ਸ ਏष ਸੁਮਹਾਕਾਯ: ਕਮ੍ਪਤੇ ਵਾਹਿਨੀਮੁਖੇ। ਨਾਗ: ਸ਼ਤ੍ਰੁਞ੍ਜਯੋ ਨਾਮ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਾਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤ: ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛਤ੍ऺਤ੍ਰਂ ਪਾਣ੍ਡਰਂ ਲੋਕਸਤ੍ਕृਤਮ੍। ਪਿਤੁਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਂਸ਼ਯੋ ਭਵਤੀਹ ਮੇ ।। ੨.੯੭.
ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਮਰ੍ਧਮੁਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧੇਨ ਯੋਜਨੀਯਮ੍ ।। ੨.੯੭.
ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਵਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਤੁ ਸਾਲਾਗ੍ਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯ:। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੌ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤ: ।। ੨.੯੭.
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਾਲਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭਰਤੇਨਾਪਿ ਸਨ੍ਦਿष੍ਟਾ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦੋ ਨ ਭਵੇਦਿऺਤਿ। ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸੇਨਾ ਵਾਸਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੨.੯੭.
ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ।
ਅਧ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਚਮੂਰ੍ਯੋਜਨਂ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਸਾ। ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨ੍ਯਵਿਸ਼ਦਾਵृਤ੍ਯ ਗਜਵਾਜਿਰਥਾਕੁਲਾ ।। ੨.੯੭.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।
ਸਾ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਭਰਤੇਨ ਸੇਨਾ ਧਰ੍ਮਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਧੂਯ ਦਰ੍ਪ੍ਪਮ੍। ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਵਿਰਾਜਤੇ ਨੀਤਿਮਤਾ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਫੌਜ, ਭਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿਤਰਕੂਟ 'ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤੰਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਅष੍ਟਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸੇਨਾਂ ਤੁ ਵਿਭੁ: ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦਵਤਾਂ ਵਰ:। ਅਭਿਗਨ੍ਤੁਂ ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਿਯੇष ਗੁਰੁਵਰ੍ਤ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੈਦਲ ਚਲ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਨਿਵਿष੍ਟਮਾਤ੍ਰੇ ਸੈਨ੍ਯੇ ਤੁ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਵਿਨੀਤਵਤ੍। ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੮.
ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਸ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵਨਮਿਦਂ ਸੌਮ੍ਯ ਨਰਸਙ੍ਘੈ: ਸਮਨ੍ਤਤ:। ਲੁਬ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਸਹਿਤੈਰੇਭਿਸ੍ਤ੍ਵਮਨ੍ਵੇषਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।। ੨.੯੮.
ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਖੋਜ।
ਗੁਹੋ ਜ੍ਞਾਤਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ਼ਰਚਾਪਾਸਿਧਾਰਿਣਾ। ਸਮਨ੍ਵੇषਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਾਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਰਿਵृਤ: ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਗੁਹਾ, ਜੋ ਧਨੁ, ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ।
ਅਮਾਤ੍ਯੈ: ਸਹ ਪੌਰੈਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਭਿਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿ:। ਵਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵृਤ: ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਮੈਂ ਖੁਦ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ, ਵੱਡਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪੈਦਲ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਾਂਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਰਾਮਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਵਾ ਮਹਾਬਲਮ੍। ਵੈਦੇਹੀਂ ਵਾ ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਾਂ ਮਹਾਂਭਾਗਾ ਵਿਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ੁਭਮਾਨਨਮ੍। ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਂ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਚਰਣੌ ਭ੍ਰਾਤੁ: ਪਾਰ੍ਥਿਵਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਵਿਤੌ। ਸ਼ਿਰਸਾ ਧਾਰਯਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰ, ਜੋ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਯਾਵਨ੍ਨ ਰਾਜ੍ਯੇ ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਹ: ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹੇ ਸ੍ਥਿਤ:। ਅਭਿषੇਕਜਲਕ੍ਲਿਨ੍ਨੋ ਨ ਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਿष੍ऺਯਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।
ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥ: ਖਲੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਿਮਲੋਪਮਮ੍। ਮੁਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਰਾਜੀਵਾਕ੍ਸ਼ਂ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦਾ ਚਮਕਦਾ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਕਤ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵੈਦੇਹੀ ਜਨਕਾਤ੍ਮਜਾ। ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸਾਗਰਾਨ੍ਤਾਯਾ: ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਯਾऽਨੁਗਚ੍ਛਤਿ ।। ੨.੯੮.
ਵਿਦੇਹੀ, ਜੋ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸੁਭਗਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੋऽਸੌ ਗਿਰਿਰਾਜੋਪਮੋ ਗਿਰਿ:। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਸਤਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ: ਕੁਬੇਰ ਇਵ ਨਨ੍ਦਨੇ ।। ੨.੯੮.
ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਕਾਰ੍ਯਮਿਦਂ ਦੁਰ੍ਗਂ ਵਨਂ ਵ੍ਯਾਲਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਯਦਧ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਾ ਰਾਮ: ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂ ਵਰ: ।। ੨.੯੮.
ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਭਰਤ: ਪੁਰੁषਰ੍षਭ:। ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਮੇਵ ਮਹਾਬਾਹੁ: ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਦ੍ਵਨਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਤੇਜੀ ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਤਾਨਿ ਦ੍ਰੁਮਜਾਲਾਨਿ ਜਾਤਾਨਿ ਗਿਰਿਸਾਨੁषੁ। ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰਾਣਿ ਮਧ੍ਯੇਨ ਜਗਾਮ ਵਦਤਾਂ ਵਰ: ।। ੨.੯੮.
ਉਹ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਗੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਝਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਸਮੀਪਤ੍ਵਾਤ੍ਤਨ੍ਮੂਲਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਿ: ।। ੨.੯੮.
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਰਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਮੁਮੋਹ ਸਹਬਾਨ੍ਧਵ:। ਅਤ੍ਰ ਰਾਮ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗਤ: ਪਾਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸ: ।। ੨.੯੮.
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ 'ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਹੈ', ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਤੁ ਗਿਰੌ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਰਾਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪੁਣ੍ਯਜਨੋਪਪਨ੍ਨਮ੍। ਗੁਹੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਰਿਤੋ ਜਗਾਮ ਪੁਨਰ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯੈਵ ਚਮੂਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ।। ੨.੯੮.
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਦ ਰਾਮ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਖਬਰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੁਹਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਨਵਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਨਿਵਿष੍ਟਾਯਾਂ ਤੁ ਸੇਨਾਯਾਮੁਤ੍ਸੁਕੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ। ਜਗਾਮ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਧ੍ਨਮਨੁਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ।। ੨.੯੯.
ਜਦ ਫੌਜ ਠਿਕਾਣਾ ਲਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਭਰਤ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ।
ऋषਿਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਸਨ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਮਾਤऽਰ੍ਮੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਨਯ। ਇਤਿ ਤ੍ਵਰਿਤਮਗ੍ਰੇ ਸ ਜਗਾਮ ਗੁਰੁਵਤ੍ਸਲ: ।। ੨.੯੯.
ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ, 'ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ', ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਗਿਆ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਪਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਦੂਰਾਦਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ। ਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਜਸ੍ਤਰ੍षੋ ਭਰਤਸ੍ਯੇਵ ਤਸ੍ਯ ਚ ।। ੨.੯੯.
ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਚਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਭਰਤ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਸੀ।