ਏਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸੁਤੌ ਦੇਵ੍ਯਾ: ਕੁਮਾਰੌ ਦੇਵਵਰ੍ਣਿਨੌ । ਉਭੌ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੌ ਵੀਰੌ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮੌ ।। ੨.੯੨.
'ਇਸ ਰਾਣੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ — ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ — ਜੋ ਸੱਚੇ ਬਹਾਦਰ ਹਨ।'
ਯਸ੍ਯਾ: ਕृਤੇ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਜੀਵਨਾਸ਼ਮਿਤੋ ਗਤੌ । ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਦਸ਼ਰਥੋ ਗਤ: ।। ੨.੯੨.
'ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਦਸ਼ਰਥ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।'
ਕ੍ਰੋਧਨਾਮਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਦृਪ੍ਤਾਂ ਸੁਭਗਮਾਨਿਨੀਮ੍ । ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਕਾਮਾਂ ਕੈਕੇਯੀਮਨਾਰ੍ਯ੍ਯਾਮਾਰ੍ਯਰੂਪਿਣੀਮ੍ ।। ੨.੯੨.
'ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣੋ — ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ, ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਨਾਰੀ, ਪਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰੀ ਹੈ।'
ਮਮੈਤਾਂ ਮਾਤਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨृਸ਼ਂਸਾਂ ਪਾਪਨਿਸ਼੍ਚਯਾਮ੍ । ਯਤੋ ਮੂਲਂ ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਯਸਨਂ ਮਹਦਾਤ੍ਮਨ: ।। ੨.੯੨.
'ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਦਾ ਮੁਲ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।'
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਰਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲੋ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ । ਸ ਨਿਸ਼ਸ਼੍ਵਾਸ ਤਾਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਨਾਗ: ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਇਵ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ ।। ੨.੯੨.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ।
ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਮਹਰ੍षਿਸ੍ਤਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਤਥਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰਿਦਂ ਵਚਨਮਰ੍ਥਵਤ੍ ।। ੨.੯੨.
ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਮਤਲਬੀ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨ ਦੋषੇਣਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾ ਕੈਕੇਯੀ ਭਰਤ ਤ੍ਵਯਾ । ਰਾਮਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ ਸੁਖੋਦਰ੍ਕਂ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੨.੯੨.
'ਭਰਤ, ਤੂੰ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਸਮਝ; ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਆਖਿਰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗਾ।'
ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ऋषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਹਿਤਮੇਵ ਭਵਿष੍ਯਦ੍ਧਿ ਰਾਮਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਨਾਦਿਹ ।। ੨.੯੨.
'ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਲਾਈ ਲਿਆਵੇਗਾ।'
ਅਭਿਵਾਦ੍ਯ ਤੁ ਸਂਸਿਦ੍ਧ: ਕृਤ੍ਵਾ ਚੈਨਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਭਰਤ: ਸੇਨ੍ਯਂ ਯੁਜ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯਚੋਦਯਤ੍ ।। ੨.੯੨.
ਭਰਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫਿਰੇ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਓ, ਚਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤੋ ਵਾਜਿਰਥਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਹੇਮਪਰਿष੍ਕृਤਾਨ੍ । ਅਧ੍ਯਾਰੋਹਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਣਾਰ੍ਥੀ ਬਹੂਨ੍ ਬਹੁਵਿਧੋ ਜਨ: ।। ੨.੯੨.
ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
ਗਜਕਨ੍ਯਾ ਗਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਹੇਮਕਕ੍ਸ਼੍ਯਾ: ਪਤਾਕਿਨ: । ਜੀਮੂਤਾ ਇਵ ਘਰ੍ਮਾਨ੍ਤੇ ਸਘੋषਾ: ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥਿਰੇ ।। ੨.੯੨.
ਹਾਥਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ, ਗਰਜਦੇ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚਲ ਪਏ।
ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਪਿ ਯਾਨਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ਲਘੂਨਿ ਚ । ਪ੍ਰਯਯੁ: ਸੁਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਪਾਦੈਰੇਵ ਪਦਾਤਯ: ।। ੨.੯੨.
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਚਲ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਵੀ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਤੁਰੇ।
ਅਥ ਯਾਨਪ੍ਰਵੇਕੈਸ੍ਤੁ ਕੌਸਲ੍ਯਾਪ੍ਰਮੁਖਾ: ਸ੍ਤ੍ਰਿਯ: । ਰਾਮਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਂਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯ: ਪ੍ਰਯਯੁਰ੍ਮੁਦਿਤਾਸ੍ਤਦਾ ।। ੨.੯੨.
ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਢੱਕੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ 'ਚ ਚਲ ਪਈਆਂ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਰੁਣਾਭਾਸਾਂ ਨਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸ਼ਿਬਿਕਾਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਆਸ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਭਰਤ: ਸਪਰਿਚ੍ਛਦ: ।। ੨.੯੨.
