ਕੈਕੇਯੀਂ ਚ ਵਧਿष੍ਯਾਮਿ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਾਂ ਸਬਾਨ੍ਧਵਾਮ੍ । ਕਲੁषੇਣਾਦ੍ਯ ਮਹਤਾ ਮੇਦਿਨੀ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ।। ੨.੯੬.
ਮੈਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।
ਅਦ੍ਯੇਮਂ ਸਂਯਤਂ ਕ੍ਰੋਧਮਸਤ੍ਕਾਰਂ ਚ ਮਾਨਦ । ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸੈਨ੍ਯੇषੁ ਕਕ੍ਸ਼ੇष੍ਵਿਵ ਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੨.੯੬.
ਅੱਜ, ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ 'ਤੇ ਛੱਡਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੇ ਘਾਹ 'ਚ ਅੱਗ।
ਅਦ੍ਯੈਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਕਾਨਨਂ ਨਿਸ਼ਿਤੈ: ਸ਼ਰੈ: । ਭਿਨ੍ਦਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਕਰਿष੍ਯੇ ਸ਼ੋਣਿਤੋਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।। ੨.੯੬.
ਅੱਜ ਮੈਂ ਚਿਤਰਕੂਟ ਦੇ ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਦਿਆਂਗਾ।
ਸ਼ਰੈਰ੍ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਨ੍ ਕੁਞ੍ਜਰਾਂਸ੍ਤੁਰਗਾਂਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼੍ਵਾਪਦਾ: ਪਰਿਕਰ੍षਨ੍ਤੁ ਨਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਹਤਾਨ੍ ਮਯਾ ।। ੨.੯੬.
ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਉਹ ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਲੈ ਜਾਵਣ।
ਸ਼ਰਾਣਾਂ ਧਨੁषਸ਼੍ਚਾਹਮਨृਣੋ ऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਮृਧੇ । ਸਸੈਨ੍ਯਂ ਭਰਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯ: ।। ੨.੯੬.
ਇਸ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਭਰਤ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षਣ੍ਣਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਛਿਆਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
thumb|ਸਪ੍ਤਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਸੁਸਂਰਬ੍ਧਂ ਤੁ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍। ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵ੍ਯਾਥ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੭.
ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵਾਕ ਬੋਲੇ।
ਕਿਮਤ੍ਰ ਧਨੁषਾ ਕਾਰ੍ਯਮਸਿਨਾ ਵਾ ਸਚਰ੍ਮਣਾ। ਮਹੇष੍ਵਾਸੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇ ਭਰਤੇ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤੇ ।। ੨.੯੭.
ਜਦ ਭਰਤ, ਵੱਡਾ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਖੁਦ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਤਲਵਾਰ-ਢਾਲ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਪਿਤੁ: ਸਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਹਤ੍ਵਾ ਭਰਤਮਾਗਤਮ੍। ਕਿਂ ਕਰਿष੍ऺਯਾਮਿ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਸਾਪਵਾਦੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੨.੯੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੇ ਭਰਤ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦੇ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦਾਗ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ?
ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਵਾ ਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਭਵੇਤ੍। ਨਾਹਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀਯਾਂ ਭਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਵਿषਕृਤਾਨਿਵ ।। ੨.੯੭.
ਜੋ ਦੌਲਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
ਧਰ੍ਮਮਰ੍ਥਂ ਚ ਕਾਮਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਭਵਤਾਮਰ੍ਥੇ ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰृਣੋਮਿ ਤੇ ।। ੨.੯੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਧਰਮ, ਦੌਲਤ, ਸੁਖ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਵਚਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਭ੍ਰਾਤऽਣਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸੁਖਾਰ੍ਥਂ ਚਾਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ। ਰਾਜ੍ਯਮਪ੍ਯਹਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸਤ੍ਯੇਨਾਯੁਧਮਾਲਭੇ ।। ੨.੯੭.
ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
ਨੇਯਂ ਮਮ ਮਹੀ ਸੌਮ੍ਯ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਾ ਸਾਗਰਾਮ੍ਬਰਾ। ਨਹੀਚ੍ਛੇਯਮਧਰ੍ਮੇਣ ਸ਼ਕ੍ਰਤ੍ਵਮਪਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ।। ੨.੯੭.
ਸੁਖੀ, ਸਮੁੰਦਰ-ਘਿਰੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਿਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
ਯਦ੍ਵਿਨਾ ਭਰਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਚਾਪਿ ਮਾਨਦ। ਭਵੇਨ੍ਮਮ ਸੁਖਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਸ੍ਮ ਤਤ੍ ਕੁਰੁਤਾਂ ਸ਼ਿਖੀ ।। ੨.੯੭.
ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਭਰਤ, ਤੂੰ ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਖ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਮਨ੍ਯੇऽਹਮਾਗਤੋऽਯੋਧ੍ਯਾਂ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲ:। ਮਮ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਤਰ: ਕੁਲਧਰ੍ਮਮਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ ।। ੨.੯੭.
ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਯੋਧਿਆ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤਂ ਮਾਂ ਹਿ ਜਟਾਵਲ੍ਕਲਧਾਰਿਣਮ੍। ਜਾਨਕ੍ਯਾ ਸਹਿਤਂ ਵੀਰ ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ ।। ੨.੯੭.
ਉਸਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਟਾਂ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਵਿਰਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਵੀ।
ਸ੍ਨੇਹੇਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਹृਦਯ: ਸ਼ੋਕੇਨਾਕੁਲਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ:। ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਹ੍ਯੇष ਭਰਤੋ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਗਤ: ।। ੨.੯੭.
ਭਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੋਸ਼ ਗਮ ਨਾਲ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਅਮ੍ਬਾਂ ਚ ਕੈਕਯੀਂ ਰੁष੍ਯ ਪਰੁषਂ ਚਾਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦਨ੍। ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਰਾਜ੍ਯਂ ਮੇ ਦਾਤੁਮਾਗਤ: ।। ੨.੯੭.
ਮਾਂ ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਨਾਪਸੰਦ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਂ ਯਦੇषੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ ਭਰਤੋ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਤਿ। ਅਸ੍ਮਾਸੁ ਮਨਸਾਪ੍ਯੇष ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਚਰੇਤ੍ ।। ੨.੯੭.
ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤਪੂਰ੍ਵਂ ਤੇ ਭਰਤੇਨ ਕਦਾ ਨੁ ਕਿਮ੍। ਈਦृਸ਼ਂ ਵਾ ਭਯਂ ਤੇऽਦ੍ਯ ਭਰਤਂ ਯੋऽਤ੍ਰ ਸ਼ਙ੍ਕਸੇ ।। ੨.੯੭.
ਭਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਅੱਜ ਕਿਹੜਾ ਡਰ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਭਰਤ ਤੋਂ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਨਹਿ ਤੇ ਨਿष੍ਠੁਰਂ ਵਾਚ੍ਯੋ ਭਰਤੋ ਨਾਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚ:। ਅਹਂ ਹ੍ਯਪ੍ਰਿਯਮੁਕ੍ਤ: ਸ੍ਯਾਂ ਭਰਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੇ ਕृਤੇ ।। ੨.੯੭.
ਤੂੰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਠੋਰ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ। ਜੇ ਭਰਤ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਗੱਲ ਕਹੀ ਜਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਂ ਕਹਾਂ।
ਕਥਂ ਨੁ ਪੁਤ੍ਰਾ: ਪਿਤਰਂ ਹਨ੍ਯੁ: ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦਾਪਦਿ। ਭ੍ਰਾਤਾ ਵਾ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਾਣਮਾਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੯੭.
ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਭਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ?
ਯਦਿ ਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਹੇਤੋਸ੍ਤ੍ਵਮਿਮਾਂ ਵਾਚਂ ਪ੍ਰਭਾषਸੇ। ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭਰਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ।। ੨.੯੭.
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।'
ਉਚ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਭਰਤੋ ਮਯਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤ:। ਰਾਜ੍ਯਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤਿ ਬਾਢਮਿਤ੍ਯੇਵ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੭.
ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਦੱਸਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, 'ਰਾਜ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ,' ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਕਾ ਕਹੇਗਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।'
ਤਥੋਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇਨ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਤਸ੍ਯ ਹਿਤੇ ਰਤ:। ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ੇਵ ਸ੍ਵਾਨਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਲਜ੍ਜਯਾ ।। ੨.੯੭.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਗਿਆ।
ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ: ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰੀਡਿਤ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ। ਤ੍ਵਾਂ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਯਾਤ: ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ: ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪ ਆਏ ਹਨ।'
ਵ੍ਰੀਡਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਘਵ: ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ। ਏष ਮਨ੍ਯੇ ਮਹਾਬਾਹੁਰਿਹਾਸ੍ਮਾਨ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਾਗਤ: ।। ੨.੯੭.
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੈ।'
ਅਥਵਾ ਨੌ ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਯਮਾਨ: ਸੁਖੋਚਿਤੌ। ਵਨਵਾਸਮਨੁਧ੍ਯਾਯ ਗृਹਾਯ ਪ੍ਰਤਿਨੇष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੭.
ਜਾਂ, ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਆਦੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਸਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪੱਕਾ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਮਾਂ ਵਾਪ੍ਯੇष ਵੈਦੇਹੀਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸੁਖਸੇਵਿਨੀਮ੍। ਪਿਤਾ ਮੇ ਰਾਘਵ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਨਾਦਾਦਾਯ ਯਾਸ੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੭.
ਜਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਪਿਤਾ ਰਾਘਵ, ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗਾ।
ਏਤੌ ਤੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੇਤੇ ਗੋਤ੍ਰਵਨ੍ਤੌ ਮਨੋਰਮੌ। ਵਾਯੁਵੇਗਸਮੌ ਵੀਰ ਜਵਨੌ ਤੁਰਗੋਤ੍ਤਮੌ ।। ੨.੯੭.
ਉਹ ਦੋ ਘੋੜੇ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਕੁਲ ਦੇ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਹਨ, ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।