ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਯਂ ਦੇਸ਼ੋ ਮਨੋਜ੍ਞ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਤਾਪਸਾਨਾਂ ਨਿਵਾਸੋ ऽਯਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਥੋ ਯਥਾ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ।
ਮृਗਾ ਮृਗੀਭਿ: ਸਹਿਤਾ ਬਹਵ: ਪृषਤਾ ਵਨੇ । ਮਨੋਜ੍ਞਰੂਪਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਸੁਮੈਰਿਵ ਚਿਤ੍ਰਿਤਾ: ।। ੨.੯੩.
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧੁਸੈਨ੍ਯਾ: ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਾਂ ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤੁ ਚ ਕਾਨਨੇ । ਯਥਾ ਤੌ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਦृਸ਼੍ਯੇਤੇ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ।। ੨.੯੩.
ਚੰਗੇ ਸੈਨਿਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਿਲ ਸਕਣ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚ: ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषਾ: ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯ: । ਵਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਤਦ੍ਵਨਂ ਸ਼ੂਰਾ ਧੂਮਂ ਚ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਤ: ।। ੨.੯੩.
ਭਰਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਯੋਧੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਦੇਖਿਆ।
ਤੇ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਧੂਮਾਗ੍ਰਮੂਚੁਰ੍ਭਰਤਮਾਗਤਾ: । ਨਾਮਨੁष੍ਯੇ ਭਵਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰੈਵ ਰਾਘਵੌ ।। ੨.੯੩.
ਉਹ ਧੂੰਏ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਇਥੇ ਹਨ।'
ਅਥ ਨਾਤ੍ਰ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਪਰਨ੍ਤਪੌ । ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮੋਪਮਾ: ਸਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰ ਤਪਸ੍ਵਿਨ: ।। ੨.੯੩.
ਜੇ ਇੱਥੇ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਸਾਧੂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਚਨਂ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਸੈਨ੍ਯਾਨੁਵਾਚ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨਮਿਤ੍ਰਬਲਮਰ੍ਦਨ: ।। ੨.੯੩.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਯਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਨੇਤੋ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਗ੍ਰਤ: । ਅਹਮੇਵ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਗੁਰੁਰੇਵ ਚ ।। ੨.੯੩.
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ: ਸਰ੍ਵੇ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਥੁ: ਸਮਨ੍ਤਤ: । ਭਰਤੋ ਯਤ੍ਰ ਧੂਮਾਗ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਿਂ ਸਮਾਦਧਾਤ੍ ।। ੨.੯੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਥੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਟਿਕਾ ਲਈ।
ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਯਾ ਭਰਤੇਨ ਸਾ ਚਮੂਰ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਪਿ ਚ ਧੂਮਮਗ੍ਰਤ: । ਬਭੂਵ ਹृष੍ਟਾ ਨਚਿਰੇਣ ਜਾਨਤੀ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਮਾਗਮਂ ਤਦਾ ।। ੨.੯੩.
ਭਰਤ ਦੀ ਲਸ਼ਕਰ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਦੀਰ੍ਘਕਾਲੋषਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਗਿਰਿਵਨਪ੍ਰਿਯ: । ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ: ਪ੍ਰਿਯਮਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਸ੍ਵਂ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਲੋਭਯਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਰਹੇ।
ਅਥ ਦਾਸ਼ਰਥਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ । ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਮਮਰਸਙ੍ਕਾਸ਼: ਸ਼ਚੀਮਿਵ ਪੁਰਨ੍ਦਰ: ।। ੨.੯੪.
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦਿਖਾਈ ਸੀ।
ਨ ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਨਂ ਭਦ੍ਰੇ ਨ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਨਾਭਵ: । ਮਨੋ ਮੇ ਬਾਧਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮਣੀਯਮਿਮਂ ਗਿਰਿਮ੍ ।। ੨.੯੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੀੜਦੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਪਸ਼੍ਯੇਮਮਚਲਂ ਭਦ੍ਰੇ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਯੁਤਮ੍ । ਸ਼ਿਖਰੈ: ਖਮਿਵੋਦ੍ਵਿਦ੍ਧੈਰ੍ਦ੍ਧਾਤੁਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।। ੨.੯੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਕੇਚਿਦ੍ਰਜਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਾ: ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਤਜਸਨ੍ਨਿਭਾ: । ਪੀਤਮਾਞ੍ਜਿष੍ਠਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਨ੍ਮਣਿਵਰਪ੍ਰਭਾ: ।। ੨.੯੪.
ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਤਾਜ਼ਾ ਖੂਨ ਵਰਗੀਆਂ, ਕਈ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਲਾਲੀਆਂ, ਤੇ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਾਰ੍ਕਕੇਤਕਾਭਾਸ਼੍ਚ ਕੇਚਿਜ੍ਜ੍ਯੋਤੀਰਸਪ੍ਰਭਾ: । ਵਿਰਾਜਨ੍ਤੇ ऽਚਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਾ ਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤਾ: ।। ੨.੯੪.