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਰੁਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੁਭ ਪਲਕੀਨ 'ਚ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਸਾ ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਮਹਾਸੇਨਾ ਗਜਵਾਜਿਰਥਾਕੁਲਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮਾਵृਤ੍ਯ ਮਹਾਮੇਘ ਇਵੋਤ੍ਥਿਤ: ।। ੨.੯੨.
ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਵੱਡੇ ਉਠਦੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਗਈ।
ਵਨਾਨਿ ਤੁ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਜੁष੍ਟਾਨਿ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਭਿ: । ਗਙ੍ਗਾਯਾ: ਪਰਵੇਲਾਯਾਂ ਗਿਰਿष੍ਵਪਿ ਨਦੀषੁ ਚ ।। ੨.੯੨.
ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।
ਸਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਦ੍ਵਿਜਵਾਜਿਯੋਧਾ ਵਿਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ਤੀ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਸਙ੍ਘਾਨ੍ । ਮਹਦ੍ਵਨਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਗਾਹਮਾਨਾ ਰਰਾਜ ਸੇਨਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ।। ੨.੯੨.
ਭਰਤ ਦੀ ਫੌਜ, ਪੰਡਿਤਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਹਿਰਣ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉੱਥੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਦੋਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿਚ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ।
thumb|ਤ੍ਰਿਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਯਾ ਮਹਤ੍ਯਾ ਯਾਯਿਨ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਿਨ੍ਯਾ ਵਨਵਾਸਿਨ: । ਅਰ੍ਦ੍ਦਿਤਾ ਯੂਥਪਾ ਮਤ੍ਤਾ: ਸਯੂਥਾ: ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁ: ।। ੨.੯੩.
ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਵਧੀ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਪਏ।
ऋਕ੍ਸ਼ਾ: ਪृषਤਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਰੁਰਵਸ਼੍ਚ ਸਮਤਨ੍ਤ: । ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਨਰਾਜੀषੁ ਗਿਰਿष੍ਵਪਿ ਨਦੀषੁ ਚ ।। ੨.੯੩.
ਭਾਲੂ, ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਰੂਸ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।
ਸ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਸ੍ਥੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜ: । ਵृਤੋ ਮਹਤ੍ਯਾ ਨਾਦਿਨ੍ਯਾ ਸੇਨਯਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗਯਾ ।। ੨.੯੩.
ਧਰਮਵਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਚੌਕਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
ਸਾਗਰੌਘਨਿਭਾ ਸੇਨਾ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨ: । ਮਹੀਂ ਸਞ੍ਛਾਦਯਾਮਾਸ ਪ੍ਰਾਵृषਿ ਦ੍ਯਾਮਿਵਾਮ੍ਬੁਦ: ।। ੨.੯੩.
ਭਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਲੈਣੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਦੇ ਬਦਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਰਕਾਲਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕਦਾਚਿਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ ।। ੨.੯੩.
ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ ਯਾਤ੍ਵਾ ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਸੁਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਹਨ: । ਉਵਾਚ ਭਰਤ: ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਵਸਿष੍ਠਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਵਰਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਾਹਨ ਥੱਕ ਗਏ, ਭਰਤ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਯਾਦृਸ਼ਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਂ ਯਥਾ ਚੈਵ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ । ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ: ਸ੍ਮ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੨.੯੩.
ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਅਯਂ ਗਿਰਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਇਯਂ ਮਨ੍ਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ । ਏਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ ਦੂਰਾਨ੍ਨੀਲਮੇਘਨਿਭਂ ਵਨਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨੀਲਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਿਰੇ: ਸਾਨੂਨਿ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ । ਵਾਰਣੈਰਵਮृਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਮਕੈ: ਪਰ੍ਵਤੋਪਮੈ: ।। ੨.੯੩.
ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕੁਸੁਮਾਨ੍ਯੇਤੇ ਨਗਾ: ਪਰ੍ਵਤਸਾਨੁषੁ । ਨੀਲਾ ਇਵਾਤਪਾਪਾਯੇ ਤੋਯਂ ਤੋਯਧਰਾ ਘਨਾ: ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਗਰਮੀ ਘੱਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕਿਨ੍ਨਰਾਚਰਿਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਪਰ੍ਵਤਮ੍ । ਮृਗੈ: ਸਮਨ੍ਤਾਦਾਕੀਰ੍ਣਂ ਮਕਰੈਰਿਵ ਸਾਗਰਮ੍ ।। ੨.੯੩.
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਦੇਖੋ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਕਰਾਂ ਨਾਲ।
ਏਤੇ ਮृਗਗਣਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵੇਗਾ: ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾ: । ਵਾਯੁਪ੍ਰਵਿਦ੍ਧਾ ਸ਼ਰਦਿ ਮੇਘਰਾਜਿਰਿਵਾਮ੍ਬਰੇ ।। ੨.੯੩.
ਇਹ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।