ਤਰ੍ਪਿਤਾ: ਸਰ੍ਵਕਾਮੈਸ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਰੂषਿਤਾ: । ਅਪ੍ਸਰੋਗਣਸਂਯੁਕ੍ਤਾ: ਸੈਨ੍ਯਾ ਵਾਚਮੁਦੈਰਯਨ੍ ।। ੨.੯੧.
ਹਰ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ।
ਨੈਵਾਯੋਧ੍ਯਾਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮੋ ਨ ਗਮਿष੍ਯਾਮ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ । ਕੁਸ਼ਲਂ ਭਰਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਸੁਖਮ੍ ।। ੨.੯੧.
'ਅਸੀਂ ਅਯੋਧਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਨਾ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਭਰਤ ਚੰਗਾ ਰਹੇ, ਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਸੁਖੀ ਰਹੇ।'
ਇਤਿ ਪਾਦਾਤਯੋਧਾਸ਼੍ਚ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਾਰੋਹ ਬਨ੍ਧਕਾ: । ਅਨਾਥਾਸ੍ਤਂ ਵਿਧਿਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾਚਮੇਤਾਮੁਦੈਰਯਨ੍ ।। ੨.੯੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਰਥ ਸਵਾਰ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਸਹਾਇਕ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ।
ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾ ਵਿਨੇਦੁਸ੍ਤੇ ਨਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਹਸ੍ਰਸ਼: । ਭਰਤਸ੍ਯਾਨੁਯਾਤਾਰ: ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਯਮਿਤਿ ਚਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੨.੯੧.
ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਹੀ ਹੈ!'
ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਹਸਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਚ ਸੈਨਿਕਾ: । ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਧਾਵਨ੍ਤਿ ਮਾਲ੍ਯੋਪੇਤਾ: ਸਹਸ੍ਰਸ਼: ।। ੨.੯੧.
ਸੈਨਿਕ ਨੱਚਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ।
ਤਤੋ ਭੁਕ੍ਤਵਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਤਦਨ੍ਨਮਮृਤੋਪਮਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਾਨੁਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਂਸ੍ਤਾਨਭਵਦ੍ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਮਤਿ: ।। ੨.੯੧.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਭੋਜਨ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨ ਵਿਚ ਫਿਰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ।
ਪ੍ਰੇष੍ਯਾਸ਼੍ਚੇष੍ਟ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਧ੍ਵਸ਼੍ਚ ਬਲਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼: । ਬਭੂਵੁਸ੍ऺਤੇ ਭृਸ਼ਂ ਦृਪ੍ਤਾ: ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਹਤਵਾਸਸ: ।। ੨.੯੧.
ਨੌਕਰ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਫੌਜ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ, ਸਭ ਚੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
ਕੁਞ੍ਜਰਾਸ਼੍ਚ ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਗੋਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਮृਗਪਕ੍ਸ਼ਿਣ: । ਬਭੂਵੁ: ਸੁਭृਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਾਨ੍ਯੋ ਹ੍ਯਨ੍ਯਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਹਾਥੀ, ਊਠ, ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੰਛੀ — ਸਭ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਨਾਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਸੀਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੁਧਿਤੋ ਮਲਿਨੋ ऽਪਿ ਵਾ । ਰਜਸਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਕੇਸ਼ੋ ਵਾ ਨਰ: ਕਸ਼੍ਚਿਦਦृਸ਼੍ਯਤ ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਗੰਦੇ ਹੋਣ, ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਜਾਂ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਕੇਸ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।
ਆਜੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਚ ਵਾਰਾਹੈਰ੍ਨਿष੍ਠਾਨਵਰਸਞ੍ਚਯੈ: । ਫਲਨਿਰ੍ਯੂਹਸਂਸਿਦ੍ਧੈ: ਸੂਪੈਰ੍ਗਨ੍ਧਰਸਾਨ੍ਵਿਤੈ: ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਬਕਰੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਦੇ ਚੋਣੇ ਹੋਏ ਮਾਸ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਸੂਪ ਵੀ ਸਨ।
ਪੁष੍ਪਧ੍ਵਜਵਤੀ: ਪੂਰ੍ਣਾ: ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਚਾਭਿਤ: । ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਰਾ ਲੌਹੀ: ਸਹਸ੍ਰਸ਼: ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚਿੱਟੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
ਬਭੂਵੁਰ੍ਵਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇषੁ ਕੂਪਾ: ਪਾਯਸਕਰ੍ਦਮਾ: । ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਾਮਦੁਘਾ ਗਾਵੋ ਦ੍ਰੁਮਾਸ਼੍ਚਾਸਨ੍ ਮਧੁਸ੍ਰੁਤ: ।। ੨.੯੧.
ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਿਆਲੇ ਚਾਵਲ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਮਧੁ ਨਾਲ ਟਪਕਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।
ਵਾਪ੍ਯੋ ਮੈਰੇਯਪੂਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਮृष੍ਟਮਾਂਸਚਯੈਰ੍ਵृਤਾ: । ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਪਿਠਰੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਾਰ੍ਗਮਾਯੂਰਕੌਕ੍ਕੁਟੈ: ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਤਲਾਵਾਂ ਮਧੁ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਿਆ ਮਾਸ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ, ਤੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮੋਰ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਗਰਮ ਪਕਵਾਨ ਵੀ ਸਨ।
ਪਾਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਥਾਲੀਨਾਂ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਨ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਨਿ ਚ ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਮਯਾਨਿ ਚ ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਟੋਰੀਆਂ, ਲੱਖਾਂ ਹੰਡੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਸਨ।
ਸ੍ਥਾਲ੍ਯ: ਕੁਮ੍ਭ੍ਯ: ਕਰਮ੍ਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦਧਿਪੂਰ੍ਣਾ: ਸੁਸਂਸ੍ਕृਤਾ: । ਯੌਵਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਗੌਰਸ੍ਯ ਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਸੁਗਨ੍ਧਿਨ: ।। ੨.੯੧.
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ ਦਹੀਂ, ਨੌਜਵਾਨ ਸੁਗੰਧਤ ਗਾਂ ਦੀ, ਤੇ ਕਪਿੱਠ ਫਲ ਦੀ, ਹੰਡੀ, ਘੜੇ ਤੇ ਪਲੇਟਾਂ ਵਿਚ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹ੍ਰਦਾ: ਪੂਰ੍ਣਾ ਰਸਾਲਸ੍ਯ ਦਘ੍ਨ: ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਯ ਚਾਪਰੇ । ਬਭੂਵੁ: ਪਾਯਸਸ੍ਯਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸਞ੍ਚਯਾ: ।। ੨.੯੧.
ਤਲਾਵਾਂ ਮਿੱਠੇ ਆਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਗਾੜ੍ਹੇ ਚਿੱਟੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੀਰ ਤੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਕਲ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਕषਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਭਾਜਨਸ੍ਥਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਸਰਿਤਾਂ ਨਰਾ: ।। ੨.੯੧.
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਔਸ਼ਧੀ ਪੇਸਟ, ਚੂਰਨ, ਕਸ਼ਾਏ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀਆਂ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਂਸ਼ੁਮਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ । ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਕਲ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਗੇष੍ਵਵਤਿष੍ਠਤ: ।। ੨.੯੧.
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਚੰਦਨ ਦੀ ਪੇਸਟ ਵੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਪਰਿਮृष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਵਾਸਸਾਂ ਚਾਪਿ ਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ । ਪਾਦੁਕੋਪਾਨਹਸ਼੍ਚੈਵ ਯੁਗ੍ਮਾਨਿ ਚ ਸਹਸ੍ਰਸ਼: ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਚਮਕਦੇ ਦਰਪਣ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਜੁੜੀਆਂ ਚਪਲਾਂ ਤੇ ਜੁਤੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਆਞ੍ਜਨੀ: ਕਙ੍ਕਤਾਨ੍ ਕੂਰ੍ਚਾਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਧਨੂਂषਿ ਚ । ਮਰ੍ਮਤ੍ਰਾਣਾਨਿ ਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਯਨਾਨ੍ਯਾਸਨਾਨਿ ਚ ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਸਿੰਗਾਰ ਦੇ ਡੱਬੇ, ਕੰਗੀ, ਬੁਰਸ਼, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼, ਸੋਹਣੀ ਜੰਗੀ ਵਸਤਾਂ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਸਨ।
ਪ੍ਰਤਿਪਾਨਹ੍ਰਦਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਣਾਨ੍ ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਗਜਵਾਜਿਨਾਮ੍ । ਅਵਗਾਹ੍ਯ ਸੁਤੀਰ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਦਾਨ੍ ਸੋਤ੍ਪਲਪੁष੍ਕਰਾਨ੍ ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਤਲਾਵਾਂ ਉੱਠ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਕੰਢ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਕੁੰਭੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।
ਆਕਾਸ਼ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛਤੋਯਾਨ੍ ਸੁਖਪ੍ਲਵਾਨ੍ । ਨੀਲਵੈਡੂਰ੍ਯ੍ਯਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਮृਦੂਨ੍ ਯਵਸਸਞ੍ਚਯਾਨ੍ ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ ਤਲਾਵਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਸਾਫ ਪਾਣੀ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ, ਤੇ ਨੀਲੇ ਪਾਟਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਨਰਮ ਜੌ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ ਸਨ।
ਨਿਰ੍ਵਾਪਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਤੇ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਸ਼: ।। ੨.੯੧.
ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਯਜਨ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਵ੍ਯਸ੍ਮਯਨ੍ਤ ਮਨੁष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਲ੍ਪਂ ਤਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾਤਿਥ੍ਯਂ ਕृਤਂ ਤਾਦृਕ੍ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਰ੍षਿਣਾ ।। ੨.੯੧.
ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਦਭੁਤ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਅਨੋਖਾ ਸਮਝਿਆ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਰਮਮਾਣਾਨਾਂ ਦੇਵਾਨਾਮਿਵ ਨਨ੍ਦਨੇ । ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਸ਼੍ਰਮੇ ਰਮ੍ਯੇ ਸਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਵ੍ਯਤ੍ਯਵਰ੍ਤ੍ਤਤ ।। ੨.੯੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਾ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੰਘ ਗਈ।
ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ਚ ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਭਰਦ੍ਵਾਜਮਨੁਜ੍ਞਾਪ੍ਯ ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾ: ।। ੨.੯੧.
ਫਿਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ।
ਤਥੈਵ ਮਤ੍ਤਾ ਮਦਿਰੋਤ੍ਕਟਾ ਨਰਾਸ੍ਤਥੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨੋਕ੍ਸ਼ਿਤਾ: । ਤਥੈਵ ਦਿਵ੍ਯਾ ਵਿਵਿਧਾ: ਸ੍ਰਗੁਤ੍ਤਮਾ: ਪृਥਕ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਣਾ ਮਨੁਜੈ: ਪ੍ਰਮਰ੍ਦਿਤਾ: ।। ੨.੯੧.
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਸਤ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਅਲੋ ਤੇ ਚੰਦਨ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਹਿ ਗਏ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੰਗੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯੇ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਨਵਤਿਤਮ: ਸਰ੍ਗ:
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਾਨਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
thumb|ਦ੍ਵਿਨਵਤਿਤਮਃ ਸਰ੍ਗਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍|center ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਰਜਨੀਂ ਵ੍ਯੁष੍ਯ ਭਰਤ: ਸਪਰਿਚ੍ਛਦ: । ਕृਤਾਤਿਥ੍ਯੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਂ ਕਾਮਾਦਭਿਜਗਾਮ ऺਹ ।। ੨.੯੨.
ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਭਰਤ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਭਰਦਵਾਜ ਵੱਲ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਤਮृषਿ: ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚਾਗਤਮ੍ । ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋ ਭਰਤਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜੋ ऽਭ੍ਯਭਾषਤ ।। ੨.੯੨.
ਭਰਤ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਇਆ; ਰਿਸ਼ੀ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਹਵਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।