ਸ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜ: । ਵृਤੋ ਮਹਤ੍ਯਾ ਨਾਦਿਨ੍ਯਾ ਸੇਨਯਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗਯਾ ।। ੨.੯੩.
ਧਰਮਵਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਚੌਕਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਸਾਗਰੌਘਨਿਭਾ ਸੇਨਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਮਹੀਂ ਸਞ੍ਛਾਦਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਦ੍ਯਾਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦ: ।। ੨.੯੩.
ਭਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲੈਣੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਦੇ ਬਦਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਕਾਲਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕਦਾਚਿਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ ।। ੨.੯੩.
ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਸੁਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਹਨ: । ਉਵਾਚ ਭਰਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਸਿष੍ਠਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਗਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯਾਦृਸ਼ਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਂ ਯਥਾ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ: ਸ੍ਮ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੩.
ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਅਯਂ ਗਿਰਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਇਯਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ । ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਦੂਰਾਨ੍ਨੀਲਮੇਘਨਿਭਂ ਵਨਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਿਰੇ: ਸਾਨੂਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਵਾਰਣੈਰਵਮृਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਮਕੈ: ਪਰ੍ਵਤੋਪਮੈ: ।। ੨.੯੩.
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕੁਸੁਮਾਨ੍ਯੇਤੇ ਨਗਾ: ਪਰ੍ਵਤਸਾਨੁषੁ । ਨੀਲਾ ਇਵਾਤਪਾਪਾਯੇ ਤੋਯਂ ਤੋਯਧਰਾ ਘਨਾ: ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਗਰਮੀ ਘੱਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਨ੍ਨਰਾਚਰਿਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਮृਗੈ: ਸਮਨ੍ਤਾਦਾਕੀਰ੍ਣਂ ਮਕਰੈਰਿਵ ਸਾਗਰਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਦੇਖੋ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ।
ਏਤੇ ਮृਗਗਣਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵੇਗਾ: ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾ: । ਵਾਯੁਪ੍ਰਵਿਦ੍ਧਾ ਸ਼ਰਦਿ ਮੇਘਰਾਜਿਰਿਵਾਮ੍ਬਰੇ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕੁਸੁਮਾਪੀਡਾਨ੍ ਸ਼ਿਰਸ੍ਸੁ ਸੁਰਭੀਨਮੀ । ਮੇਘਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈ: ਫਲਕੈਰ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਾ ਯਥਾ ਨਰਾ: ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਵਣੀਆਂ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਚਮਕਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਸਜਦੇ ਹਨ।
ਨਿष੍ਕੂਜਮਿਵ ਭੂਤ੍ਵੇਦਂ ਵਨਂ ਘੋਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਯੋਧ੍ਯੇਵ ਜਨਾਕੀਰ੍ਣਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਖੁਰੈਰੁਦੀਰਿਤੋ ਰੇਣੁਰ੍ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਂ ਵਹਤ੍ਯਨਿਲ: ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਿਵ ਮਮ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉਡੇ ਧੂੜ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਚੰਗਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
ਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਂਸ੍ਤੁਰਗੋਪੇਤਾਨ੍ ਸੂਤਮੁਖ੍ਯੈਰਧਿष੍ਠਿਤਾਨ੍ । ਏਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਪਤਤ: ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਕਾਨਨੇ ।। ੨.੯੩.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਦੇਖੋ ਇਹ ਰਥ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਰਥਚਾਲਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਏਤਾਨ੍ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯ ਬਰ੍ਹਿਣ: ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ । ਏਤਮਾਵਿਸ਼ਤ: ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਧਿਵਾਸਂ ਪਤਤ੍ऺਿਤ੍ਰਣ: ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੇ ਮੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਯਂ ਦੇਸ਼ੋ ਮਨੋਜ੍ਞ: ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮਾ । ਤਾਪਸਾਨਾਂ ਨਿਵਾਸੋ ऽਯਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਥੋ ਯਥਾ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ, ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ।
ਮृਗਾ ਮृਗੀਭਿ: ਸਹਿਤਾ ਬਹਵ: ਪृषਤਾ ਵਨੇ । ਮਨੋਜ੍ਞਰੂਪਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੁਸੁਮੈਰਿਵ ਚਿਤ੍ਰਿਤਾ: ।। ੨.੯੩.
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿਰਣ ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧੁਸੈਨ੍ਯਾ: ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਾਂ ਵਿਚਿਨ੍ਵਨ੍ਤੁ ਚ ਕਾਨਨੇ । ਯਥਾ ਤੌ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਦृਸ਼੍ਯੇਤੇ ਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੌ ।। ੨.੯੩.
ਚੰਗੇ ਸੈਨਿਕ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਖੋਜ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮਿਲ ਸਕਣ।
ਭਰਤਸ੍ਯ ਵਚ: ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਰੁषਾ: ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣਯ: । ਵਿਵਿਸ਼ੁਸ੍ਤਦ੍ਵਨਂ ਸ਼ੂਰਾ ਧੂਮਂ ਚ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਤ: ।। ੨.੯੩.
ਭਰਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਯੋਧੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਦੇਖਿਆ।
ਤੇ ਸਮਾਲੋਕ੍ਯ ਧੂਮਾਗ੍ਰਮੂਚੁਰ੍ਭਰਤਮਾਗਤਾ: । ਨਾਮਨੁष੍ਯੇ ਭਵਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰੈਵ ਰਾਘਵੌ ।। ੨.੯੩.
ਉਹ ਧੂੰਏ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਥੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਨਿਸਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ ਇਥੇ ਹਨ।'
ਅਥ ਨਾਤ੍ਰ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਪਰਨ੍ਤਪੌ । ਮਨ੍ਯੇ ਰਾਮੋਪਮਾ: ਸਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰ ਤਪਸ੍ਵਿਨ: ।। ੨.੯੩.
ਜੇ ਇੱਥੇ ਉਹ ਦੋ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਸਾਧੂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਚਨਂ ਸਾਧੁਸਮ੍ਮਤਮ੍ । ਸੈਨ੍ਯਾਨੁਵਾਚ ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨਮਿਤ੍ਰਬਲਮਰ੍ਦਨ: ।। ੨.੯੩.
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਯਤ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਨੇਤੋ ਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮਗ੍ਰਤ: । ਅਹਮੇਵ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਗੁਰੁਰੇਵ ਚ ।। ੨.੯੩.
ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ; ਕੋਈ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਤ: ਸਰ੍ਵੇ ਤਤ੍ਰ ਤਸ੍ਥੁ: ਸਮਨ੍ਤਤ: । ਭਰਤੋ ਯਤ੍ਰ ਧੂਮਾਗ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਿਂ ਸਮਾਦਧਾਤ੍ ।। ੨.੯੩.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਥੇ ਧੂੰਆਂ ਉਠਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਟਿਕਾ ਲਈ।
ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ਯਾ ਭਰਤੇਨ ਸਾ ਚਮੂਰ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾਪਿ ਚ ਧੂਮਮਗ੍ਰਤ: । ਬਭੂਵ ਹृष੍ਟਾ ਨਚਿਰੇਣ ਜਾਨਤੀ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਸਮਾਗਮਂ ਤਦਾ ।। ੨.੯੩.
ਭਰਤ ਦੀ ਲਸ਼ਕਰ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤਿਰਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ।
thumb|ਚਤੁਰ੍ਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਦੀਰ੍ਘਕਾਲੋषਿਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਿਰੌ ਗਿਰਿਵਨਪ੍ਰਿਯ: । ਵੈਦੇਹ੍ਯਾ: ਪ੍ਰਿਯਮਾਕਾਂਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਸ੍ਵਂ ਚ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਲੋਭਯਨ੍ ।। ੨.੯੪.
ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਰਹੇ।
ਅਥ ਦਾਸ਼ਰਥਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਮਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ । ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾਮਮਰਸਙ੍ਕਾਸ਼: ਸ਼ਚੀਮਿਵ ਪੁਰਨ੍ਦਰ: ।। ੨.੯੪.
ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦਿਖਾਈ ਸੀ।
ਨ ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰਂਸ਼ਨਂ ਭਦ੍ਰੇ ਨ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਨਾਭਵ: । ਮਨੋ ਮੇ ਬਾਧਤੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਮਣੀਯਮਿਮਂ ਗਿਰਿਮ੍ ।। ੨.੯੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੀੜਦੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
ਪਸ਼੍ਯੇਮਮਚਲਂ ਭਦ੍ਰੇ ਨਾਨਾਦ੍ਵਿਜਗਣਾਯੁਤਮ੍ । ਸ਼ਿਖਰੈ: ਖਮਿਵੋਦ੍ਵਿਦ੍ਧੈਰ੍ਦ੍ਧਾਤੁਮਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ।। ੨.੯੪.
ਹੇ ਸੁਭਾਵਤੀ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।