ਮृਦਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਵਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਮਲਸ੍ਰਜ: । ਕਾਮਿਭਿਰ੍ਵਨਿਤੇ ਪਸ਼੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।। ੨.੯੪.
ਸੁੰਦਰਏ, ਦੇਖ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਤੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਸ੍ਵੌਕਸਾਰਾਂ ਨਲਿਨੀਮਤ੍ਯੇਤੀਵੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਕੁਰੂਨ੍ । ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੋ ऽਸੌ ਬਹੁਮੂਲਫਲੋਦਕ: ।। ੨.੯੪.
ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜਿੱਥੇ ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਕੁਰੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਭਰੇ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਸਣ-ਸਥਾਨ ਹਨ।
ਇਮਂ ਤੁ ਕਾਲਂ ਵਨਿਤੇ ਵਿਜਹ੍ਰਿਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਸੀਤੇ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ । ਰਤਿਂ ਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਕੁਲਧਰ੍ਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨੀਂ ਸਤਾਂ ਪਥਿ ਸ੍ਵੈਰ੍ਨਿਯਮੈ: ਪਰੈ: ਸ੍ਥਿਤ: ।। ੨.੯੪.
ਸੁੰਦਰਏ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਲਖਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗਾ, ਐਸਾ ਸੁਖ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਚੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਅਥ ਸ਼ੈਲਾਦ੍ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਂ ਕੋਸਲੇਸ਼੍ਵਰ: । ਅਦਰ੍ਸ਼ਯਚ੍ਛੁਭਜਲਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।। ੨.੯੫.
ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿਖਾਈ।
ਅਬ੍ਰਵੀਚ੍ਚ ਵਰਾਰੋਹਾਂ ਚਾਰੁਚਨ੍ਦ੍ਰਨਿਭਾਨਨਾਮ੍ । ਵਿਦੇਹਰਾਜਸ੍ਯ ਸੁਤਾਂ ਰਾਮੋ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨ: ।। ੨.੯੫.
ਰਾਮ, ਜੋ ਕਾਂਵਾਂ-ਵਾਂਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਚੰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਪੁਲਿਨਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਹਂਸਸਾਰਸਸੇਵਿਤਾਮ੍ । ਕਮਲੈਰੁਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।। ੨.੯੫.
ਦੇਖ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਤਲੇ ਟਾਪੂ ਸੋਹਣੇ ਹਨ, ਹੰਸ ਤੇ ਸਾਰਸ ਉਸ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਾਨਾਵਿਧੈਸ੍ਤੀਰਰੁਹੈਰ੍ਵृਤਾਂ ਪੁष੍ਪਫਲਦ੍ਰੁਮੈ: । ਰਾਜਨ੍ਤੀਂ ਰਾਜਰਾਜਸ੍ਯ ਨਲਿਨੀਮਿਵ ਸਰ੍ਵਤ: ।। ੨.੯੫.
ਇਹ ਨਦੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਮਲ-ਭਰੀ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮृਗਯੂਥਨਿਪੀਤਾਨਿ ਕਲੁषਾਮ੍ਭਾਂਸਿ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਰਮਣੀਯਾਨਿ ਰਤਿਂ ਸਞ੍ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਮੇ ।। ੨.੯੫.
ਹੁਣ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਗੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਘਾਟ ਮੈਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਟਾਜਿਨਧਰਾ: ਕਾਲੇ ਵਲ੍ਕਲੋਤ੍ਤਰਵਾਸਸ: । ऋषਯਸ੍ਤ੍ਵਵਗਾਹਨ੍ਤੇ ਨਦੀਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਪ੍ਰਿਯੇ ।। ੨.੯੫.
ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਜਟਾਂ ਤੇ ਮਿਰਗ-ਚੰਬਾ ਪਹਿਨੇ, ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਆਰੀ।
ਆਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਨਿਯਮਾਦੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਬਾਹਵ: । ਏਤੇ ਪਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ਿ ਮੁਨਯ: ਸਂਸ਼ਿਤਵ੍ਰਤਾ: ।। ੨.੯੫.
ਵੱਡੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਪੱਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਰੁਤੋਦ੍ਧੂਤਸ਼ਿਖਰੈ: ਪ੍ਰਨृਤ੍ਤ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤ: । ਪਾਦਪੈ: ਪਤ੍ऺਤ੍ਰਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸृਜਦ੍ਭਿਰਭਿਤੋ ਨਦੀਮ੍ ।। ੨.੯੫.
ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਰਖ਼ਤ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਣਿਨਿਕਾਸ਼ੋਦਾਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪੁਲਿਨਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਸਿਦ੍ਧਜਨਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਪਸ਼੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।। ੨.੯੫.
ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਕਿਤੇ ਉਹ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਉਹ ਸਿਧ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਿਰ੍ਦ੍ਧੂਤਾਨ੍ ਵਾਯੁਨਾ ਪਸ਼੍ਯ ਵਿਤਤਾਨ੍ ਪੁष੍ਪਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ । ਪੋਪ੍ਲੂਯਮਾਨਾਨਪਰਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਜਲਮਧ੍ਯਗਾਨ੍ ।। ੨.੯੫.
ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫੈਲ ਗਏ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਤੂ ਤੈਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ।
ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਤਿਵਲ੍ਗੁਵਚਸੋ ਰਥਾਙ੍ਗਾਹ੍ਵਯਨਾ ਦ੍ਵਿਜਾ: । ਅਧਿਰੋਹਨ੍ਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਵਿਕੂਜਨ੍ਤ: ਸ਼ੁਭਾ ਗਿਰ: ।। ੨.੯੫.
ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂਗ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਿਤ੍ਰ ਕੂਟਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਭਨੇ । ਅਧਿਕਂ ਪੁਰਵਾਸਾਚ੍ਚ ਮਨ੍ਯੇ ਚ ਤਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ।। ੨.੯੫.
ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਤੇ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਵਿਧੂਤਕਲੁषੈ: ਸਿਦ੍ਧੈਸ੍ਤਪੋਦਮਸ਼ਮਾਨ੍ਵਿਤੈ: । ਨਿਤ੍ਯਵਿਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤਜਲਾਂ ਵਿਗਾਹਸ੍ਵ ਮਯਾ ਸਹ ।। ੨.੯੫.
ਚਲ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ, ਜੋ ਸਿਧ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪ, ਦਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸਖੀਵਚ੍ਚ ਵਿਗਾਹਸ੍ਵ ਸੀਤੇ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਨਦੀਮ੍ । ਕਮਲਾਨ੍ਯਵਮਜ੍ਜਨ੍ਤੀ ਪੁष੍ਕਰਾਣਿ ਚ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੨.੯੫.
ਹੇ ਸੀਤਾ, ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵੜ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਕਮਲ ਤੇ ਪਦਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ।
ਤ੍ਵਂ ਪੌਰਜਨਵਦ੍ਵ੍ਯਾਲਾਨਯੋਧ੍ਯਾਮਿਵ ਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਮਨ੍ਯਸ੍ਵ ਵਨਿਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰਯੂਵਦਿਮਾਂ ਨਦੀਮ੍ ।। ੨.੯੫.
ਹੇ ਵਨਿਤਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਸਮਝ, ਤੇ ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਸਰਯੂ ਵਾਂਗ ਮੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਨ੍ਨਿਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤ: । ਤ੍ਵਂ ਚਾਨੁਕੂਲਾ ਵੈਦੇਹਿ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਜਨਯਥੋ ਮਮ ।। ੨.੯੫.
ਧਰਮਵਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਵੈਦੇਹੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਹੈਂ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਉਪਸ੍ਪृਸ਼ਂਸ੍ਤ੍ਰਿषਵਣਂ ਮਧੁਮੂਲਫਲਾਸ਼ਨ: । ਨਾਯੋਧ੍ਯਾਯੈ ਨ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਸ੍ਪृਹਯੇ ऽਦ੍ਯ ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ।। ੨.੯੫.
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਿੱਠਾ, ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਨ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਨ ਰਾਜ ਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈਂ।
ਇਮਾਂ ਹਿ ਰਮ੍ਯਾਂ ਮृਗਯੂਥਸ਼ਾਲਿਨੀਂ ਨਿਪੀਤਤੋਯਾਂ ਗਜਸਿਂਹਵਾਨਰੈ: । ਸੁਪੁष੍ਪਿਤੈ: ਪੁष੍ਪਧਰੈਰਲਙ੍ਕृਤਾਂ ਨ ਸੋ ऽਸ੍ਤਿ ਯ: ਸ੍ਯਾਦਗਤਕ੍ਲਮ: ਸੁਖੀ ।। ੨.੯੫.
ਇਹ ਸੋਹਣੀ ਨਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਂਦਰ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਹਰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤੀਵ ਰਾਮੋ ਬਹੁਸਙ੍ਗਤਂ ਵਚ: ਪ੍ਰਿਯਾਸਹਾਯ: ਸਰਿਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਚਚਾਰ ਰਮ੍ਯਂ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨਪ੍ਰਭਂ ਸ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਂ ਰਘੁਵਂਸ਼ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ: ।। ੨.੯੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਨਦੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪਚਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।
thumb|षਣ੍ਣਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਾਂ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮੈਥਿਲੀਂ ਗਿਰਿਨਿਮ੍ਨਗਾਮ੍ । ਨਿषਸਾਦ ਗਿਰਿਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸੀਤਾਂ ਮਾਂਸੇਨ ਛਨ੍ਦਯਨ੍ ।। ੨.੯੬.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਪਹਾੜ ਦੇ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਸ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਇਦਂ ਮੇਧ੍ਯਮਿਦਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨਿष੍ਟਪ੍ਤਮਿਦਮਗ੍ਨਿਨਾ । ਏਵਮਾਸ੍ਤੇ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ਰਾਘਵ: ।। ੨.੯੬.
ਉਹ ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਸਵਾਦਲੇ ਹੈ, ਇਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।'
ਤਥਾ ਤਤ੍ਰਾਸਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭਰਤਸ੍ਯੋਪਯਾਯਿਨ: । ਸੈਨ੍ਯਰੇਣੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਦੁਰਾਸ੍ਤਾਂ ਨਭਸ੍ਸ੍ਪृਸ਼ੌ ।। ੨.੯੬.
ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ ਆਉਣ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਲੱਗਾ।
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਰਸ੍ਤਾ: ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਹਤਾ ਤਤ: । ਅਰ੍ਦਿਤਾ ਯੂਥਪਾ ਮਤ੍ਤਾ: ਸਯੂਥਾ ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਦਿਸ਼: ।। ੨.੯੬.
ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਆਪਣੇ ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ।
ਸ ਤਂ ਸੈਨ੍ਯਸਮੁਦ੍ਧੂਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਾਵ ਰਾਘਵ: । ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਦ੍ਰੁਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯੂਥਪਾਨਨ੍ਵਵੈਕ੍ਸ਼ਤ ।। ੨.੯੬.
ਰਾਘਵ ਨੇ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ।
ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਰਵਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਨਿਸ੍ਵਨਮ੍ । ਉਵਾਚ ਰਾਮ: ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ।। ੨.੯੬.
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਤੇ ਉਹ ਹਲਚਲ ਵਾਲਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ।