ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਦੀਰ੍ਘਕਾਲੋषਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਗਿਰਿਵਨਪ੍ਰਿਯ: । ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ: ਪ੍ਰਿਯਮਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਸ੍ਵਂ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਲੋਭਯਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਰਹੇ।
ਅਥ ਦਾਸ਼ਰਥਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ । ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਮਮਰਸਙ੍ਕਾਸ਼: ਸ਼ਚੀਮਿਵ ਪੁਰਨ੍ਦਰ: ।। ੨.੯੪.
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦਿਖਾਈ ਸੀ।
ਨ ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਨਂ ਭਦ੍ਰੇ ਨ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਨਾਭਵ: । ਮਨੋ ਮੇ ਬਾਧਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮਣੀਯਮਿਮਂ ਗਿਰਿਮ੍ ।। ੨.੯੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੀੜਦੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਪਸ਼੍ਯੇਮਮਚਲਂ ਭਦ੍ਰੇ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਯੁਤਮ੍ । ਸ਼ਿਖਰੈ: ਖਮਿਵੋਦ੍ਵਿਦ੍ਧੈਰ੍ਦ੍ਧਾਤੁਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।। ੨.੯੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ਰਜਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ: ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਤਜਸਨ੍ਨਿਭਾ: । ਪੀਤਮਾਞ੍ਜਿष੍ਠਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਨ੍ਮਣਿਵਰਪ੍ਰਭਾ: ।। ੨.੯੪.
ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਤਾਜ਼ਾ ਖੂਨ ਵਰਗੀਆਂ, ਕਈ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਕਕੇਤਕਾਭਾਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤੀਰਸਪ੍ਰਭਾ: । ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ऽਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਾ ਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤਾ: ।। ੨.੯੪.
ਕਈ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਕੇਤਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਸ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਾਨਾਮृਗਗਣਦ੍ਵੀਪਿਤਰਕ੍ਸ਼੍ਵृਕ੍ਸ਼ਗਣੈਰ੍ਵृਤ: । ਅਦੁष੍ਟੈਰ੍ਭਾਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ੈਲੋ ਬਹੁਪਕ੍ਸ਼ਿਸਮਾਯੁਤ: ।। ੨.੯੪.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਨ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਬਾਘ, ਰੀਛ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਾਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਆਮ੍ਰਜਮ੍ਬ੍ਵਸਨੈਰ੍ਲੋਧ੍ਰੈ: ਪ੍ਰਿਯਾਲੈ: ਪਨਸੈਰ੍ਧਵੈ: । ਅਙ੍ਕੋਲੈਰ੍ਭਵ੍ਯਤਿਨਿਸ਼ੈਰ੍ਬਿਲ੍ਵਤਿਨ੍ਦੁਕਵੇਣੁਭਿ: ।। ੨.੯੪.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਆਮ, ਜੰਬੂ, ਅਸਨ, ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਆਲ, ਫਣਸ, ਧਵਾ, ਅੰਕੋਲ, ਭਵਯਤਿਨੀਸ਼, ਬਿਲਵਾ, ਤਿੰਦੂ ਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਿष੍ਟਵਰੁਣੈਰ੍ਮਧੂਕੈਸ੍ਤਿਲਕੈਸ੍ਤਥਾ । ਬਦਰ੍ਯ੍ਯਾਮਲਕੈਰ੍ਨੀਪੈਰ੍ਵੇਤ੍ਰਧਨ੍ਵਨਬੀਜਕੈ: ।। ੨.੯੪.
ਕਾਸ਼ਮਰੀ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵਰੁਣ, ਮਧੂਕ, ਤਿਲਕ, ਬੇਰੀ, ਆਮਲਾ, ਨੀਪ, ਵੈਤਰ, ਧਨਵਨ ਤੇ ਬੀਜਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਵਦ੍ਭਿ: ਫਲੋਪੇਤੈਸ਼੍ਛਾਯਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ਮਨੋਰਮੈ: । ਏਵਮਾਦਿਭਿਰਾਕੀਰ੍ਣ: ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪੁष੍ਯਤ੍ਯਯਂ ਗਿਰਿ: ।। ੨.੯੪.
ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਪਸ਼੍ਯੇਮਾਨ੍ ਰੋਮਹਰ੍षਣਾਨ੍ । ਕਿਨ੍ਨਰਾਨ੍ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸ਼ੋ ਭਦ੍ਰੇ ਰਮਮਾਣਾਨ੍ ਮਨਸ੍ਵਿਨ: ।। ੨.੯੪.
ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਕਿਨਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਖਾਵਸਕ੍ਤਾਨ੍ ਖਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰਾਣ੍ਯਮ੍ਬਰਾਣਿ ਚ । ਪਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕ੍ਰੀਡੋਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਮਨੋਰਮਾਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਵੇਖੋ, ਇਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ।
ਜਲਪ੍ਰਪਾਤੈਰੁਦ੍ਭੇਦੈਰ੍ਨਿष੍ਯਨ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸ੍ਰਵਦ੍ਭਿਰ੍ਭਾਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ੈਲ: ਸ੍ਰਵਨ੍ਮਦ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪ: ।। ੨.੯੪.
ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਝਰਨਿਆਂ, ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਮਦ-ਰਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਸੋਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਹਾਸਮੀਰਣੋ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਭਵਾਨ੍ ਵਹਨ੍ । ਘ੍ਰਾਣਤਰ੍ਪ੍ਪਣਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਕਂ ਨਰਂ ਨ ਪ੍ਰਹਰ੍षਯੇਤ੍ ।। ੨.੯੪.
ਗੁਫਾ ਦੀ ਹਵਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਨੱਕ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜਾ ਕਰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ — ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
ਯਦੀਹ ਸ਼ਰਦੋ ऽਨੇਕਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕ: ਪ੍ਰਧਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੪.
ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਰਦੀਆਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਬਿਤਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗਾ।
ਬਹੁਪੁष੍ਪਫਲੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਯੁਤੇ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੨.੯੪.
ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਹਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਅਨੇਨ ਵਨਵਾਸੇਨ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਫਲਦ੍ਵਯਮ੍ । ਪਿਤੁਸ਼੍ਚਾਨृਣਤਾ ਧਰ੍ਮੇ ਭਰਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਂ ਤਥਾ ।। ੨.੯੪.
ਇਸ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਫਲ ਮਿਲੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਫਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵੈਦੇਹਿ ਰਮਸੇ ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਮਯਾ ਸਹ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸਂਯਤਾਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਵੈਦੇਹੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ?
ਇਦਮੇਵਾਮृਤਂ ਪ੍ਰਾਹੂ ਰਾਜ੍ਞਿ ਰਾਜਰ੍षਯ: ਪਰੇ । ਵਨਵਾਸਂ ਭਵਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਮੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾ: ।। ੨.੯੪.
ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਮੰਨੀ ਸੀ: ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਕ ਲਾਭ ਲਈ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸ਼ਿਲਾ: ਸ਼ੈਲਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾ: ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਭਿਤ: । ਬਹੁਲਾ ਬਹੁਲੈਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਨੀਲਪੀਤਸਿਤਾਰੁਣੈ: ।। ੨.੯੪.
ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਨੀਲਾ, ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵੱਧ ਹੀ ਹਨ।
ਨਿਸ਼ਿ ਭਾਨ੍ਤ੍ਯਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਹੁਤਾਸ਼ਨਸ਼ਿਖਾ ਇਵ । ਓषਧ੍ਯ: ਸ੍ਵਪ੍ਰਭਾਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨਾ: ਸਹਸ੍ਰਸ਼: ।। ੨.੯੪.
ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਹਾੜ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ।
ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਨਿਭਾ ਦੇਸ਼ਾ: ਕੇਚਿਦੁਦ੍ਯਾਨਸਨ੍ਨਿਭਾ: । ਕੇਚਿਦੇਕਸ਼ਿਲਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਪਰ੍ਵਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੨.੯੪.
ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਾਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਕੁਝ, ਸੁੰਦਰਏ, ਇੱਕ ਹੀ ਚਟਾਨ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵੇਵ ਵਸੁਧਾਂ ਭਾਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ: ਸਮੁਤ੍ਥਿਤ: । ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਕੂਟੋ ऽਸੌ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਤ: ਸ਼ੁਭ: ।। ੨.੯੪.
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਭਰ ਆਇਆ ਹੋਵੇ; ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਦਾ ਚੋਟੀ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਨ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਕੁष੍ਠਪੁਨ੍ਨਾਗਸ੍ऺਥਗਰਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰੋਤ੍ਤਰਚ੍ਛਦਾਨ੍ । ਕਾਮਿਨਾਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤਰਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਦਲਾਯੁਤਾਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਦੇਖ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਕੁਸ਼ਟ, ਪੁੰਨਾਗ, ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਭੂਰਜ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮृਦਿਤਾਸ਼੍ਚਾਪਵਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਮਲਸ੍ਰਜ: । ਕਾਮਿਭਿਰ੍ਵਨਿਤੇ ਪਸ਼੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ।। ੨.੯੪.
ਸੁੰਦਰਏ, ਦੇਖ, ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੁਚਲੇ ਤੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਵੀ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਸ੍ਵੌਕਸਾਰਾਂ ਨਲਿਨੀਮਤ੍ਯੇਤੀਵੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਕੁਰੂਨ੍ । ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੋ ऽਸੌ ਬਹੁਮੂਲਫਲੋਦਕ: ।। ੨.੯੪.
ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜਿੱਥੇ ਜੜਾਂ, ਫਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਕੁਰੂ ਦੇ ਕਮਲ-ਭਰੇ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਸਣ-ਸਥਾਨ ਹਨ।
ਇਮਂ ਤੁ ਕਾਲਂ ਵਨਿਤੇ ਵਿਜਹ੍ਰਿਵਾਂਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਚ ਸੀਤੇ ਸਹ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ । ਰਤਿਂ ਪ੍ਰਪਤ੍ਸ੍ਯੇ ਕੁਲਧਰ੍ਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨੀਂ ਸਤਾਂ ਪਥਿ ਸ੍ਵੈਰ੍ਨਿਯਮੈ: ਪਰੈ: ਸ੍ਥਿਤ: ।। ੨.੯੪.
ਸੁੰਦਰਏ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਲਖਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗਾ, ਐਸਾ ਸੁਖ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਚ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਵਲੋਂ ਰਚੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਪਞ੍ਚਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਅਥ ਸ਼ੈਲਾਦ੍ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੈਥਿਲੀਂ ਕੋਸਲੇਸ਼੍ਵਰ: । ਅਦਰ੍ਸ਼ਯਚ੍ਛੁਭਜਲਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀਂ ਨਦੀਮ੍ ।। ੨.੯੫.
ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਿਖਾਈ।