ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਤਾਮਰ੍ਥੇ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰृਣੋਮਿ ਤੇ ।। ੨.੯੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਦੌਲਤ, ਸੁਖ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਵਚਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਭ੍ਰਾਤऽਣਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਚਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਰਾਜ੍ਯਮਪ੍ਯਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਯੇਨਾਯੁਧਮਾਲਭੇ ।। ੨.੯੭.
ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
ਨੇਯਂ ਮਮ ਮਹੀ ਸੌਮ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ ਸਾਗਰਾਮ੍ਬਰਾ। ਨਹੀਚ੍ਛੇਯਮਧਰ੍ਮੇਣ ਸ਼ਕ੍ਰਤ੍ਵਮਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੨.੯੭.
ਸੁਖੀ, ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਯਦ੍ਵਿਨਾ ਭਰਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚਾਪਿ ਮਾਨਦ। ਭਵੇਨ੍ਮਮ ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ ਕੁਰੁਤਾਂ ਸ਼ਿਖੀ ।। ੨.੯੭.
ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਮਨ੍ਯੇऽਹਮਾਗਤੋऽਯੋਧ੍ਯਾਂ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲ:। ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਤਰ: ਕੁਲਧਰ੍ਮਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ ।। ੨.੯੭.
ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਂ ਮਾਂ ਹਿ ਜਟਾਵਲ੍ਕਲਧਾਰਿਣਮ੍। ਜਾਨਕ੍ਯਾ ਸਹਿਤਂ ਵੀਰ ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।। ੨.੯੭.
ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਟਾਂ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਵਿਰਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਵੀ।
ਸ੍ਨੇਹੇਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਹृਦਯ: ਸ਼ੋਕੇਨਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ:। ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਹ੍ਯੇष ਭਰਤੋ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਗਤ: ।। ੨.੯੭.
ਭਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਗਮ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅਮ੍ਬਾਂ ਚ ਕੈਕਯੀਂ ਰੁष੍ਯ ਪਰੁषਂ ਚਾਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦਨ੍। ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮੇ ਦਾਤੁਮਾਗਤ: ।। ੨.੯੭.
ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਯਦੇषੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ ਭਰਤੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਅਸ੍ਮਾਸੁ ਮਨਸਾਪ੍ਯੇष ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਚਰੇਤ੍ ।। ੨.੯੭.
ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਭਰਤੇਨ ਕਦਾ ਨੁ ਕਿਮ੍। ਈਦृਸ਼ਂ ਵਾ ਭਯਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਭਰਤਂ ਯੋऽਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਕਸੇ ।। ੨.੯੭.
ਭਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਨਹਿ ਤੇ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਵਾਚ੍ਯੋ ਭਰਤੋ ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚ:। ਅਹਂ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯਮੁਕ੍ਤ: ਸ੍ਯਾਂ ਭਰਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਕृਤੇ ।। ੨.੯੭.
ਤੂੰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ। ਜੇ ਭਰਤ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਕਹਾਂ।
ਕਥਂ ਨੁ ਪੁਤ੍ਰਾ: ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਯੁ: ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦਾਪਦਿ। ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੯੭.
ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ?
ਯਦਿ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਸ੍ਤ੍ਵਮਿਮਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਭਾषਸੇ। ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ।। ੨.੯੭.
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।'
ਉਚ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਭਰਤੋ ਮਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤ:। ਰਾਜ੍ਯਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤਿ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੭.
ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੱਸਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ,' ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਕਾ ਕਹੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।'
ਤਥੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਤਸ੍ਯ ਹਿਤੇ ਰਤ:। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ੇਵ ਸ੍ਵਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਲਜ੍ਜਯਾ ।। ੨.੯੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰੀਡਿਤ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ। ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਯਾਤ: ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ: ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪ ਆਏ ਹਨ।'
ਵ੍ਰੀਡਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ। ਏष ਮਨ੍ਯੇ ਮਹਾਬਾਹੁਰਿਹਾਸ੍ਮਾਨ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤ: ।। ੨.੯੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।'
ਅਥਵਾ ਨੌ ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨ: ਸੁਖੋਚਿਤੌ। ਵਨਵਾਸਮਨੁਧ੍ਯਾਯ ਗृਹਾਯ ਪ੍ਰਤਿਨੇष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੭.
ਜਾਂ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਸਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੱਕਾ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਮਾਂ ਵਾਪ੍ਯੇष ਵੈਦੇਹੀਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਖਸੇਵਿਨੀਮ੍। ਪਿਤਾ ਮੇ ਰਾਘਵ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਨਾਦਾਦਾਯ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੭.
ਜਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਰਾਘਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਤੌ ਤੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਗੋਤ੍ਰਵਨ੍ਤੌ ਮਨੋਰਮੌ। ਵਾਯੁਵੇਗਸਮੌ ਵੀਰ ਜਵਨੌ ਤੁਰਗੋਤ੍ਤਮੌ ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਦੋ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਕੁਲ ਦੇ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਹਨ, ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।
ਸ ਏष ਸੁਮਹਾਕਾਯ: ਕਮ੍ਪਤੇ ਵਾਹਿਨੀਮੁਖੇ। ਨਾਗ: ਸ਼ਤ੍ਰੁਞ੍ਜਯੋ ਨਾਮ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਾਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤ: ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਸ਼ਤ੍ਰੁੰਜਯਾ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛਤ੍ऺਤ੍ਰਂ ਪਾਣ੍ਡਰਂ ਲੋਕਸਤ੍ਕृਤਮ੍। ਪਿਤੁਰ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਹਾਬਾਹੋ ਸਂਸ਼ਯੋ ਭਵਤੀਹ ਮੇ ।। ੨.੯੭.
ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਥਮਮਰ੍ਧਮੁਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧੇਨ ਯੋਜਨੀਯਮ੍ ।। ੨.੯੭.
ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਵਤੀਰ੍ਯ੍ਯ ਤੁ ਸਾਲਾਗ੍ਰਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਸਮਿਤਿਞ੍ਜਯ:। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਥੌ ਰਾਮਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤ: ।। ੨.੯੭.
ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸਾਲਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭਰਤੇਨਾਪਿ ਸਨ੍ਦਿष੍ਟਾ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦੋ ਨ ਭਵੇਦਿऺਤਿ। ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸੇਨਾ ਵਾਸਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੨.੯੭.
ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਗੜਬੜ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਡੇਰੇ ਲਾ ਲਏ।
ਅਧ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਮਿਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਚਮੂਰ੍ਯੋਜਨਂ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯ ਸਾ। ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨ੍ਯਵਿਸ਼ਦਾਵृਤ੍ਯ ਗਜਵਾਜਿਰਥਾਕੁਲਾ ।। ੨.੯੭.
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂਆਂ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਜੋ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।
ਸਾ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਭਰਤੇਨ ਸੇਨਾ ਧਰ੍ਮਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਿਧੂਯ ਦਰ੍ਪ੍ਪਮ੍। ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਵਿਰਾਜਤੇ ਨੀਤਿਮਤਾ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਫੌਜ, ਭਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅਹੰਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿਤਰਕੂਟ 'ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ, ਜੋ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਹੈ, ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤੰਵੇਂ ਨਵੇਂ ਸਰਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
thumb|ਅष੍ਟਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸੇਨਾਂ ਤੁ ਵਿਭੁ: ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਾਦਵਤਾਂ ਵਰ:। ਅਭਿਗਨ੍ਤੁਂ ਸ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਿਯੇष ਗੁਰੁਵਰ੍ਤ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨.੯੮.
ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਿਕਾਣਾ ਲਾ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਪੈਦਲ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੈਦਲ ਚਲ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
ਨਿਵਿष੍ਟਮਾਤ੍ਰੇ ਸੈਨ੍ਯੇ ਤੁ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਵਿਨੀਤਵਤ੍। ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੮.
ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਸ ਗਈ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।