਤਪਾਵਕਾਮ੍। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਰਾਮਨਿਵੇਸ਼ਨੇ ।। ੨.੯੯.
ਭਰਤ ਨੇ ਉਥੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਯਜਨ ਵੇਦੀ ਵੇਖੀ।
ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਂ ਤੁ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤੋ ਗੁਰਮ੍। ਉਟਜੇ ਰਾਮਮਾਸੀਨਂ ਜਟਾਮਣ੍ਡਲਧਾਰਿਣਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਝੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਜਟਾਂ ਦਾ ਮੋੜਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਤਂ ਤੁ ਕृष੍ਣਾਜਿਨਧਰਂ ਚੀਰਵਲ੍ਕਲਵਾਸਸਮ੍। ਦਦਰ੍ਸ਼ ਰਾਮਮਾਸੀਨਮਭਿਤ: ਪਾਵਕੋਪਮਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜਿਨ ਤੇ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ।
ਸਿਂਹਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਨਿਭੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਪृਥਿਵ੍ਯਾ: ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਯਾ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਢੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ।
ਉਪਵਿष੍ਟਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਿਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲੇ ਦਰ੍ਭਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਸੀਤਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਂਗ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਵਿਛੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਸੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਸੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਦੁ:ਖਸ਼ੋਕਪਰਿਪ੍ਲੁਤ:। ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤ: ਕੈਕਯੀਸੁਤ: ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦੁੱਖ-ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਵਿਲਲਾਪਾਰ੍ਤ੍ਤੋ ਬਾष੍ਪਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਯਾ ਗਿਰਾ। ਅਸ਼ਕ੍ਨੁਵਨ੍ ਧਾਰਯਿਤੁਂ ਧੈਰ੍ਯਾਦ੍ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਬੋਲਿਆ।
ਯ: ਸਂਸਦਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਭਿਰ੍ਭਵੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ ਉਪਾਸਿਤੁਮ੍। ਵਨ੍ਯੈਰ੍ਮृਗੈਰੁਪਾਸੀਨ: ਸੋऽਯਮਾਸ੍ਤੇ ਮਮਾਗ੍ਰਜ: ।। ੨.੯੯.
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਵਾਸੋਭਿਰ੍ਬਹੁਸਾਹਸ੍ਰੈਰ੍ਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਪੁਰੋਚਿਤ:। ਮृਗਾਜਿਨੇ ਸੋऽਯਮਿਹ ਪ੍ਰਵਸ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਮਾਚਰਨ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਧਾਰਯਦ੍ਯੋ ਵਿਵਿਧਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ: ਸੁਮਨਸਸ੍ਤਦਾ ਸੋऽਯਂ ਜਟਾਭਾਰਮਿਮਂ ਵਹਤੇ ਰਾਘਵ: ਕਥਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਹੁਣ ਇਹ ਭਾਰੀ ਜਟਾਂ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?