ਕਈ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਕੇਤਕੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਈ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਸ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਨਾਨਾਮृਗਗਣਦ੍ਵੀਪਿਤਰਕ੍ਸ਼੍ਵृਕ੍ਸ਼ਗਣੈਰ੍ਵृਤ: । ਅਦੁष੍ਟੈਰ੍ਭਾਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ੈਲੋ ਬਹੁਪਕ੍ਸ਼ਿਸਮਾਯੁਤ: ।। ੨.੯੪.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਨ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਬਾਘ, ਰੀਛ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਾਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਆਮ੍ਰਜਮ੍ਬ੍ਵਸਨੈਰ੍ਲੋਧ੍ਰੈ: ਪ੍ਰਿਯਾਲੈ: ਪਨਸੈਰ੍ਧਵੈ: । ਅਙ੍ਕੋਲੈਰ੍ਭਵ੍ਯਤਿਨਿਸ਼ੈਰ੍ਬਿਲ੍ਵਤਿਨ੍ਦੁਕਵੇਣੁਭਿ: ।। ੨.੯੪.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਆਮ, ਜੰਬੂ, ਅਸਨ, ਲੋਧਰ, ਪ੍ਰਿਆਲ, ਫਣਸ, ਧਵਾ, ਅੰਕੋਲ, ਭਵਯਤਿਨੀਸ਼, ਬਿਲਵਾ, ਤਿੰਦੂ ਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਿष੍ਟਵਰੁਣੈਰ੍ਮਧੂਕੈਸ੍ਤਿਲਕੈਸ੍ਤਥਾ । ਬਦਰ੍ਯ੍ਯਾਮਲਕੈਰ੍ਨੀਪੈਰ੍ਵੇਤ੍ਰਧਨ੍ਵਨਬੀਜਕੈ: ।। ੨.੯੪.
ਕਾਸ਼ਮਰੀ, ਅਰਿਸ਼ਟ, ਵਰੁਣ, ਮਧੂਕ, ਤਿਲਕ, ਬੇਰੀ, ਆਮਲਾ, ਨੀਪ, ਵੈਤਰ, ਧਨਵਨ ਤੇ ਬੀਜਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਵਦ੍ਭਿ: ਫਲੋਪੇਤੈਸ਼੍ਛਾਯਾਵਦ੍ਭਿਰ੍ਮਨੋਰਮੈ: । ਏਵਮਾਦਿਭਿਰਾਕੀਰ੍ਣ: ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਪੁष੍ਯਤ੍ਯਯਂ ਗਿਰਿ: ।। ੨.੯੪.
ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਨ ਭਾਉਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥੇषੁ ਰਮ੍ਯੇषੁ ਪਸ਼੍ਯੇਮਾਨ੍ ਰੋਮਹਰ੍षਣਾਨ੍ । ਕਿਨ੍ਨਰਾਨ੍ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸ਼ੋ ਭਦ੍ਰੇ ਰਮਮਾਣਾਨ੍ ਮਨਸ੍ਵਿਨ: ।। ੨.੯੪.
ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਕਿਨਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਖਾਵਸਕ੍ਤਾਨ੍ ਖਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰਾਣ੍ਯਮ੍ਬਰਾਣਿ ਚ । ਪਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕ੍ਰੀਡੋਦ੍ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਮਨੋਰਮਾਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਵੇਖੋ, ਇਹ ਵਿਦਿਆਧਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹਨ।
ਜਲਪ੍ਰਪਾਤੈਰੁਦ੍ਭੇਦੈਰ੍ਨਿष੍ਯਨ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਸ੍ਰਵਦ੍ਭਿਰ੍ਭਾਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ੈਲ: ਸ੍ਰਵਨ੍ਮਦ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪ: ।। ੨.੯੪.
ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਝਰਨਿਆਂ, ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਤੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਮਦ-ਰਸ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਸੋਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਹਾਸਮੀਰਣੋ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਨਾਨਾਪੁष੍ਪਭਵਾਨ੍ ਵਹਨ੍ । ਘ੍ਰਾਣਤਰ੍ਪ੍ਪਣਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਕਂ ਨਰਂ ਨ ਪ੍ਰਹਰ੍षਯੇਤ੍ ।। ੨.੯੪.
ਗੁਫਾ ਦੀ ਹਵਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲੈ ਕੇ, ਨੱਕ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜਾ ਕਰਦੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ — ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ?
ਯਦੀਹ ਸ਼ਰਦੋ ऽਨੇਕਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਨਿਨ੍ਦਿਤੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੇਨ ਚ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਮਾਂ ਸ਼ੋਕ: ਪ੍ਰਧਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੪.
ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਰਦੀਆਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਬਿਤਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜੇਗਾ।
ਬਹੁਪੁष੍ਪਫਲੇ ਰਮ੍ਯੇ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਯੁਤੇ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਖਰੇ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਤਵਾਨਸ੍ਮਿ ਭਾਮਿਨਿ ।। ੨.੯੪.
ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਹਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
ਅਨੇਨ ਵਨਵਾਸੇਨ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਫਲਦ੍ਵਯਮ੍ । ਪਿਤੁਸ਼੍ਚਾਨृਣਤਾ ਧਰ੍ਮੇ ਭਰਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਂ ਤਥਾ ।। ੨.੯੪.
ਇਸ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਫਲ ਮਿਲੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਫਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਵੈਦੇਹਿ ਰਮਸੇ ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟੇ ਮਯਾ ਸਹ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਸਂਯਤਾਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਵੈਦੇਹੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ?
ਇਦਮੇਵਾਮृਤਂ ਪ੍ਰਾਹੂ ਰਾਜ੍ਞਿ ਰਾਜਰ੍षਯ: ਪਰੇ । ਵਨਵਾਸਂ ਭਵਾਰ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਮੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾ: ।। ੨.੯੪.
ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਮੰਨੀ ਸੀ: ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਕ ਲਾਭ ਲਈ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।