ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਨਮਿਦਂ ਸੌਮ੍ਯ ਨਰਸਙ੍ਘੈ: ਸਮਨ੍ਤਤ:। ਲੁਬ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸਹਿਤੈਰੇਭਿਸ੍ਤ੍ਵਮਨ੍ਵੇषਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੯੮.
ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਖੋਜ।
ਗੁਹੋ ਜ੍ਞਾਤਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ਰਚਾਪਾਸਿਧਾਰਿਣਾ। ਸਮਨ੍ਵੇषਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਾਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਿਵृਤ: ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਗੁਹਾ, ਜੋ ਧਨੁ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ।
ਅਮਾਤ੍ਯੈ: ਸਹ ਪੌਰੈਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਭਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿ:। ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵृਤ: ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਮੈਂ ਖੁਦ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੈਦਲ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਰਾਮਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾ ਮਹਾਬਲਮ੍। ਵੈਦੇਹੀਂ ਵਾ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਾਂ ਮਹਾਂਭਾਗਾ ਵਿਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੁਭਮਾਨਨਮ੍। ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਂ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਚਰਣੌ ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਾਰ੍ਥਿਵਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਵਿਤੌ। ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਹ: ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹੇ ਸ੍ਥਿਤ:। ਅਭਿषੇਕਜਲਕ੍ਲਿਨ੍ਨੋ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ऺਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ: ਖਲੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਮਲੋਪਮਮ੍। ਮੁਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਰਾਜੀਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਕਤ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵੈਦੇਹੀ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ। ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਯਾ: ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਯਾऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਵਿਦੇਹੀ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੁਭਗਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੋऽਸੌ ਗਿਰਿਰਾਜੋਪਮੋ ਗਿਰਿ:। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ: ਕੁਬੇਰ ਇਵ ਨਨ੍ਦਨੇ ।। ੨.੯੮.
ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਕਾਰ੍ਯਮਿਦਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਵਨਂ ਵ੍ਯਾਲਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਯਦਧ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮ: ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰ: ।। ੨.੯੮.
ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਭਰਤ: ਪੁਰੁषਰ੍षਭ:। ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੇਵ ਮਹਾਬਾਹੁ: ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਤੇਜੀ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਤਾਨਿ ਦ੍ਰੁਮਜਾਲਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਗਿਰਿਸਾਨੁषੁ। ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰਾਣਿ ਮਧ੍ਯੇਨ ਜਗਾਮ ਵਦਤਾਂ ਵਰ: ।। ੨.੯੮.
ਉਹ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਗੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਝਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਸਮੀਪਤ੍ਵਾਤ੍ਤਨ੍ਮੂਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਿ: ।। ੨.੯੮.
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮੁਮੋਹ ਸਹਬਾਨ੍ਧਵ:। ਅਤ੍ਰ ਰਾਮ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗਤ: ਪਾਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸ: ।। ੨.੯੮.
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ 'ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਹੈ', ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਤੁ ਗਿਰੌ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਾਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਜਨੋਪਪਨ੍ਨਮ੍। ਗੁਹੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਜਗਾਮ ਪੁਨਰ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯੈਵ ਚਮੂਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ।। ੨.੯੮.
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਨਵਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਨਿਵਿष੍ਟਾਯਾਂ ਤੁ ਸੇਨਾਯਾਮੁਤ੍ਸੁਕੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ। ਜਗਾਮ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਧ੍ਨਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।। ੨.੯੯.
ਜਦ ਫੌਜ ਠਿਕਾਣਾ ਲਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ।
ऋषਿਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਸਨ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਮਾਤऽਰ੍ਮੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਨਯ। ਇਤਿ ਤ੍ਵਰਿਤਮਗ੍ਰੇ ਸ ਜਗਾਮ ਗੁਰੁਵਤ੍ਸਲ: ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ, 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ', ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਗਿਆ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਦੂਰਾਦਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ। ਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਜਸ੍ਤਰ੍षੋ ਭਰਤਸ੍ਯੇਵ ਤਸ੍ਯ ਚ ।। ੨.੯੯.
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਚਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਭਰਤ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਸੀ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਨੇਵਾਥ ਭਰਤਸ੍ਤਾਪਸਾਲਯਸਂਸ੍ਥਿਤਾਮ੍। ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਰ੍ਣਕੁਟੀਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨੁਟਜਂ ਚ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹ ।। ੨.੯੯.
ਭਰਤ ਜਦ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਤੇ ਤਪਸੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ।
ਸ਼ਾਲਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਰਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ। ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਚਾਵਭਗ੍ਨਾਨਿ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯੁਪਚਿਤਾਨਿ ਚ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ।
ਸਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਮੀਯੁष:। ਕृਤਂ ਵृਕ੍ਸ਼ੇष੍ਵਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕੁਸ਼ਚੀਰੈ: ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਈ ਕੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਚੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਪਛਾਣੀ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚ ਵਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਤ: ਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ ਕृਤਾਨ੍। ਮृਗਾਣਾਂ ਮਹਿषਾਣਾਂ ਚ ਕऺਰੀषੈ: ਸ਼ੀਤਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਮਾਹਾਂ ਦੇ ਚਮੜਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਠੰਡੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ਨੇਵ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ੍ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧृष੍ਟਸ੍ਤਾਨਮਾਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼: ।। ੨.੯੯.
ਜਦ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਭਰਤ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ: ਸ੍ਮ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਹਿ ਮਨ੍ਯੇऽਹਂ ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਮਿਤ: ।। ੨.੯੯.
'ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਰਿਆ ਇੱਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।'
ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਨਿ ਚੀਰਾਣਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਭਵੇਦਯਮ੍। ਅਭਿਜ੍ਞਾਨਕृਤ: ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਕਾਲੇ ਗਨ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਾ ।। ੨.੯੯.
'ਇਹ ਉੱਚੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੀਰਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਹ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਰੱਖੇ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜੀਬ ਵੇਲੇ ਰਾਹ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।'
ਇਦਂ ਚੋਦਾਤ੍ਤਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਣਾਂ ਤਰਸ੍ਵਿਨਾਮ੍। ਸ਼ੈਲਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਗਰ੍ਜਤਾਮ੍ ।। ੨.੯੯.
'ਇੱਥੇ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਤੇਜ਼ ਤੇ ਉੱਚੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।'
ਯਮੇਵਾਧਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਾਪਸਾ: ਸਤਤਂ ਵਨੇ। ਤਸ੍ਯਾਸੌ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਧੂਮ: ਸਙ੍ਕੁਲ: ਕृष੍ਣਵਰ੍ਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੯੯.
ਉਹ ਧੂੰਆਂ, ਜੋ ਕਾਲੀ ਤੇ ਗਾੜ੍ਹੀ ਲਕੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਰਾਹਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਗੁਰੁਸਂਸ੍ਕਾਰਕਾਰਿਣਮ੍। ਆਰ੍ਯਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਂਹृष੍ਟੋ ਮਹਰ੍षਿਮਿਵ ਰਾਘਵਮ੍ ।। ੨.੯੯.
ਇਥੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚ ਆਦਰ ਵਾਲਾ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ।